do góry
Bezpłatny dostęp na 30 dni do INFORFK skorzystaj
Pobieranie danych...
Powrót do menu głównego
 
drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę
Monitor Księgowego 1/2022, data dodania: 20.12.2021

Porada aktualna na dzień 21-01-2022

Jak weryfikować okres i stawkę amortyzacji środków trwałych w księgach rachunkowych

PROBLEM

Ustawa o rachunkowości zobowiązuje jednostki, by okresowo weryfikowały stosowane okresy i stawki amortyzacji środków trwałych. Jak często owa "okresowa" weryfikacja powinna być przeprowadzona? Czy istnieje ustalony termin jej przeprowadzenia? Jak ją prawidłowo udokumentować i przeprowadzić?

RADA

Kierownik jednostki musi przeprowadzić weryfikację okresów i stawek amortyzacji środków trwałych nie później niż na każdy dzień bilansowy. Zweryfikowane okresy i stawki amortyzacji stosuje się począwszy od nowego roku obrotowego. W praktyce przyjęło się, że weryfikacja dokumentowana jest protokołem. Przeprowadzając weryfikację okresów i stawek amortyzacji, należy zwrócić uwagę na fakt, że według prawa bilansowego weryfikacji podlega również tzw. istotna pozostałość środka trwałego (o ile jest ona ustalona). Szczegóły - w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Ustawa o rachunkowości (art. 32 ust. 3 uor) nakazuje okresowe weryfikowanie poprawności stosowanych przez jednostkę okresów i stawek amortyzacji środków trwałych.

Termin przeprowadzenia weryfikacji okresów i stawek amortyzacji

Ustawa o rachunkowości nie podaje częstotliwości ani konkretnego terminu przeprowadzania weryfikacji okresów i stawek amortyzacji środków trwałych. Pomocą w tym zakresie są krajowe standardy rachunkowości. W KSR nr 11 "Środki trwałe" (pkt 8.42 KSR nr 11) wskazuje się, że:

Jednostka jest zobowiązana do systematycznej weryfikacji przyjętych okresów ekonomicznej użyteczności i stawek amortyzacji środków trwałych, nie później niż na koniec każdego okresu sprawozdawczego. Zweryfikowane stawki (stopy) amortyzacji stosuje się począwszy od nowego roku obrotowego (art. 32 ust. 3 ustawy).

Bardzo podobnie to zagadnienie zostało uregulowane w Krajowym Standardzie Rachunkowości nr 7 "Zmiany zasad (polityki) rachunkowości, wartości szacunkowych, poprawianie błędów, zdarzenia następujące po dniu bilansowym - ujęcie i prezentacja" (pkt 4.2 KSR nr 7) , gdzie potwierdza się, że weryfikację należy przeprowadzić nie później niż na dzień bilansowy.

Z wymienionych uregulowań wynika zatem, że kierownik jednostki musi przeprowadzić taką weryfikację na każdy dzień kończący rok obrotowy, tak by móc zweryfikowane stawki amortyzacji stosować od nowego roku obrotowego.

Jakie czynniki brać pod uwagę przy weryfikacji okresu i stawek amortyzacji środków trwałych

Weryfikacja przyjętego przez jednostkę okresu amortyzacji środka trwałego polega na ustaleniu, czy okres ekonomicznej użyteczności tego środka trwałego uległ zmianie w stosunku do pierwotnych założeń. Taka sytuacja może mieć miejsce w szczególności, gdy:

a) zmieniły się okoliczności będące podstawą dokonanych szacunków, np.:

  • liczba zmian, na których pracuje środek trwały,
  • tempo postępu techniczno-ekonomicznego,
  • wydajność środka trwałego mierzona liczbą godzin jego pracy lub liczbą wytworzonych produktów albo innym właściwym miernikiem;

b) jednostka uzyskała dodatkowe informacje, które wcześniej nie były jednostce znane, np.:

  • powstały prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego;

c) jednostka nabrała większego doświadczenia gospodarczeg,o np.

  • ustaliła, że żywotność danego środka trwałego jest dłuższa lub krótsza ,
  • zwiększyła lub zmniejszyła się przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego (na podstawie porównania trendu wśród ofert kupna sprzedaży takich samych lub podobnych maszyn).

Na wymienione przesłanki weryfikacyjne wskazuje treść KRS nr 7 i art. 32 ust. 2 uor. Natomiast z KRS nr 11 wynika, że przesłankami, które powinny być brane pod uwagę przy weryfikacji okresu amortyzacji są także:

  • ulepszenie środka trwałego,
  • dokonanie odpisu z tytułu trwałej utraty wartości środka trwałego,
  • dołączenie bądź odłączenie części dodatkowych lub peryferyjnych.

Należy podkreślić, że weryfikacja okresów i stawek amortyzacji dla celów rachunkowych:

  • nie stanowi podstawy do zmiany metody amortyzacji - jest ona stosowana przez cały okres użytkowania środka trwałego, niezależnie od liczby dokonanych w tym czasie weryfikacji okresów i stawek amortyzacji;
  • nie powoduje obowiązku korekty odpisów amortyzacyjnych ujętych w poprzednich okresach.

Dokumentowanie weryfikacji okresów i stawek amortyzacji

Ustawa o rachunkowości nie narzuca sposobu dokumentowania przeprowadzonej weryfikacji. W praktyce przyjęło się, że wykorzystuje się do tego protokół z weryfikacji okresów i stawek amortyzacji środków trwałych.

Przykład 1

Jednostka dokonała weryfikacji okresów i stawek amortyzacji środków trwałych w grudniu 2021 r. Wynika z niej, że jeden z posiadanych środków trwałych (maszyna A) jest używany mniej intensywnie niż zakładano i że będzie użytkowany jeszcze 16 lat.

  • wartość początkowa środka trwałego wprowadzonego do ewidencji środków trwałych w maju 2020 r.: 240 000 zł

  • zakładany okres ekonomicznej użyteczności w momencie wprowadzenia środka trwałego do ewidencji (tj. wprowadzenie do ewidencji - maj 2020 r., rozpoczęcie dokonywania odpisów amortyzacyjnych - czerwiec 2020 r.): 10 lat

  • jednostka w momencie przyjęcia środka trwałego do używania ustaliła, że nie wystąpi istotna pozostałość środka trwałego w momencie zakończenia wykorzystywania środka trwałego

  • stawka amortyzacji 10%

  • amortyzacja w okresie czerwiec 2020 - grudzień 2021: 19 miesięcy x 2 000 zł = 38 000 zł

Ustalenie nowej stawki amortyzacji po weryfikacji okresu użytkowania środka trwałego (maszyny A)

  • wartość netto środka trwałego na 31 grudnia 2021 r.: 202 000 zł

  • nowy okres użytkowania.: 16 lat począwszy od stycznia 2022 r. ( w sumie 17 lat i 7 miesięcy)

  • nowa roczna kwota amortyzacji 202 000 zł/ 16 lat = 12 625 zł

  • nowa stawka amortyzacji 12 625 zł /240 000 zł = 5,26%

Protokół z weryfikacji okresów i stawek amortyzacji środków trwałych

przeprowadzonej 20 grudnia 2021 r.

Komisja w składzie:

Jan Kowalski

Krzysztof Malinowski

Henryk Makaruk

w wyniku weryfikacji ustaliła:

L.P

Nazwa środka trwałego

Numer inwentarzowy

Data przyjęcia do używania

Wartość netto środka trwałego na 31 grudnia

Przed weryfikacją

Po weryfikacji

Okres ekonomicznej użyteczności

Stawka amortyzacji

Okres ekonomicznej użyteczności

Stawka amortyzacji

1.

Maszyna A

14/W01/2020

20.05.2020 r.

202 000 zł

10 lat

10%

17 lat i 7 miesięcy

5,26%

Podpisy członków Komisji

.........................

.........................

.........................

Decyzja kierownika: W związku z mniejszą intensywnością użytkowania maszyny A, podejmuję decyzję o wydłużeniu okresu jej amortyzacji z 10 lat do 17 lat i 7 miesięcy. Nową, podwyższoną stawkę amortyzacji wysokości 5,26 % wprowadza się od 1 stycznia 2022 r.

Data i podpis kierownika jednostki:

........................

Istotna pozostałość środka trwałego jako element ustalania i weryfikacji stawki amortyzacji

Według ustawy o rachunkowości (art. 32 ust. 2 uor), jednym z elementów branych pod uwagę przy ustalaniu stawki amortyzacyjnej środka trwałego jest "przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego". Jeśli wartość owej pozostałości środka trwałego jest rzeczywiście istotna, wówczas należy ją wyłączyć się z podstawy naliczania księgowych odpisów amortyzacyjnych. KSR nr 11 podpowiada, że w zakres weryfikacji wchodzi także weryfikacja ceny sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego przyjętej na dzień ustalenia dotychczas stosowanego odpisu amortyzacyjnego (pkt. 8.42 KSR nr 11).

Przykład 2

Jednostka dokonała weryfikacji okresów i stawek amortyzacji środków trwałych w grudniu 2021 r. Wynika z niej, że jeden z posiadanych środków trwałych (maszyna A) jest używany mniej intensywnie niż zakładano i że będzie użytkowany jeszcze 16 lat. Podczas weryfikacji ustalono, że po zakończeniu użytkowania, środek trwały będzie można sprzedać za 22 000 zł (załóżmy, że ustalenie istotnej pozostałości środka trwałego zostało dokonane po raz pierwszy dopiero podczas weryfikacji).

  • wartość początkowa środka trwałego wprowadzonego do ewidencji środków trwałych w maju 2020 r.: 240 000 zł

  • na dzień przyjęcia do używania środka trwałego przez jednostkę, nie przewidywano istnienia istotnej pozostałości środka trwałego

  • zakładany okres ekonomicznej użyteczności w momencie wprowadzenia środka trwałego do ewidencji (tj. wprowadzenie do ewidencji- maj 2020 r., rozpoczęcie dokonywania odpisów amortyzacyjnych - czerwiec 2020 r.): 10 lat

  • stawka amortyzacji 10%

  • amortyzacja w okresie czerwiec 2020 - grudzień 2021: 19 miesięcy x 2 000 zł = 38 000 zł

Ustalenie nowej stawki amortyzacji po weryfikacji okresu użytkowania środka trwałego (maszyny A) i uwzględnieniu istotnej pozostałości środka trwałego:

  • wartość netto środka trwałego na 31 grudnia 2021 r.: 202 000 zł

  • istotna pozostałość środka trwałego po zakończeniu jego użytkowania: 22 000 zł

  • nowa wartość netto środka trwałego po uwzględnieniu istotnej pozostałości środka trwałego 202 000 zł - 22 000 zł = 180 000 zł

  • nowy okres użytkowania.: 16 lat począwszy od stycznia 2022 r. ( w sumie 17 lat i 7 miesięcy)

  • nowa roczna kwota amortyzacji 180 000 zł/ 16 lat = 11 250 zł

  • nowa stawka amortyzacji 11 250 zł /240 000 zł = 4,69%

Weryfikacja okresów i stawek amortyzacyjnych dla celów bilansowych a przepisy podatkowe

Bilansowe i podatkowe przepisy dotyczące dokonywania odpisów amortyzacyjnych się różnią. Tym samym jednostki dokonują odpisów amortyzacyjnych dwutorowo, czyli odrębnie dla celów rachunkowych i odrębnie dla celów podatkowych. Bilansowa weryfikacja okresów i stawek amortyzacji nie wpływa zatem na kwoty odpisów amortyzacyjnych ustalane dla celów podatkowych. Odmienny sposób dokonywania odpisów amortyzacyjnych dla celów bilansowych i podatkowych skutkuje jednak powstawaniem przejściowych różnic o których mowa w art. 37 uor. Tym samym podatnicy CIT mają - co do zasady - obowiązek ustalenia odroczonego podatku dochodowego.

Podstawa prawna:

  • art. 32 ust. 2-3, art. 37 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 217; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 2106

  • pkt 8.42 - 8.44 Krajowego Standardu Rachunkowości nr 11 "Środki trwałe" - Dz.Urz. MRiF z 2017 r. poz. 105

  • pkt 4.2 Krajowego Standardu Rachunkowości nr 7 "Zmiany zasad (polityki) rachunkowości, wartości szacunkowych, poprawianie błędów, zdarzenia następujące po dniu bilansowym - ujęcie i prezentacja" - Dz.Urz. Min. Fin. z 2019 r. poz. 2

Irena Pazio

główna księgowa, praktyk

Jeżeli w tym artykule nie znalazłeś rozwiązania swojego problemu – napisz redakcja2@inforfk.pl

Potrzebujesz pomocy?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od IFK Platforma Księgowych
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK