Od kiedy ojcu przysługuje zasiłek macierzyński w razie porzucenia dziecka przez matkę
PROBLEM
Pracownik zgłosił w dziale kadr, że matka jego dziecka urodzonego 20 kwietnia 2026 r. porzuciła je. W związku z tym on chce skorzystać z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego oraz zasiłku macierzyńskiego na to dziecko. Od kiedy taki urlop może przejąć pracownik – ojciec dziecka?
RADA
W razie porzucenia dziecka przez matkę ojciec objęty ubezpieczeniem chorobowym może przejąć niewykorzystaną część urlopu macierzyńskiego, a następnie wziąć urlop rodzicielski po 8 tygodniach korzystania z urlopu macierzyńskiego przez ubezpieczoną matkę dziecka. Jeśli natomiast matka dziecka nie była ubezpieczona, ojciec dziecka może przejąć urlop macierzyński od pierwszego dnia opieki nad dzieckiem. Za okresy wskazanych urlopów należy mu się zasiłek macierzyński.
UZASADNIENIE
Jeśli dojdzie do porzucenia dziecka przez matkę, możliwe jest przejęcie urlopu/zasiłku macierzyńskiego przez ojca dziecka lub innego członka rodziny, który zaopiekuje się porzuconym dzieckiem.
Przejęcie urlopu macierzyńskiego przez ojca dziecka, gdy matka była ubezpieczona. Przepisy gwarantują matce prawo do zasiłku macierzyńskiego przez pierwsze 8 tygodni po porodzie – jest to okres ochronny związany ze stanem zdrowia po porodzie. Dlatego nawet jeśli dojdzie w tym czasie do porzucenia dziecka, ojciec może rozpocząć urlop macierzyński dopiero po upływie tych 8 tygodni.
W analizowanym przypadku (dziecko urodzone 20 kwietnia 2026 r.) okres gwarantowanych 8 tygodni po porodzie zakończy się 14 czerwca 2026 r. Oznacza to, że ojciec może rozpocząć urlop macierzyński najwcześniej od 15 czerwca 2026 r. – pod warunkiem że do porzucenia doszło przed tą datą lub najpóźniej tego dnia.
Przejęcie urlopu macierzyńskiego przez ojca dziecka, gdy matka nie była ubezpieczona. Jeżeli matka dziecka nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu (np. nie pracowała i nie miała innego tytułu do ubezpieczenia), zasady przejęcia urlopu i zasiłku macierzyńskiego są inne. W takim przypadku ojciec dziecka nabywa prawo do urlopu i zasiłku już od dnia przejęcia faktycznej opieki nad dzieckiem – bez konieczności oczekiwania 8 tygodni.
Jednocześnie przysługujący mu urlop macierzyński zostaje pomniejszony o okres, w którym opiekę sprawowała matka (czyli od dnia narodzin do dnia porzucenia dziecka).
Prawo do urlopu rodzicielskiego w razie porzucenia dziecka przez matkę. Po wykorzystaniu przysługującej części urlopu macierzyńskiego ojciec ma prawo do urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze. W przypadku jednego dziecka urlop ten wynosi co do zasady 41 tygodni. Część tego urlopu (9 tygodni) jest przypisana każdemu z rodziców, jednak w sytuacji gdy ojciec jest jedynym opiekunem dziecka, ma prawo do wykorzystania pełnego przysługującego wymiaru tego urlopu.
Wymagane dokumenty. Ojciec przejmujący urlop macierzyński po porzuceniu dziecka przez matkę, żeby móc skorzystać z zasiłku macierzyńskiego za ten okres, powinien złożyć w swojej firmie stosowne dokumenty w zależności od sytuacji ubezpieczeniowej matki.
Tabela. Dokumenty składane przez ojca dziecka ubiegającego się o zasiłek macierzyński w razie porzucenia dziecka przez matkę
Gdy matka dziecka | Dokumenty składane przez ojca |
jest ubezpieczona | wniosek (w formie papierowej lub elektronicznej) zawierający:
|
nie jest ubezpieczona | wniosek (w formie papierowej lub elektronicznej) zawierający:
|
Zofia D. 20 kwietnia 2026 r. urodziła dziecko, które 1 maja 2026 r. porzuciła. Ojciec dziecka wystąpił u swojego pracodawcy o urlop macierzyński i rodzicielski oraz o zasiłek za okres tych urlopów.
Wariant I
Matka dziecka nie pracuje i nie posiada żadnego innego tytułu do ubezpieczenia. Począwszy od 2 maja 2026 r., opiekę nad dzieckiem przejmuje ojciec. W tej sytuacji nie stosuje się obowiązku rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego po 8 tygodniach, ponieważ matka nie spełniała warunków do uzyskania prawa do zasiłku macierzyńskiego. Ojciec dziecka nabywa więc prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego od dnia, w którym faktycznie przejął opiekę nad dzieckiem.
Ojciec dziecka nabędzie prawo do urlopu macierzyńskiego pomniejszonego o czas sprawowania opieki przez matkę (czyli o okres od 20 kwietnia do 1 maja 2026 r., tj. 12 dni). Ojciec ma więc do wykorzystania 128 dni urlopu macierzyńskiego (140 dni – 12 dni opieki matki), którego koniec przypadnie na 6 września 2026 r. Po tym czasie nabędzie prawo do pełnego wymiaru urlopu rodzicielskiego, tj. 41 tygodni. Za wskazane okresy ojciec dziecka ma prawo do zasiłku macierzyńskiego w wysokości:
- 100% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego i 70% za okres urlopu rodzicielskiego lub
- 81,5% podstawy wymiaru w przypadku, gdy ojciec dziecka w ciągu 21 dni (liczonych od następnego dnia po porzuceniu dziecka) złoży stosowny wniosek.
Wariant II
Matka dziecka jest ubezpieczona, a zatem ojciec dziecka może przejąć urlop i zasiłek macierzyński po 8 tygodniach zagwarantowanych matce, tj. od 15 czerwca do 6 września 2026 r. (12 tygodni). Od 7 września 2026 r. ojciec może skorzystać z zasiłku macierzyńskiego za pełny wymiar urlopu rodzicielskiego, tj. za 41 tygodni. Wysokość zasiłku macierzyńskiego za okresy urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego zależy od tego, jaki procent podstawy wymiaru był wypłacany matce przez pierwsze 8 tygodni po porodzie.
- art. 29 ust. 7 i 9 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 501; ost.zm. Dz.U. z 2026 r. poz. 441)
- art. 180, art. 182, art. 1821a, art. 1821d, art. 184 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 277; ost.zm. Dz.U. z 2026 r. poz. 473)
Od kiedy ojciec może przejąć urlop macierzyński, gdy ubezpieczona matka porzuciła dziecko?
Gdy matka dziecka była ubezpieczona, ojciec objęty ubezpieczeniem chorobowym może rozpocząć urlop macierzyński dopiero po 8 tygodniach korzystania z urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego przez matkę.
Od kiedy ojciec ma urlop i zasiłek macierzyński, gdy matka dziecka nie była ubezpieczona?
Ojciec dziecka nabywa prawo do urlopu i zasiłku od dnia przejęcia faktycznej opieki nad dzieckiem, bez konieczności oczekiwania 8 tygodni. Urlop macierzyński pomniejsza się o okres, w którym opiekę sprawowała matka.
Jaki wymiar urlopu rodzicielskiego ma ojciec po przejęciu urlopu macierzyńskiego po porzuceniu dziecka?
Po wykorzystaniu przysługującej części urlopu macierzyńskiego ojciec ma prawo do urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze. W przypadku jednego dziecka urlop rodzicielski wynosi co do zasady 41 tygodni.
Jakie dokumenty składa ojciec o zasiłek macierzyński, gdy ubezpieczona matka porzuciła dziecko?
Ojciec składa wniosek papierowy lub elektroniczny z datą porzucenia i datą urlopu, odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub jego kopię oraz zaświadczenie płatnika zasiłku o zasiłku macierzyńskim matki.
Joanna Grzelińska-Darłak
radca prawny, praktyk z wieloletnim doświadczeniem w zakresie ubezpieczeń społecznych
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
