Czy premia uznaniowa zawsze powinna być pomijana przy obliczaniu ekwiwalentu i wynagrodzenia urlopowego

PROBLEM

RADA

UZASADNIENIE

Do podstawy wymiaru ekwiwalentu i wynagrodzenia urlopowego nie wliczamy premii uznaniowych nieposiadających charakteru roszczeniowego, czyli należności pieniężnych przyznawanych wyłącznie swobodną decyzją pracodawcy (wyroki SN: z 20 lipca 2000 r., sygn. akt I PKN 17/00, OSNP 2002/3/77, oraz z 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II PK 56/14). Z tym, że w tym kontekście nie wystarczy nazwanie danego świadczenia premią uznaniową. O faktycznej klasyfikacji konkretnego elementu płacowego nie decyduje bowiem nazwa, lecz charakter i warunki (przesłanki, kryteria) jego przyznawania.

Co to jest premia uznaniowa

Za premię uznaniową, czyli pozbawioną cechy roszczeniowości, powinniśmy uznawać świadczenie:

• które trafia do pracownika wyłącznie w oparciu o swobodną ocenę przełożonego,
• którego wypłata nie jest uzależniona od weryfikowalnych kryteriów przyznania, co czyni z niego de facto nagrodę, o jakiej mowa w art. 105 Kodeksu pracy, czyli należności przyznawanej pracownikowi za wzorowe wypełnianie obowiązków, przejawianie inicjatywy w pracy i podnoszenie jej wydajności oraz jakości (por. wyrok SN z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt II PK 130/17),
• którego wypłata zależy od jej uruchomienia i szczegółowego ustalenia warunków premiowania przez pracodawcę, do czasu wykonania tych czynności (por. wyrok SN z 6 czerwca 2000 r., sygn. akt I PKN 705/99, OSNP 2001/24/713).

W przypadku gdy przesłanki uzyskania przez pracownika prawa do premii (np. pozytywne i/lub negatywne) są wystarczająco konkretne i sprawdzalne, to ich spełnienie uprawnia pracownika do premii, a decyzja pracodawcy odnośnie wypłaty tego składnika płacowego traci cechy swobodnego uznania.

Jak ustalić rodzaj premii

Przy dokonywaniu oceny, z jakim rodzajem premii mamy do czynienia w danych okolicznościach, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na brzmienie odnoszących się do niej regulacji wewnątrzzakładowych lub postanowień umowy o pracę.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Lublinie wyrażonym w wyroku z 8 sierpnia 2018 r. (III APa 8/18):

SA

(...) o charakterze premii należnej pracownikowi nie decyduje następcza ocena przedstawiciela pracodawcy czy przesłuchanych w sprawie świadków, ale źródła prawa pracy mające zastosowanie w przypadku konkretnego pracownika oraz faktyczne zasady związane z przyznawaniem premii w określonym podmiocie.

Sąd Najwyższy w wyroku z 14 czerwca 2018 r. (sygn. akt II PK 130/17) zauważył, że:

SN

(…) Premia (…) nie jest uregulowana w Kodeksie pracy i jej wypłata jako części wynagrodzenia za pracę musi wynikać z innych przepisów prawa, układów zbiorowych pracy, regulaminu wynagradzania lub umowy o pracę. Dopiero analiza tych przepisów lub postanowień pozwala na ustalenie, czy pracownik nabył prawo do premii i w jakiej wysokości. Zapis w tych unormowaniach dotyczący wypłaty świadczenia nieuzależnionego od weryfikowalnych kryteriów jego przyznania (samo określenie, że przysługuje za szczególne przyczynianie się do wykonywania zadań zakładu ma charakter relatywny) i wypłaty oznacza, że jest to nagroda z art. 105 k.p.

Spełnienie przez pracownika skonkretyzowanych i zobiektywizowanych przesłanek premiowych powoduje natomiast powstanie prawa podmiotowego do przyznania dla niego premii (…).

Ważnych wskazówek przydatnych przy ustalaniu tego, czy dane świadczenie nazwane premią powinno wpływać na wysokość należności związanych z urlopem wypoczynkowym, dostarcza również wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2016 r., sygn. akt III PK 30/16. Czytamy w nim:

SN

(…) świadczenie pieniężne nazwane w zakładowych przepisach płacowych (albo w umowie o pracę) „ premią uznaniową”, wypłacane pracownikowi systematycznie, w regularnych odstępach czasu, za zwyczajne wykonywanie obowiązków służbowych, a więc w szczególności za sumienne i staranne wykonywanie pracy (art. 100 § 1 k.p.), w oderwaniu od przesłanek nagrody określonych w art. 105 k.p., jest składnikiem wynagrodzenia za pracę (w szczególności wynagrodzenia urlopowego), co oznacza, że pracownikowi przysługuje roszczenie o jego wypłatę.

Uwzględniając przedstawione wyjaśnienia za zasadne, należy uznać stwierdzenie, że premia uznaniowa, co do istoty, jest nagrodą naliczaną swobodną decyzją pracodawcy, co często przejawia się w zróżnicowaniu wysokości przyznawanych kwot i w nieregularności ich wypłacania. Fakt regularnych wypłat premii uznaniowej w kwotach do siebie zbliżonych może więc przesądzać o konieczności wliczania jej do podstawy ekwiwalentu i wynagrodzenia urlopowego.

Przykład

Firma handlowa z Krakowa wypłaca swoim pracownikom m.in. premie uznaniowe na podstawie zapisu w regulaminie wynagradzania o następującym brzmieniu: „Pracownik może otrzymać w danym miesiącu premię uznaniową”. O wspomnianym świadczeniu w przepisach wewnątrzzakładowych ani w umowie o pracy nic nie ma więcej mowy.

Omawiana należność jest przyznawana zatrudnionym:

• - w każdym miesiącu w kwotach stanowiących równowartość od 10% do 15% płacy zasadniczej,

• - na podstawie decyzji przełożonych opierających się o ocenę zaangażowania w pracę, dyspozycyjność i sumienność.

Uwzględniając powyższe informacje, należy uznać, iż ww. premie uznaniowe powinny być uwzględniane przy obliczaniu ekwiwalentu i wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.

Gdyby założyć, że jeden z pełnoetatowych pracowników ww. krakowskiej firmy poza stałym miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 4000 zł brutto otrzymał w okresie od czerwca do sierpnia 2022 r. premie uznaniowe w łącznej kwocie 1440 zł brutto (za przepracowanie we wspomnianym okresie 472 godz.), wynagrodzenie ze składników zmiennych za 80 godz. urlopu wypoczynkowego z września 2022 r. powinno zostać wyliczone następująco:

1440 zł ÷ 472 godz. = 3,05 zł;

3,05 zł × 80 godz. = 244 zł.

PODSTAWA PRAWNA:

• art. 105, art. 172 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 1510; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 1700

• § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - Dz.U. z 1997 r. Nr 2, poz. 14; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 174, poz. 1353

Mariusz Pigulski

ekspert i praktyk, od wielu lat zajmujący się prawem pracy i ubezpieczeń społecznych, absolwent Podyplomowego Studium Prawa Pracy na Uniwersytecie Łódzkim, autor licznych opracowań i publikacji z dziedziny kadrowo-płacowej

Treści dostępne dla abonentów IFK Platformy Księgowych i Kadrowych

Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych

• Codzienne aktualności prawne
• Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
• Bogatą bibliotekę materiałów wideo
• Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty

Zamów teraz Masz już konto? Zaloguj się