Czy wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe należy wliczyć do podstawy wymiaru zasiłku

PROBLEM

W związku z organizacją pracy szkoły oraz okresowymi zmianami w planie zajęć w maju 2026 r. (odwołania zajęć dydaktycznych z powodu wycieczki szkolnej) nauczyciel pozostawał w gotowości do świadczenia pracy, jednak faktycznie jej nie wykonywał. Za okresy pozostawania w gotowości do pracy nauczycielowi wypłacono wynagrodzenie. Osoba ta stała się niezdolna do pracy z powodu choroby na początku czerwca 2026 r. i nabyła prawo do wynagrodzenia chorobowego. Czy wynagrodzenie wypłacone za okres gotowości do pracy powinno zostać uwzględnione przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia chorobowego?

RADA

Wynagrodzenie za gotowość do pracy w godzinach ponadwymiarowych, które przysługuje nauczycielowi w przypadku niezrealizowania zaplanowanych zajęć z przyczyn leżących po stronie szkoły, podlega wliczeniu do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Szczegóły w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Od 1 stycznia 2026 r. (z mocą od 1 września 2025 r.) nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, jeśli nie zrealizował ich z przyczyn od siebie niezależnych (np. z powodu wycieczki klasowej czy nieobecności ucznia na zajęciach indywidualnych). Warunkiem tego jest pozostawanie w gotowości do pracy. Nauczyciel przebywający na zwolnieniu lekarskim z założenia nie jest gotowy do pracy, a zatem w tym okresie nie zachowuje prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe (w tym za gotowość do ich realizacji). Ponieważ nauczyciel traci prawo do tego wynagrodzenia na czas choroby, powinno ono zostać uwzględnione przy obliczaniu podstawy wymiaru wynagrodzenia i zasiłku chorobowego.

Ustalanie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Podstawę wymiaru świadczeń chorobowych (wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego) stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie z okresu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc zachorowania. Do tej podstawy należy zaliczyć składniki wynagrodzenia, do których pracownik nie zachowuje prawa w okresie pobierania zasiłku zgodnie z przepisami o wynagradzaniu. Kwoty wypłacone z tytułu gotowości do pracy w godzinach ponadwymiarowych należy wliczyć do podstawy wymiaru zasiłku w kwocie faktycznie wypłaconej za miesiące kalendarzowe uwzględniane w średniej chorobowej. To wynagrodzenie jest traktowane analogicznie do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i doraźne zastępstwa.

Należy przy tym pamiętać o ogólnej zasadzie, zgodnie z którą dodatkowe składniki wynagrodzenia uwzględniane są w podstawie zasiłku tylko za okres, w którym pracownik miał do nich prawo. Jeśli prawo do określonego składnika (w omawianym przypadku – konkretnych godzin ponadwymiarowych wynikających z czasowego ich przydziału) wygasłoby w trakcie niezdolności do pracy, składnik ten trzeba wyłączyć z podstawy wymiaru świadczenia za okres po tej dacie.

Aby ustalić wysokość podstawy wymiaru zasiłku, należy:

Krok 1. sumę wynagrodzenia zasadniczego oraz innych składników (w tym wynagrodzenia za gotowość/godziny ponadwymiarowe) z 12 miesięcy podzielić przez 12, aby uzyskać średnią miesięczną stanowiącą podstawę wymiaru zasiłku,

Krok 2. uzupełnić wynagrodzenie za ten miesiąc do kwoty, którą pracownik otrzymałby, gdyby przepracował cały miesiąc, jeśli w okresie 12 miesięcy nauczyciel był nieobecny w pracy z przyczyn usprawiedliwionych (np. inna choroba) i przepracował co najmniej połowę obowiązującego go czasu pracy.

Wynagrodzenie za gotowość jest wliczane do podstawy zasiłku, mimo że jednocześnie jest wyłączone z podstawy wymiaru wynagrodzenia urlopowego oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego (tzw. trzynastki). Wynika to z faktu, że dla celów zasiłkowych kluczowe jest kryterium „zachowania prawa” do składnika w czasie choroby, a nie charakter wykonanej pracy.

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe jako składnik przysługujący do określonego terminu. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe nauczycieli może być traktowane jako składnik przysługujący do określonego terminu. Ma to istotne konsekwencje przy obliczaniu wysokości świadczeń chorobowych. W praktyce szkolnej godziny ponadwymiarowe są przydzielane nauczycielowi w arkuszu organizacyjnym na dany rok szkolny lub na krótszy czas (np. na okres zastępstwa za innego nauczyciela). Z tego względu ich wypłata jest ograniczona czasowo do daty kończącej dany przydział.

Zgodnie z ogólnymi przepisami ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, które mają zastosowanie również do nauczycieli:

• składniki wynagrodzenia przysługujące do określonego terminu (w tym przydzielone na dany okres godziny ponadwymiarowe) wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego tylko pod warunkiem, że pracownik traci do nich prawo za okres pobierania zasiłku,
• jeśli data przyznania danego składnika (np. koniec roku szkolnego lub powrót zastępowanego nauczyciela) przypada w trakcie trwania niezdolności do pracy, składnik ten uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku tylko za okres, do którego przysługiwał,
• za okres niezdolności do pracy przypadający po terminie, do którego obowiązywał dany przydział godzin ponadwymiarowych, składnik ten musi zostać wyłączony z podstawy wymiaru zasiłku.

Zasada ta dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy prawo do składnika wygasa definitywnie (np. w wyniku zakończenia zatrudnienia czy przydziału). Jeśli natomiast godziny ponadwymiarowe nie zostały zrealizowane tylko dlatego, że uczeń był chory lub klasa wyjechała na wycieczkę, nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za gotowość, które – jak ustalono wcześniej – wchodzi do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego na zwykłych zasadach.

Bożena Goliszewska-Chojdak

prawnik, ekonomista, specjalista i praktyk z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń, słuchacz seminarium doktorskiego, redaktor MONITORA prawa pracy i ubezpieczeń

Treści dostępne dla abonentów IFK Platformy Księgowych i Kadrowych

Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych

• Codzienne aktualności prawne
• Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
• Bogatą bibliotekę materiałów wideo
• Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty

Zamów teraz Masz już konto? Zaloguj się