Zmiany dla przedsiębiorców od 1 stycznia 2013 r. - ustawa o redukcji obciążeń przedsiębiorców

PODATKI DOCHODOWE

Leasing - większe możliwości dla leasingodawców i leasingobiorców

Ustawa deregulacyjna wprowadza zmiany w przepisach updop i updof dotyczące umów leasingu. Zmiany te mają zastosowanie tylko do umów leasingu zawartych po 1 stycznia 2013 r. (art. 18 ustawy deregulacyjnej). Do umów leasingu zawartych przed tym dniem przepisy omówione w dalszej części opracowania nie mają zastosowania.

W rozliczeniach leasingu nowelizacja wprowadziła następujące nowe rozwiązania:

1. Skrócenie wymogu minimalnego czasu trwania umowy leasingu nieruchomości.

Dotychczas minimalny okres, na który mogła być zawarta umowa leasingu nieruchomości, wynosił 10 lat. Po nowelizacji został on skrócony do 5 lat (znowelizowany art. 23b ust. 1 pkt 1 updof i art. 17b ust. 1 pkt 1 updop). Skraca to transakcje i zmniejsza ryzyko finansującego związane z potencjalną niewypłacalnością korzystającego.

2. Prawo użytkowania wieczystego zostało uznane za dopuszczalny przedmiot umowy leasingu.

Ustawodawca przyjął, że leasing użytkowania wieczystego będzie miał identyczne skutki jak leasing gruntu (art. 23a pkt 1 i art. 23i updof oraz art. 17a pkt 1 i art. 17i updop). Jest to znaczące ułatwienie, np. w sytuacji gdy zawierana jest umowa dotycząca leasingu budynku (budowli) położonego na gruncie będącym przedmiotem prawa użytkowania wieczystego. Dotychczas konieczne było zawieranie w takiej sytuacji dwóch umów - umowy leasingu dotyczącej budynku (budowli) oraz umowy dzierżawy prawa wieczystego użytkowania.

3. Wprowadzono możliwość zmiany stron umowy leasingu w trakcie trwania podstawowego okresu umowy leasingu.

Dotychczas w ustawach o podatkach dochodowych brak było bezpośrednich rozwiązań odnoszących się do zmiany strony umowy leasingu podczas trwania tej umowy. Prowadziło to do sporów między podatnikami a organami podatkowymi. Minister Finansów w interpretacjach indywidualnych twierdził, że taka cesja niekoniecznie oznacza, iż nowy leasingobiorca będzie mógł ujmować opłaty w kosztach podatkowych. Zdaniem fiskusa najpierw trzeba było sprawdzić, czy dany podmiot spełnia warunki wynikające z art. 17b ust. 1 updop, które pozwalają na zaliczenie opłat do kosztów podatkowych. Stanowisko ministra wielokrotnie kwestionowały sądy administracyjne, które stały na stanowisku, że nowy leasingobiorca ma prawo do ujmowania kosztów leasingu na takich samych zasadach jak poprzedni (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 1755/10, nt. skutków cesji umowy leasingu).

Ustawa deregulacyjna jasno dopuszcza zmianę stron umowy leasingu, w przypadku gdy nie są dokonywane inne zmiany tej umowy, np. dotyczące długości czasu trwania tej umowy albo wartości opłat leasingowych. Jednocześnie ustawodawca określił, że taka zmiana podmiotu nie ma wpływu na dotychczasową umowę i jej rozliczenie podatkowe. Jeżeli oprócz zmiany strony umowy nastąpiły jeszcze inne zmiany, to umowa taka powinna być oceniana - dla celów podatkowych - jako nowa umowa (art. 23a pkt 2 updof oraz art. 17a pkt 2 updop).

4. Suma opłat leasingowych w ponownej umowie leasingu musi odpowiadać wartości rynkowej.

Jednym z elementów umowy leasingu jest to, że suma ustalonych przez strony opłat musi odpowiadać co najmniej wartości początkowej środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej. Zawierając zatem kolejną umowę leasingu, strony muszą ustalić sumę opłat w odniesieniu do "historycznej" wartości początkowej. Najczęściej oznaczałoby to, że warunki takiego leasingu byłyby nie do zaakceptowania dla leasingobiorcy.

Ustawa deregulacyjna przewiduje, że w przypadku ponownego leasingu suma ustalonych przez strony opłat musi odpowiadać co najmniej wartości rynkowej przedmiotu umowy (art. 23b ust. 1 pkt 3 i art. 23f ust. 1 pkt 2 updof oraz art. 17b ust. 1 pkt 3 i art. 17f ust. 1 pkt 2 updop). Dodatkowo w leasingu finansowym do przychodów finansującego będzie się zaliczać opłaty leasingowe otrzymane we wszystkich umowach leasingu dotyczących tego samego środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej, w części przewyższającej spłatę wartości początkowej określanej dla celów amortyzacji (nowy ust. 3 w art. 23f updof oraz w art. 17f updop). Ma to pozwolić uniknąć w przypadku ponownego leasingu sytuacji, w której ustalone przez strony opłaty leasingowe - w części stanowiącej spłatę wartości początkowej - przewyższają tę wartość. Przypomnijmy, że w leasingu finansowym po stronie finansującego i korzystającego nie powstaje odpowiednio przychód i koszt podatkowy w zakresie, w jakim ponoszone opłaty leasingowe dotyczą wartości początkowej rzeczy. Nie ma jednak uzasadnienia, aby finansujący nie zaliczał do przychodu nadwyżki ponad poniesiony wydatek na nabycie (wytworzenie) przedmiotu umowy leasingu, gdyż już otrzymał zwrot tego wydatku.

Firma Y sp. z o.o. wyleasingowała linię produkcyjną. W okresie leasingu spółka finansująca X S.A. otrzymała zwrot całej wartości początkowej tej linii w czynszu leasingu. Po zakończeniu okresu leasingu linia została wyleasingowana ponownie w wysokości jej wartości rynkowej. Wartość raty leasingowej wynikającej z kolejnej umowy będzie stanowić dla finansującej X S.A. przychód podatkowy w pełnej wysokości.

Korekta kosztów w przypadku nieuregulowania należności

Ustawa o redukcji obciążeń administracyjnych w gospodarce wprowadziła zarówno w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak i w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych obowiązek korekty kosztów w przypadku wydatków, które nie zostały uregulowane w terminie wynikającym z faktury, rachunku lub umowy. Kwestię tę regulują:

● w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych - dodany art. 24d,

● w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych - dodany art. 15b.

Przepisy te zawierają analogiczne rozwiązania.

Ustawodawca rozróżnił dwie sytuacje, które będą zobowiązywały do korekty kosztów. Mianowicie, gdy:

● termin płatności określony na fakturze (rachunku, umowie lub innym dokumencie) będzie wynosić 60 dni lub krócej,

W takiej sytuacji podatnik, który zaliczy do kosztów uzyskania przychodów kwotę wynikającą z faktury (rachunku, umowy lub innego dokumentu) i nie ureguluje tej kwoty w terminie 30 dni od daty upływu terminu płatności, będzie miał obowiązek zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów o kwotę wynikającą z tych dokumentów (art. 24d ust. 1 updof i art. 15b ust. 1 updop). Zmniejszenia tego podatnik będzie musiał dokonać w miesiącu, w którym upływa 30 dni od daty upływu terminu płatności określonego na fakturze (rachunku, w umowie lub innym dokumencie);

● termin płatności określony na fakturze (rachunku, umowie lub innym dokumencie) będzie dłuższy niż 60 dni,

W takiej sytuacji podatnik, który zaliczy do kosztów uzyskania przychodów kwotę wynikającą z faktury (rachunku, umowy lub innego dokumentu) i nie ureguluje tej kwoty w terminie 90 dni, licząc od daty zaliczenia tej kwoty do kosztów, będzie miał obowiązek korekty kosztów (zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów) o kwotę wynikającą z tych dokumentów (art. 24d ust. 2 updof i art. 15b ust. 2 updop). Zmniejszenia podatnik będzie musiał dokonać w miesiącu, w którym upływa ww. termin 90 dni od daty zaliczenia wydatku do kosztów (art. 24d ust. 3 updof i art. 15b ust. 3 updop).

Opisane zasady korekt kosztów będą miały zastosowanie również do przypadków częściowego opłacenia należności (w takiej sytuacji korekta będzie dotyczyła tylko części niezapłaconej).

Nowe rozwiązania w zakresie korekt kosztów mają poprawić płynność finansową przedsiębiorców, nie tylko "przymuszając" ich niejako do regulowania należności wobec kontrahentów, ale też promując krótsze terminy płatności w rozliczeniach między kontrahentami (do 60 dni).

Jak wynika z opisanych regulacji, podatnik będzie obowiązany do dokonywania ww. korekty kosztów "na bieżąco". Nie będzie więc musiał cofać się do miesiąca, w którym ujął wydatek w kosztach. Nowe zasady korekt przedstawiamy w przykładzie.

2 stycznia 2013 r. podatnik nabył nowe meble biurowe za 1000 zł netto + VAT. Tego dnia podatnik zaliczył do kosztów poniesiony wydatek w kwocie netto. VAT odliczył w ramach deklaracji VAT za styczeń 2013 r.

Termin płatności na fakturze wyznaczono na 31 stycznia 2013 r. (termin płatności krótszy niż 60 dni). Jeżeli podatnik ureguluje należność za meble w terminie 30 dni od daty upływu terminu płatności określonego na fakturze, nie będzie miał obowiązku dokonywania korekty kosztów uzyskania przychodów. Jeżeli jednak nie uregulowałby tej należności do 2 marca 2013 r., czyli w terminie 30 dni od daty upływu terminu płatności wynikającego z faktury, to ma obowiązek zmniejszenia kosztów o 1000 zł. Zmniejszenia dokona na bieżąco, czyli w marcu 2013 r. Nie ma obowiązku cofania się z korektą do stycznia, czyli do miesiąca, w którym ujął ten wydatek w kosztach uzyskania przychodów.

W przypadku gdyby termin zapłaty za nabyte meble przekraczał 60 dni i przypadał np. na 5 marca 2013 r., to podatnik nie będzie miał obowiązku dokonywania korekty kosztów wtedy, gdy ureguluje tę należność w terminie 90 dni, licząc od daty zaliczenia wydatku do kosztów (czyli do 2 kwietnia 2013 r.). Jeżeli tego nie zrobi, to zmniejszenia kosztów musi dokonać z upływem 90 dni od daty, kiedy zaliczył kwotę 1000 zł do kosztów. Ponieważ zaliczenia wydatku na meble do kosztów dokonał 2 stycznia, to termin 90 dni upływa 2 kwietnia 2013 r. W związku z tym powinien zmniejszyć o kwotę 1000 zł koszty kwietnia 2013 r.

Gdy w miesiącu, w którym podatnik będzie obowiązany do zmniejszenia kosztów z uwagi na nieuregulowanie w terminie zobowiązań, nie zostaną poniesione koszty uzyskania przychodów lub poniesione koszty będą niższe od kwoty zmniejszenia, to podatnik będzie miał obowiązek zwiększyć przychody o kwotę, o którą nie zostały zmniejszone koszty uzyskania przychodów (art. 24d ust. 5 updof i art. 15b ust. 5 updop).

Po uregulowaniu zobowiązania podatnik będzie mógł ponownie zwiększyć koszty uzyskania przychodów w miesiącu, w którym ureguluje zobowiązanie (art. 24d ust. 4 updof i art. 15b ust. 4 updop). Zwiększenia kosztów będzie mógł dokonać również w przypadku częściowego uregulowania zobowiązania (w części uregulowanego zobowiązania).

Ustawodawca (mimo zapowiedzi znajdujących się w uzasadnieniu projektu) nie zdecydował się na objęcie nowymi regulacjami wydatków poniesionych przed 1 stycznia 2013 r. Opisane reguły korekty dotyczą więc kosztów, które zostaną poniesione od 1 stycznia 2013 r.

Korekta odpisów amortyzacyjnych w przypadku nieuregulowania należności

Ustawa o redukcji obciążeń administracyjnych w gospodarce wprowadziła w ustawach o podatku dochodowym obowiązek korekty odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w przypadku nieuregulowania należności w terminie.

Z dodanych art. 24d ust. 6 updof i art. 15b ust. 6 updop wynika, że podatnik ma obowiązek wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych w tej części, która odpowiada nieuregulowanym płatnościom składającym się na wartość początkową tego środka trwałego, w przypadku gdy należność nie została zapłacona w terminie:

● 30 dni od daty upływu terminu płatności (dotyczy należności, których termin płatności wynosił 60 dni lub krócej),

● 90 dni od daty zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów (gdy termin płatności za nabyty środek trwały lub wartość niematerialną i prawną będzie dłuższy niż 60 dni).

Wprowadzone regulacje mają ograniczyć zaliczanie przez podatników do kosztów odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, za które podatnik nie zapłacił.

Ustawodawca (mimo zapowiedzi znajdujących się w uzasadnieniu projektu) nie zdecydował się na objęcie nowymi regulacjami wydatków poniesionych przed 1 stycznia 2013 r. Opisane reguły korekty dotyczą więc kosztów, które zostaną poniesione od 1 stycznia 2013 r.

Zmiany a podatnicy mający niekalendarzowy rok podatkowy

Podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych, u których rok podatkowy jest inny niż rok kalendarzowy i rozpoczął się przed 1 stycznia 2013 r. oraz zakończy się po 31 grudnia 2012 r., stosują do końca przyjętego przez siebie roku podatkowego przepisy updop, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r. (art. 17 ustawy deregulacyjnej). Dotyczy to zarówno zmian przepisów w zakresie leasingu, jak i wprowadzonej korekty kosztów i odpisów amortyzacyjnych w przypadku nieuregulowania należności.

VAT

Ułatwienia dla małych podatników VAT - metoda kasowa

Ustawodawca wprowadza ułatwienia dla tzw. małych podatników VAT, którzy stosują kasową metodę rozliczeń VAT określoną w art. 21 ustawy o VAT. Zgodnie z przepisami w brzmieniu obowiązującym do końca 2012 r. podatnicy ci mają obowiązek zapłaty podatku wówczas, gdy otrzymają całość lub część zapłaty, ale jeżeli tej zapłaty nie otrzymają, to są zobowiązani do zapłaty podatku, jeżeli upłynie 90 dni od dnia wykonania dostawy lub usługi. Według nowych rozwiązań mały podatnik, który stosuje metodę kasową, będzie zobowiązany zapłacić VAT należny, dopiero gdy:

● otrzyma zapłatę w całości lub w części (w przypadku dokonania dostawy lub wykonania usługi na rzecz czynnego podatnika VAT, który będzie mógł odliczyć VAT z faktury dopiero wówczas, gdy za nią zapłaci),

● otrzyma zapłatę w całości lub w części lub upłynie 180 dni od dnia wydania towaru lub wykonania usługi (w przypadku dokonania dostawy lub wykonania usługi na rzecz podmiotu innego niż czynny podatnik VAT).

Sytuację małych podatników stosujących metodę kasową ma też polepszyć wprowadzenie możliwości częściowego odliczenia VAT z faktur częściowo opłaconych (dotychczas mogli oni odliczyć VAT z faktury tylko wtedy, gdy w całości ją opłacili) - art. 86 ust. 16 ustawy o VAT. Zmiana dotyczy również momentu odliczenia VAT z dokumentu celnego, który po nowelizacji będzie odliczany na zasadach ogólnych, tj. w okresie rozliczeniowym, w którym podatnik otrzymał taki dokument.

Rozwiązania te mają poprawić sytuację małych przedsiębiorców, którzy mogą mieć problemy z opłaceniem podatków i płynnością finansową w przypadku braku otrzymania zapłaty od kontrahenta. Nowe zasady rozliczeń będą obowiązywać od 1 stycznia 2013 r.

Wszystkie zawiadomienia o wyborze metody kasowej, złożone przed dniem 1 stycznia 2013 r., zachowają swoją moc dla celów stosowania "nowej" metody kasowej. Jeżeli podatnik nie chce korzystać z rozliczania kasowego według nowych zasad, może z tej metody zrezygnować od 1 stycznia 2013 r., pod warunkiem że zawiadomi o tej decyzji naczelnika urzędu skarbowego do 15 stycznia 2013 r. Podatnicy, którzy dotychczas nie korzystali z kasowej metody rozliczeń, a chcą ją wybrać od 1 stycznia 2013 r. - z uwagi na korzystne w niej regulacje - muszą zawiadomić o tym zamiarze naczelnika urzędu skarbowego również do 15 stycznia 2013 r.

WAŻNE!

Podatnicy, którzy dotychczas nie korzystali z kasowej metody rozliczeń, a chcą ją wybrać od 1 stycznia 2013 r., muszą zawiadomić o tym zamiarze naczelnika urzędu skarbowego do 15 stycznia 2013 r.

Ulga "na złe długi" - szybciej i automatycznie

Dobra wiadomość dla podatników jest taka, że nowelizacja uprości zasady korzystania z ulgi "na złe długi". Jednocześnie jednak wprowadza też nowe rygory, o których warto wiedzieć. Zasady korzystania z ulgi "na złe długi" określa art. 89a i 89b ustawy o VAT. Na podstawie tych przepisów podatnik VAT ma prawo do skorygowania (pomniejszenia) należnego VAT, jeżeli nie otrzyma zapłaty od kontrahenta. Podatnik może skorzystać z ulgi w przypadku wierzytelności nieściągalnych, za które po nowelizacji uważa się wierzytelności, które nie zostały uregulowane lub zbyte w jakiejkolwiek formie w ciągu 150 dni od dnia upływu terminu płatności (obecnie wierzytelność może być uznana za nieściągalną, jeżeli od dnia upływu terminu płatności upłynęło 180 dni). Podatnicy szybciej więc będą mogli skorzystać z ulgi. Zlikwidowana została również uciążliwa procedura zawiadamiania kontrahenta o korekcie. Po nowelizacji wystarczy, że podatnik jednokrotnie zawiadomi o korekcie urząd skarbowy z podaniem kwot korekty oraz danych dłużnika, składając to zawiadomienie wraz z deklaracją, w której dokonał korekty. Jednocześnie dłużnik, który za fakturę nie zapłacił, jest automatycznie zobowiązany do korekty odliczonego podatku naliczonego w deklaracji za okres, w którym upłynie 150. dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Dłużnik, który nie dokona korekty, może być ukarany sankcją w postaci dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości 30% kwoty podatku wynikającego z nieuregulowanych faktur, który nie został skorygowany.

Warto zwrócić uwagę na "automatyzm" przedstawionego mechanizmu. Wierzyciel ma prawo do korekty (ale nie musi z niej skorzystać), ale dłużnik ma obowiązek dokonania korekty w określonym terminie, gdy za fakturę nie zapłaci. Innymi słowy - dłużnik będzie miał obowiązek skorygować odliczony VAT, niezależnie od tego, czy wierzyciel skorzystał z ulgi "na złe długi", ale też niezależnie od tego, czy wierzyciel sprzedał wierzytelność.

W stosunku do dotychczasowych regulacji nowością, o której powinni pamiętać podatnicy korzystający z ulgi "na złe długi", jest, że zbycie wierzytelności po skorzystaniu z ulgi będzie powodowało obowiązek ponownego skorygowania podatku należnego. Na podstawie dotychczasowych przepisów podatnik, jeżeli zbył wierzytelność, nie mógł skorzystać z ulgi (tak będzie również po nowelizacji). Jednak dotychczasowe przepisy nie zobowiązywały podatnika do przeprowadzenia ponownej korekty, jeżeli sprzeda wierzytelność już po skorzystaniu z ulgi "na złe długi". Nowelizacja zmienia ten stan rzeczy i zobowiązuje podatnika do ponownej korekty VAT należnego w przypadku zbycia wierzytelności po skorzystaniu z ulgi.

Nowelizacja wprowadziła też "przejściowe" regulacje odnoszące się do wierzytelności powstałych przed 1 stycznia 2013 r., których nieściągalność zostanie uprawdopodobniona w 2013 r. W stosunku do tych wierzytelności będą mianowicie obowiązywały nowe regulacje dotyczące ulgi "na złe długi", co oznacza krótszy termin na stwierdzenie nieściągalności wierzytelności, a po stronie dłużnika automatyczny obowiązek korekty podatku naliczonego wynikającego z nieopłaconych faktur.

Obrót wewnątrzwspólnotowy - łatwiejsze rozliczenia

Podatnicy VAT zajmujący się dostawami wewnątrzwspólnotowymi o charakterze ciągłym będą mogli uznać, że są one dokonane z upływem każdego miesiąca. Wystarczy wówczas wystawienie jednej faktury dokumentującej wszystkie dostawy w miesiącu. Obowiązek podatkowy powstanie z chwilą wystawienia faktury lub 15. dnia miesiąca następującego po dokonaniu dostawy (art. 20 ust. 1 i 1a znowelizowanej ustawy o VAT). Podatnik, który przed dokonaniem dostawy otrzyma zapłatę i wystawi z tego tytułu fakturę, nie będzie miał obowiązku rozliczenia WDT. Także w wewnątrzwspólnotowym nabyciu wcześniejsze otrzymanie zapłaty nie będzie zobowiązywało podatnika do rozliczenia WNT (uchylenie ust. 3 i ust. 7 w art. 20 ustawy o VAT). Tym samym rozliczenie WDT i WNT nastąpi dopiero w przypadku faktycznej dostawy. Uprości to rozliczenia w obrocie z podatnikami z innych krajów UE.

Zwrot różnicy podatku zabezpieczy kredyt

Podatnik będzie mógł zadysponować w urzędzie skarbowym (składając pisemne upoważnienie), aby zwrot różnicy podatku wykazany w deklaracji organ podatkowy przekazywał na wskazany przez podatnika rachunek (banku lub skok) jako zabezpieczenie udzielonego przez ten bank lub skok kredytu (zmiana treści art. 87 ust. 2 ustawy o VAT).

Zwrot zostanie przekazany, pod warunkiem że w stosunku do podatnika nie będzie prowadzone postępowanie w sprawie ustalenia lub określenia wysokości zobowiązań podatkowych (art. 76b § 2 O.p.). Przekazanie zwrotu na taki rachunek będzie traktowane na równi z przekazaniem zwrotu na rachunek podatnika (art. 76b § 3 O.p.). Ponadto, jeżeli po złożeniu deklaracji, w której podatnik wykazał zwrot podatku:

a) zostaną ujawnione zaległości podatkowe lub bieżące zobowiązania podatkowe, lub

b) wystąpią podstawy do zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu podatku w postępowaniu egzekucyjnym

- przekazanie zwrotu bankowi lub skok będzie miało pierwszeństwo przed zaliczeniem zwrotu na poczet zaległych i bieżących zobowiązań podatkowych oraz zajęciem zwrotu w ramach realizacji egzekucji (art. 76b § 4 O.p.).

Wprowadzenie opisanego rozwiązania wzmocni pozycję przedsiębiorców - kredytobiorców wobec banków (i skok-ów) udzielających im kredytów.

Faktury wewnętrzne - nieobowiązkowe

Nowelizacja zniosła obowiązek wystawiania faktur wewnętrznych. To podatnik będzie decydował, czy dla celów dokumentacyjnych będzie takie faktury wystawiał. Katalog czynności, które podatnik miałby możliwość dokumentować, pozostawiono przy tym bez zmian (nowelizacja art. 106 ust. 7 ustawy o VAT).

Przeliczanie podstawy opodatkowania VAT na PLN

Podatnik będzie mógł wybrać sposób przeliczania podstawy opodatkowania VAT wyrażonej w walucie obcej. Po nowelizacji może to być:

● średni kurs NBP na ostatni roboczy dzień poprzedzający powstanie obowiązku podatkowego lub wystawienia faktury (tak jak dotychczas), albo

● kurs wymiany opublikowany przez Europejski Bank Centralny na ostatni roboczy dzień poprzedzający powstanie obowiązku podatkowego lub wystawienia faktury.

Podatnicy sami wybiorą więc dogodniejszy dla nich sposób przeliczania podstawy opodatkowania VAT.

AKCYZA

Łatwiejsze rozliczenia podatku akcyzowego

Od 1 stycznia 2013 r. zredukowano kilka formalnych obowiązków obciążających podatników podatku akcyzowego. Są to:

1. Zniesienie obowiązku rejestracyjnego i ewidencyjnego dla podmiotów zużywających energię elektryczną wytwarzaną z generatorów o łącznej mocy nieprzekraczającej 1 MW (art. 16 ust. 7a i art. 91 ust. 1a znowelizowanej ustawy o podatku akcyzowym).

2. Ułatwienia w dokumentowaniu obrotu wyrobami węglowymi - tj. wprowadzenie upoważnienia dla Ministra Finansów do określenia w drodze rozporządzenia sytuacji, w których dla zwolnienia od akcyzy wyrobów węglowych nie musi być spełniony warunek dołączenia dokumentu dostawy do przemieszczanych wyrobów węglowych lub warunek prowadzenia ewidencji wyrobów węglowych zużywanych do celów uprawniających do zwolnienia. MF będzie mógł zatem w rozporządzeniu złagodzić restrykcyjne wymogi dokumentacyjne obowiązujące w obrocie wyrobami węglowymi.

3. Odstąpienie od wymogu uzyskiwania przez następców prawnych i podmioty przekształcone nowych zezwoleń na prowadzenie określonej działalności na podstawie przepisów ustawy o podatku akcyzowym (art. 49 ust. 10, art. 54 ust. 8, art. 56 ust. 9, art. 57 ust. 9, art. 62a ust. 8, art. 81 ust. 8 znowelizowanej ustawy o podatku akcyzowym). Celem zmiany jest umożliwienie następcom prawnym i podmiotom przekształconym korzystanie w pełni z praw i obowiązków wynikających z udzielonych wcześniej zezwoleń (dotyczy to np. zezwoleń na prowadzenie składu podatkowego oraz zezwoleń na prowadzenie działalności jako podmiot pośredniczący). W stosunku do następców prawnych odstąpiono też od zakazu przekazywania znaków akcyzy. W konsekwencji możliwe będzie przekazanie znaków akcyzy następcom prawnym i podmiotom przekształconym (w przypadku sukcesji podatkowej regulowanej przepisami Ordynacji podatkowej) - art. 130 ust. 5 i 6 znowelizowanej ustawy o podatku akcyzowym. Tym sposobem następcy prawni będą mogli bez przeszkód kontynuować działalność prowadzoną przez swoich poprzedników, bez przestojów wynikających z konieczności dopełnienia formalności związanych z uzyskiwaniem nowych zezwoleń.

4. Wydłużenie terminów informacyjnych dla podmiotów prowadzących składy podatkowe - wydłużono terminy na przekazanie naczelnikowi urzędu celnego przez prowadzącego skład podatkowy informacji zawierających dane o wyrobach akcyzowych i podmiotach, które wyprowadziły te wyroby ze składu podatkowego w ramach posiadanych zezwoleń wyprowadzenia. Od 1 stycznia 2013 r. podmioty prowadzące składy podatkowe będą musiały przekazać tę informację w terminie do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wyprowadzono wspomniane wyroby ze składu podatkowego (art. 54 ust. 15 znowelizowanej ustawy o podatku akcyzowym).

5. Wprowadzenie możliwości żądania odsetek podatkowych od zwrotu akcyzy po terminie (taka możliwość istnieje np. w przypadku zwrotu VAT i analogiczne rozwiązanie będzie funkcjonować w rozliczeniach akcyzy) - art. 82 ust. 6a znowelizowanej ustawy o podatku akcyzowym. Podatnicy będą mogli żądać odsetek również od kwot akcyzy niezwróconych przed 1 stycznia 2013 r.

6. Wprowadzono zmianę dotyczącą terminu składania ostatecznej korekty zapotrzebowania na znaki akcyzy, przez wyłączenie z tych regulacji napojów alkoholowych (art. 125 ust. 4 znowelizowanej ustawy o podatku akcyzowym).

RACHUNKOWOŚĆ

"Uproszczone" dowody księgowe

W ustawie o rachunkowości (poprzez zmianę brzmienia art. 21 ust. 1a) zniesiono obowiązek zamieszczania na dowodzie księgowym większości dotąd obowiązkowych danych, jeśli możliwość taka wynika z odrębnych przepisów. Od 1 stycznia 2013 r. mogą zatem nie być zamieszczane na dowodzie księgowym następujące dane:

● określenie rodzaju dowodu i jego numeru identyfikacyjnego,

● określenie stron (nazwy, adresy) dokonujących operacji gospodarczej,

● opis operacji oraz jej wartość (określona także w jednostkach naturalnych),

● podpis wystawcy dowodu oraz osoby, której wydano lub od której przyjęto składniki aktywów,

● stwierdzenie sprawdzenia i zakwalifikowania dowodu do ujęcia w księgach rachunkowych przez wskazanie miesiąca oraz sposobu ujęcia dowodu w księgach rachunkowych (dekretacja), podpis osoby odpowiedzialnej za te wskazania.

Zmiana w ustawie o rachunkowości jest wynikiem zmian w uregulowaniach dotyczących VAT, w szczególności dotyczących wprowadzenia tzw. faktur uproszczonych¹ (tzn. faktur, które zgodnie z przepisami, jakie mają być wprowadzone w 2013 r., będą wydawane w przypadku gdy kwota należności ogółem nie przekroczy 450 zł albo 100 euro). Faktury uproszczone nie będą musiały bowiem zawierać:

● imienia i nazwiska nabywcy towarów lub usług oraz jego adresu,

● miar i ilości dostarczanych towarów lub zakresu wykonanych usług,

● ceny jednostkowej towaru lub usługi bez kwoty podatku (ceny jednostkowej netto),

● wartości dostarczonych towarów lub wykonanych usług, objętych transakcją, bez kwoty podatku (wartości sprzedaży netto),

● stawki podatku,

● sumy wartości sprzedaży netto z podziałem na sprzedaż objętą poszczególnymi stawkami podatku i sprzedaż zwolnioną od podatku,

● kwoty podatku od sumy wartości sprzedaży netto, z podziałem na kwoty dotyczące poszczególnych stawek podatku.

Ustawodawca wskazuje jednak, że faktura uproszczona może nie zawierać ww. elementów ale, pod warunkiem że są na niej dane pozwalające określić kwotę podatku dla poszczególnych stawek podatku.

PROCEDURA PODATKOWA

Ograniczenie poboru zaliczek niezależne od uznania organów podatkowych

Według obecnego stanu prawnego (art. 22 § 2a Ordynacji podatkowej) organ podatkowy na wniosek podatnika może ograniczyć pobór zaliczek na podatek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że pobierane zaliczki byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu przewidywanego na dany rok podatkowy. Ze sformułowania "może ograniczyć" wynika, że decyzja w tej sprawie zależy od uznania organu podatkowego. Po nowelizacji organ podatkowy będzie musiał ograniczyć pobór zaliczek u podatnika, który wystąpi z takim wnioskiem, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że pobierane zaliczki byłyby niewspółmiernie wysokie. Nadal więc będzie istniał element ocenny (uznaniowy) i ewentualnie sporny. Organ podatkowy nadal może przyjąć, że podatnik nie spełnił tego warunku. Nie można więc do końca zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu do ustawy o redukcji niektórych obciążeń, że omawiana zmiana art. 22 § 2a O.p. znosi uznaniowość administracyjną organów podatkowych. Niemniej jej wprowadzenie umożliwia kontrolowanie decyzji podatkowych wydawanych w trybie art. 22 § 2a O.p.

W postępowaniu odwoławczym nie można zwiększyć wymiaru podatku

Strona, która korzysta z przysługujących jej środków odwoławczych, powinna mieć gwarancję, że korzystając z tych praw nie pogorszy swojej sytuacji (tzw. zakaz reformationis in peius). Jest to jedna z fundamentalnych zasad prawa procesowego. Problem w tym, że w postępowaniu podatkowym zasada ta nie obowiązuje, co wynika z art. 230 O.p. Strona odwołująca się od decyzji podatkowych nie ma zatem gwarancji utrzymania dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją. Ustawa deregulacyjna zmienia sytuację podatników, ponieważ uchyla art. 230 O.p., co nie pozbawi jednak organu odwoławczego możliwości naprawienia rażących naruszeń prawa przez organ podatkowy pierwszej instancji. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 234 O.p. organ odwoławczy nie może bowiem wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes publiczny. W związku z tym uchylenie art. 230 Ordynacji podatkowej nie uniemożliwi modyfikacji decyzji wymiarowych przez organ odwoławczy, jeżeli zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes publiczny.

UBEZPIECZENIA

Interpretacje ZUS, NFZ, KRUS będą publikowane

Dotychczas obowiązujące przepisy nie wskazywały wyraźnie, który organ (ZUS, KRUS czy NFZ) i w jakim zakresie powinien wydawać interpretacje dotyczące prawa ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Skutkiem braku jasnych regulacji w tym zakresie były częste przypadki zwrotu nierozpatrzonych wniosków o interpretacje z uzasadnieniem, że organy te są niewłaściwe w danej sprawie. Po doprecyzowaniu przepisów od 1 stycznia 2013 r.:

● ZUS będzie wydawał interpretacje w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, zasad obliczania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz podstawy wymiaru tych składek,

● dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ będzie wydawać interpretacje indywidualne w zakresie spraw dotyczących objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym; przy czym do tego zakresu nie należą sprawy dotyczące składek na ubezpieczenie zdrowotne, należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych, tj. ZUS oraz KRUS,

● prezes KRUS będzie wydawał interpretacje w zakresie opłacania składek na ubezpieczenia społeczne osobom prowadzącym działalność gospodarczą, które po spełnieniu ustawowych warunków kontynuują ubezpieczenia społeczne w KRUS (warunki te określa art. 5a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).

Wszystkie wymienione interpretacje ZUS, NFZ i KRUS będą wydawały na podstawie art. 10-10a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Nowelizacja wprowadza też obowiązek publikacji ww. interpretacji indywidualnych przez ZUS, NFZ oraz KRUS w Biuletynie Informacji Publicznej. Publikacja interpretacji oraz wniosku o jej wydanie nastąpi po usunięciu danych identyfikacyjnych podmiotu wnioskującego o wydanie interpretacji.

Publikowanie interpretacji przyczyni się do upowszechnienia informacji o praktyce stosowania prawa z zakresu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych w sytuacjach budzących wątpliwości przedsiębiorców, a w dalszej perspektywie do ułatwienia im wykonywania ciążących na nich obowiązków.

Nowelizacja zawiera również przepisy przejściowe, które przewidują, że do spraw wszczętych i niezakończonych wydaniem interpretacji indywidualnej do dnia wejścia w życie projektowanej ustawy miały zastosowanie nowe przepisy w zakresie obowiązku publikacyjnego. Oznacza to, że interpretacje wydane od 1 stycznia 2013 r. na podstawie wniosków złożonych przed tą datą będą również musiały być opublikowane.

PRAWO GOSPODARCZE

Przekształcenie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w jednoosobową spółkę kapitałową

Od 1 lipca 2011 r. przedsiębiorca będący osobą fizyczną może dokonać przekształcenia i rozpocząć wykonywanie działalności gospodarczej w formie jednoosobowej spółki kapitałowej - spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka powstała w wyniku takiego przekształcenia wchodzi we wszystkie prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych (tzw. sukcesja cywilnoprawna). Jednocześnie jednak ustawodawca, wprowadzając możliwość przeprowadzenia tego rodzaju przekształcenia, nie zdecydował się na wprowadzenie sukcesji podatkowej. Na powstałą w ten sposób spółkę nie przechodzą więc prawa i obowiązki podatkowe. Jest to istotna przyczyna braku wykorzystania w praktyce opisanej procedury.

Ustawa deregulacyjna usunęła tę przeszkodę, wprowadzając sukcesję podatkową w przypadku tego typu przekształceń. Sukcesję tę będzie regulował nowo dodany art. 93a § 4 Ordynacji podatkowej. Sukcesja podatkowa będzie obejmowała te prawa przekształcanej osoby fizycznej, które są związane z wykonywaną działalnością gospodarczą. Tym samym jednoosobowa spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną wstąpi w przewidziane w przepisach podatkowych prawa przekształcanego przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie przepisów regulujących opodatkowanie spółek kapitałowych.

Wprowadzenie opisanej sukcesji podatkowej spowodowało również konieczność uwzględnienia tej zmiany w przepisach Kodeksu spółek handlowych. W konsekwencji po nowelizacji spółka powstała w wyniku przekształcenia pozostanie podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane przedsiębiorcy przed jego przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej (znowelizowany art. 584² § 2 k.s.h.).

W regulacjach k.s.h. dodano także przepis pozwalający na sporządzanie sprawozdania finansowego przez przekształcające się w spółki osoby fizyczne. Przypomnijmy, że przekształcenie przedsiębiorcy w spółkę kapitałową odbywa się na podstawie planu przekształcenia, którego obligatoryjnym elementem jest sprawozdanie finansowe (art. 584⁵ pkt 1 k.s.h.). Sprawozdania tego nie sporządzają jednak przedsiębiorcy - osoby fizyczne, które nie mają obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych. Zgodnie z nowymi przepisami osoba fizyczna sporządzi wspomniane sprawozdanie na podstawie podsumowania zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów oraz innych ewidencji prowadzonych dla celów podatkowych, spisu z natury, a także innych dokumentów (dodany art. 584⁷ § 3 k.s.h.).

Obowiązki sprawozdawcze podmiotów korzystających ze środowiska - tylko raz w roku

Ustawa deregulacyjna ogranicza obowiązek przekazywania wykazu informacji składanych przez podmioty korzystające ze środowiska tylko do marszałka województwa. Wykaz informacji i danych, które służą do ustalenia wysokości opłaty za korzystanie ze środowiska, będzie należało przekazywać jeden raz w roku w terminie do 31 marca roku następującego po upływie roku sprawozdawczego (art. 285 ust. 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska). Marszałek województwa będzie przekazywał wykaz do pozostałych podmiotów w ramach zadań własnych (art. 286 ust. 1b ustawy - Prawo ochrony środowiska). Tymi pozostałymi podmiotami, do których składa się obecnie informacje, jest wojewódzki inspektor ochrony środowiska oraz wójt (ewentualnie burmistrz lub prezydent miasta) - w zakresie opłat za miejsce składowania odpadów.

Dotychczas istniał półroczny obowiązek składania wykazu, aktualizowania ewidencji i jednocześnie półroczny obowiązek uiszczania należnej opłaty. Po nowelizacji będzie to robione raz do roku, w związku z czym podwyższono kwotę zwalniającą z wnoszenia opłaty do dwukrotności opłaty zwalniającej obecnie. Od przyszłego roku będzie to 800 zł (a nie 400 jak obecnie) - art. 289 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska.

Uwaga!

Opłaty za korzystanie ze środowiska za 2012 r. są wnoszone jak dotychczas, podobnie wykaz zawierający informacje i dane za drugie półrocze 2012 r. jest składany i przekazywany zgodnie z dotychczasowymi przepisami (art. 25 ustawy deregulacyjnej).

Rezygnacja z oryginałów i uwierzytelnionych kopii

Nowelizacja rozszerzyła zakres spraw, przy których załatwianiu przedsiębiorcy nie będą już musieli składać oryginalnych dokumentów, by udowodnić stan faktyczny i prawny.

● ustawa z 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (ustawa oczekuje na publikację)

Sławomir Biliński - konsultant podatkowy

Karolina Jagielska - specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych

Paweł Muż - ekonomista, księgowy

Ewa Sławińska - konsultant podatkowy

Katarzyna Wojciechowska - ekspert w zakresie podatków dochodowych