do góry
Bezpłatny dostęp na 30 dni do INFORFK skorzystaj
Pobieranie danych...
Powrót do menu głównego
 
drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę

Monitor Księgowego 3/2021, data dodania: 17.02.2021

Porada w trakcie aktualizacji

Jak ustalić odprawę pośmiertną, jeżeli zmarły pracownik nie zdążył zapoznać się z nowymi warunkami wynagradzania

PROBLEM

Przyznaliśmy całej załodze podwyżkę wynagrodzenia zasadniczego. Niestety, jeden z pracowników zmarł nagle i nie zdążył się zapoznać z nowymi warunkami płacowymi. W związku z tym nie podpisał porozumienia zmieniającego umowę o pracę. Czy obliczając w jego przypadku odprawę pośmiertną, powinniśmy uwzględnić "nową" kwotę płacy zasadniczej czy też "starą"?

RADA

Skoro podwyżki objęły wszystkich pracowników, to należy uznać, iż w rozstrzyganym przypadku naliczenie odprawy pośmiertnej powinno nastąpić od podstawy ustalonej z uwzględnieniem pensji po jej podniesieniu.

UZASADNIENIE

Wysokość wynagrodzenia należy do istotnych elementów umowy o pracę. Z tego powodu jej zmiana - zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść pracownika - powinna być przeprowadzona albo za zgodą stron, albo w trybie wypowiedzenia zmieniającego.

Podwyżka wynagrodzenia w razie śmierci pracownika

W sytuacji opisanej w pytaniu, pracownik nie miał okazji poznać zaproponowanych przez pracodawcę nowych warunków zatrudnienia, a tym samym nie miał możliwości wyrażenia swej zgody lub niezgody na podwyżkę. Korzystniejsze warunki płacowe przewidziano jednak dla całej załogi. Tym samym powinny one dotyczyć także zmarłego pracownika, mimo że nie podpisał on żadnego dokumentu przyznającego mu wyższą pensję. By uzasadnić słuszność takiego poglądu, warto przytoczyć chociażby wyrok Sądu Najwyższego z 23 października 1996 r. (sygn. akt I PRN 94/96, OSNP 1997/8/131), w którym wyjaśniono, że:

SN Pominięcie byłego pracownika przy przyznawaniu świadczenia, będącego składnikiem wynagrodzenia za pracę w okresie, w którym był on zatrudniony, narusza zasady wynagradzania za pracę wykonaną (art. 80 KP), wynagradzania według ilości i jakości pracy (art. 78 KP) i równego traktowania pracowników (art. 112 KP).

W konsekwencji, w przedstawionych okolicznościach zasadnym jest przyjęcie, że:

  • w dniu śmierci pracownika, o którym mowa w pytaniu, obowiązywały zmienione warunki płacowe,
  • do podstawy odprawy pośmiertnej powinno zostać wliczone wynagrodzenie po podwyżce.

Ustalanie wysokości świadczeń należnych po śmierci pracownika

Odprawa pośmiertna:

  • przysługuje w wysokości:
    • 1-miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat;
    • 3-miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat;
    • 6-miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat;
  • powinna być obliczana zgodnie z zasadami obowiązującymi przy ustalaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Z uwagi na fakt, że należna jest ona w wysokości jedno-, dwu- lub trzymiesięcznego wynagrodzenia, przy jej wyliczaniu nie ma potrzeby stosowania współczynnika ekwiwalentowego (wystarczy poprzestać na skalkulowaniu przeciętnej płacy za 1 miesiąc);
  • jest dzielona w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny (jeżeli po zmarłym pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony, przysługuje mu połowa odprawy).

Wyznaczając podstawę wymiaru ww. odprawy pośmiertnej, trzeba uwzględniać zarówno składniki o charakterze stałym, jak i składniki zmienne, zgodnie z regułami opisanymi w tabeli.

Tabela. Zasady ustalania podstawy wymiaru odprawy pośmiertnej

Rodzaj składnika

Sposób uwzględniania w podstawie obliczeń

Zasady uzupełniania podstawy

Składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej, w stałej wysokości

w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do odprawy

jeżeli stosunek pracy kończy się w trakcie miesiąca, to w podstawie wymiaru odprawy należy uwzględnić pełne miesięczne wynagrodzenie, a nie jego część, ustaloną do faktycznego okresu zatrudnienia

Składniki zmienne za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc (np. miesięczne premie regulaminowe, dodatek za pracę w nadgodzinach)

w przeciętnej wysokości wypłaconej pracownikowi w okresie 3 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy (bez względu na okres, za jaki składniki te przysługują)

jeżeli pracownik nie przepracował pełnego okresu 3 (albo 12) miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy, to sumę zmiennych składników wynagrodzenia faktycznie wypłaconych mu w tym okresie należy podzielić przez liczbę dni pracy, za które przysługiwały te składniki, a otrzymany wynik pomnożyć przez liczbę dni, jakie pracownik przepracowałby w ramach normalnego czasu pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy

Składniki wynagrodzenia za okresy dłuższe niż 1 miesiąc (np. premie kwartalne, półroczne)

w średniej wysokości wypłaconej w okresie 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy (bez względu na okres, za jaki składniki te przysługują)

Gdy pracodawca zmienia pracownikom wysokość wynagrodzenia czy rodzaj przyznawanych składników płacowych, często ma to przełożenie na podstawę odprawy pośmiertnej. Zmiany w elementach pensji branych pod uwagę przy ustalaniu podstawy wymiaru odprawy w postaci przyznania lub zlikwidowania danego składnika płacowego, podwyższenia albo obniżenia ich wysokości w okresie, z którego ustala się podstawę odprawy, wprowadzone przed nabyciem przez pracownika prawa do tej wypłaty bądź w miesiącu uzyskania takiego uprawnienia, wiążą się z koniecznością ponownego wyznaczenia podstawy do dokonania obliczeń z uwzględnieniem powstałych modyfikacji.

Przykład

Pełnoetatowy pracownik otrzymujący na mocy zapisów umowy o pracę co miesiąc stałą pensję w kwocie 4000 zł brutto, od 1 lutego 2021 r. został objęty ogólnozakładową podwyżką (opiewającą na 300 zł brutto). Niestety zmarł 4 lutego, zanim poznał nowe warunki płacowe i nim podpisał zmianę angażu. Mimo to, w tym przypadku należy uznać, że od początku miesiąca obowiązywała go nowa stawka płacowa (4300 zł). Z powodu jego śmierci zatrudniający go pracodawca musiał naliczyć m.in. odprawę pośmiertną (w wysokości 2-miesięcznego wynagrodzenia). Wyliczenie odprawy pośmiertnej wygląda następująco: 2 x 4300 zł = 8600 zł brutto.

PODSTAWA PRAWNA:

  • art. 93, art. 171 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - j.t. Dz.U. z 2020 r., poz. 1320

  • § 10-11, § 14-19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - Dz.U. Nr 2, poz. 14; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 174, poz. 1353

  • § 2 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy - j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 927

POWOŁANE ORZECZENIE SĄDOWE

  • wyrok SN z 23 października 1996 r. (sygn. akt I PRN 94/96)

Mariusz Pigulski

ekspert i praktyk, od ponad 20 lat zajmujący się prawem pracy i ubezpieczeń społecznych, absolwent Podyplomowego Studium Prawa Pracy na Uniwersytecie Łódzkim, autor licznych opracowań i publikacji z dziedziny kadrowo-płacowej

Jeżeli w tym artykule nie znalazłeś rozwiązania swojego problemu – napisz redakcja2@inforfk.pl

Potrzebujesz pomocy?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od IFK Platforma Księgowych
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK