Wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., sygn. FSK 1974/04
Spełnienie jednej, czy kilku rat nie sanuje braku formy aktu notarialnego, jeżeli umowę zawarto na czas nieokreślony
Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Marcina K. na decyzję Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 listopada 2000 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. Jak wskazano w uzasadnieniu, organy podatkowe zakwestionowały odliczenie przez podatnika od dochodu przed opodatkowaniem kwoty renty ustanowionej na rzecz siostry Kamili K. Zdaniem organów podatkowych, ustanowione świadczenie nie posiadało cech uprawniających do odliczenia na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 z późn. zm.) - zwanej dalej w skrócie u.p.d.o.f. Świadczenia wynikające z zawartej w dniu 15 września 1997 r. umowy nie odpowiadały warunkom określonym w przepisach prawa cywilnego, gdyż nie miały charakteru świadczenia okresowego - umowa renty została bowiem zawarta początkowo na czas z góry określony i w z góry określonej wysokości (aneksem z dnia 30 września 1998 r. zmieniono na umowę na czas nieokreślony). Zdaniem Izby Skarbowej, celem sporządzenia umowy renty z dnia 15 września 1997 r. był wyłącznie zamiar obejścia przepisów prawa podatkowego skutkujący obniżeniem wysokości zobowiązania podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalając skargę wskazał, iż ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie definiuje pojęcia renta", a ustawodawca budując normę prawnopodatkową z art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.f. sięgnął w tym przypadku wprost do instytucji prawa cywilnego. Zgodnie z art. 903 Kodeksu cywilnego przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku. Z przepisu tego wynika, że przedmiotem umowy renty są powtarzające się świadczenia, które są świadczeniami głównymi. Z treści art. 906 § 1 i 2 kc wynika, ze umowa renty może być ustanowiona za wynagrodzeniem lub bez wynagrodzenia. W pierwszym przypadku do umowy renty stosuje się przepisy o sprzedaży, a w drugim - przepisy o darowiźnie. Ponieważ oceniana umowa renty została zawarta bez wynagrodzenia, zastosowanie do niej mają przepisy kodeksu cywilnego o darowiźnie. Stosownie więc do treści art. 890 § 1 kc, oświadczenie osoby zobowiązującej się do świadczenia renty powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Oświadczenie złożone bez zachowania tej formy jest nieważne (art. 73 § 2 kc). Sąd I instancji powołał się w tym zakresie na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2001 r., sygn. akt FSA 4/01, w której stwierdzono, iż warunkiem ważności umowy renty bez wynagrodzenia jest zachowanie formy aktu notarialnego. Umowa zawarta bez tego warunku staje się ważna jedynie w wypadku spełnienia w całości świadczenia rentowego. Rozpatrywana w sprawie umowa z dnia 15 września 1997 r. nie spełnia warunków dotyczących jej formy. Umowa nie została bowiem sporządzona w formie aktu notarialnego. Ponieważ Skarżący nie spełnił w roku 1998 całości świadczenia - umowa zgodnie z aneksem z dnia 30 września 1998 r. została bowiem zawarta na czas nieokreślony, zapłata kilku rat renty w świetle poglądów doktryny, orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mogła sanować wskazanego wyżej braku formy prawnej tej umowy. Umowa zawarta niezgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, nie może być uznana za rentę wymienioną w art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.f., a tym samym kwoty wypłacone w wykonaniu tej umowy nie podlegają odliczeniu od podstawy opodatkowania.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
