Wszystko o dowodach w postępowaniu podatkowym

Co może być dowodem

Polskie prawo podatkowe za dowód uznaje wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 180 Ordynacji podatkowej). Jest to otwarty katalog dowodów, do którego przykładowo zalicza się deklaracje podatkowe, ewidencje, księgi podatkowe, zeznania świadków, opinie biegłych, informacje podatkowe, dokumenty zebrane podczas czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej, jak również materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.

Rodzaje dowodów

Dowody można podzielić na rzeczowe i osobowe. Pierwsze to dowody z dokumentu (np. deklaracje, umowy, faktury), czy też oględziny, drugie zaś to zeznania świadków, oświadczenia strony. Rozróżnia się również dowody o charakterze rzeczowo-osobowym, do których zalicza się opinie biegłych, których źródłem informacji są osoby, ale utrwalane są w formie pisemnej.

Dowody można też dzielić na podstawowe i posiłkowe. Dla przeprowadzenia dowodów podstawowych nie jest wymagane wystąpienie szczególnych przesłanek, tak jak ma to miejsce przy dowodach posiłkowych. Przykładem dowodu posiłkowego jest dowód z przesłuchania strony, które jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Chociaż Ordynacja podatkowa nie stanowi o pierwszeństwie stosowania i uznawania dowodów, to w praktyce najistotniejsze znaczenie w dokonaniu ustaleń faktycznych mają dowody z dokumentu. Do nich zalicza się przede wszystkim księgi podatkowe, czyli księgi rachunkowe, księgę przychodów i rozchodów, ewidencje, wykazy, a także deklaracje podatkowe, dowody księgowe. Dokumentom z założenia przysługuje domniemanie rzetelności, czyli zgodności ze stanem rzeczywistym. Co do zasady, podatnik nie ma dodatkowego obowiązku dowodzenia prawdziwości dokumentów. Waga dokumentów jako dowodów w postępowaniu podatkowym wynika z faktu, iż w oparciu o nie następuje wyliczenie zobowiązania podatkowego. Dokumenty dzieli się na urzędowe, np. zaświadczenia, decyzje, postanowienia, oraz prywatne, np. faktury. Pozostałe środki dowodowe mają znaczenie pomocnicze w procesie ustalania stanu faktycznego i stosuje się je często wtedy, gdy te najważniejsze środki dowodowe z jakichś względów nie wystarczą do wyjaśnienia stanu faktycznego, lub też w przypadku konieczności wyjaśnienia wątpliwości związanej z treścią dokumentu (por. wyrok NSA z 21 października 1996 r., sygn. akt SA/Sz 3081/95).