Czy osoba, która ma większość udziałów w spółce z o.o., może zostać w niej zatrudniona na podstawie umowy o pracę
PROBLEM
W spółce z o.o. jest dwoje udziałowców - jedna osoba ma 95% udziałów, a druga 5%. Udziałowiec większościowy ma zostać zatrudniony w spółce na podstawie umowy o pracę. Czy w tej sytuacji może powstać stosunek pracy między nim a spółką?
RADA
Nie. Zatrudnienie w spółce z o.o. udziałowca posiadającego w tym podmiocie większość udziałów jest wykluczone. Osoba ta ma bowiem decydujący wpływ na spółkę. To zaś uniemożliwia powstanie stosunku podległości pracodawcy, co jest podstawowym elementem stosunku pracy.
UZASADNIENIE
Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 Kodeksu pracy).
Zgodnie z powszechnie panującą w orzecznictwie i literaturze prawa pracy opinią to podporządkowanie pracownika pracodawcy jest najważniejszą, podstawową cechą stosunku pracy, która odróżnia stosunek pracy od innych umownych stosunków prawnych. Z jednej strony, gdy kierownictwo pracodawcy w danym stosunku prawnym występuje - i nie jest ono dozwolone wprost przez przepisy, np. w przypadku umowy o praktyki absolwenckie, gdzie występują silne elementy kierownictwa - to z dużym prawdopodobieństwem dana umowa cywilnoprawna może zostać zakwalifikowana jako w rzeczywistości zatrudnienie pracownicze. Z drugiej jednak strony brak jakiegokolwiek podporządkowania, niemożność ustalenia podlegania władzy kierowniczej wykonywanej przez inne osoby przeczy możliwości stosowania do danego stosunku prawnego umowy o pracę.
UWAGA!
Stosunek pracy charakteryzuje się tym, że występuje w nim podporządkowanie pracownika pracodawcy.
Na brak podporządkowania pracowniczego i tym samym niemożność zawarcia umowy o pracę wskazuje orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach dotyczących pracowniczego zatrudnienia jedynego wspólnika na stanowiskach zarządczych. SN uznał, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, a nie w ramach tytułu pracowniczego. Wynika to z tego, że niespełniona jest przesłanka podporządkowania pracowniczego oraz w istocie odpłatności pracy, gdyż do przesunięcia majątkowego dochodzi faktycznie w ramach majątku samego wspólnika (np. wyrok SN z 3 sierpnia 2011 r., I UK 8/11, OSNP 2012/17-18/225). Dopuszcza się zawarcie umowy o pracę przez jedynego wspólnika spółki z o.o., jeżeli funkcję zarządu wykonują inne osoby oraz pod warunkiem, że praca spełnia warunki pracy właściwej dla stosunku pracy. Koniecznym warunkiem jest, by jedyny wspólnik nie angażował się w bieżącą działalność zarządczą spółki (wyrok SN z 7 marca 2018 r., I UK 575/16).
Analogiczną do wskazanej w pytaniu kwestię rozpatrywał Sąd Najwyższy w wyroku z 14 września 2017 r. (III UK 190/16). Stwierdził w nim, że w przypadku gdy członek zarządu spółki posiada 98% udziałów, przy ogólnym stanie udziałów 100%, nie ma zastosowania teoria autonomicznego podporządkowania pracowniczego osoby zarządzającej zakładem pracy, która polega na tym, że pomimo formalnego braku osoby przełożonej, pod kierownictwem której jest wykonywana praca, stosunek ten nie traci cech stosunku pracy z uwagi na fakt podlegania pracodawcy-spółce, uchwałom wspólników i wypełniania obowiązków wynikających z przepisów prawa dotyczących danej spółki. Model autonomicznego podporządkowania z pewnością nie dotyczy sytuacji, w której „autonomicznie podporządkowany” miałby być podporządkowany w istocie własnym decyzjom formalnie podjętym jako uchwały wspólników.
Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę wspólnika w dwuosobowej spółce z o.o. jest możliwe, o ile nie ma on dominującego, w rzeczywistości jednoosobowego wpływu na tę spółkę. Podstawowe znaczenie ma bowiem to, czy decyzyjność pozostałych wspólników w odniesieniu do prowadzenia spraw spółki ma charakter faktyczny, czy pozostaje właściwie bez znaczenia. Co prawda wspólnicy wieloosobowych spółek z o.o. mogą wykonywać zatrudnienie na podstawie umów o pracę zarówno w charakterze członków zarządu, jak i na stanowiskach wykonawczych, gdyż w takiej sytuacji wspólnika nie można traktować jako podmiotu, którego praca polega na obrocie jego własnym kapitałem, jednak nie dotyczy to sytuacji, gdy udział innych wspólników jest iluzoryczny. Oznacza ona bowiem połączenie pracy i kapitału, co wyklucza dopuszczalność nawiązania stosunku pracy z własną spółką i podleganie takiego wspólnika pracowniczym ubezpieczeniom społecznym, niezależnie od rodzaju czynności (wykonawcze czy zarządzające), jakie miałyby być realizowane w ramach umowy o pracę (wyrok SN z 11 września 2013 r., II UK 36/13).
Podstawa prawna:
art. 22 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 917; ost.zm. Dz.U. z 2018 r. poz. 1076
Marek Rotkiewicz,
ekspert z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, prawa cywilnego i prawa Unii Europejskiej, autor ponad 1500 publikacji
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
