Przedsiębiorcy będą mogli zakładać fundacje rodzinne – nowa forma zarządzania mieniem

Od 22 maja 2023 r. przedsiębiorcy będą mieli możliwość zakładania fundacji rodzinnych. Dzięki nim majątek firmy zostanie utrzymany w całości, co ma przyczynić się do rozwoju przedsiębiorstwa i realizacji nowych inwestycji. Przy tym członkowie rodziny fundatora nie będą musieli osobiście angażować się w prowadzenie biznesu, aby korzystać z jej zysków. Co ważne, założenie fundacji i przekazanie do niej majątku nie będzie opodatkowane. Przedstawiamy najważniejsze rozwiązania, które zostaną  wprowadzone ustawą o fundacji rodzinnej.

Tworzenie fundacji rodzinnych

Fundatorem fundacji rodzinnej może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Tworzenie fundacji następuje w kilku krokach, które przedstawiamy poniżej (zob. art. 21 ustawy o fundacji rodzinnej).

Beneficjenci fundacji rodzinnej

Beneficjentem fundacji rodzinnej będą mogły być:

• osoba fizyczna,
• organizacja pozarządowa i
• fundator (art. 30 ustawy o fundacji rodzinnej).

Beneficjenci będą mogli otrzymać świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Szczegóły będzie określał status fundacji. Co warto zauważyć, beneficjentami fundacji rodzinnej nie będą musieli być wcale członkowie rodziny fundatora.

Fundacja rodzinna a rachunkowość

Fundacja rodzinna będzie miała obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z przepisami o rachunkowości (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości). Zarząd fundacji rodzinnej będzie kierownikiem jednostki i będzie odpowiadał za wszystkie obowiązki wynikające z ustawy o rachunkowości (art. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości). Fundacje rodzinne mogą także zostać zobowiązane do badania sprawozdań finansowych. Ustawa o fundacji rodzinnej przewiduje także obowiązkowy audyt zarządzania aktywami fundacji rodzinnej, który odbywać się ma co najmniej raz na cztery lata. Koszty prowadzenia ksiąg i audytów działalności należy uwzględnić, podejmując decyzję o zakładaniu fundacji.

Zakres działalności fundacji rodzinnych

Fundacja rodzinna będzie mogła nabywać nieruchomości (i np. je wynajmować), zbywać mienie, udzielać pożyczek czy posiadać udziały i akcje w innych podmiotach (i otrzymywać dywidendy) – art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Fundacja nie będzie mogła prowadzić działalności operacyjnej (np. handlowej czy usługowej). Działalność w zakresie produkcji czy gospodarki leśnej fundacja rodzinna będzie mogła wykonywać wyłącznie w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym. 

Zwolnienie z podatku dochodowego świadczeń dla fundatora i osób mu najbliższych

Ustawodawca rozstrzygnął sposób traktowania podatkowego przychodów fundatora z tytułu otrzymania lub postawienia do dyspozycji świadczeń na rzecz beneficjentów oraz mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Takie przychody kwalifikowane są do przychodów z innych źródeł i w pewnych sytuacjach będą mogły być zwolnione z podatku dochodowego.

Ustawodawca zwolni z podatku fundatora albo osoby będące w stosunku do fundatora osobami, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn (są to małżonkowie, zstępni, wstępni, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i macocha), w zakresie:

a) otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej,

b) świadczenia fundacji rodzinnej na ich rzecz, jeżeli są beneficjentami fundacji rodzinnej.

Odpowiednie zwolnienia wprowadzono w art. 21 ust. 1 pkt 157 w związku z art. 20 ust. 1g updof. Przy tym zwolnienie to będzie stosowane z zastrzeżeniem, że ma ono zastosowanie do części przychodów odpowiadającej proporcji, o której mowa w art. 27 ust. 4 ustawy o fundacji rodzinnej, według stanu na dzień uzyskania przychodu. Jest to proporcja wartości mienia wniesionego do fundacji rodzinnej przez każdego z fundatorów lub przez fundację rodzinną. Innymi słowy, fundator i jego osoby najbliższe skorzystają ze zwolnienia w części odpowiadającej wartości majątku, jaki dany fundator wniósł do fundacji.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej 

Fundacja rodzinna będzie podatnikiem CIT. Przy tym, co do zasady, będzie zwolniona z podatku dochodowego, a więc również w zakresie szeroko rozumianych zysków kapitałowych (np. z otrzymywanych dywidend) – zob. art. 6 ust. 1 pkt 25 updop. Zwolnione z CIT będą wkłady fundatora i darowizny innych osób oraz działalność, którą fundacja będzie mogła wykonywać na podstawie art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Chodzi m.in. o najem nieruchomości, udzielanie pożyczek i zbywanie udziałów, a także działalność w zakresie gospodarki leśnej oraz produkcji roślinnej i zwierzęcej.

Fundacja rodzinna będzie płacić 15% CIT pobierany dopiero w momencie przekazywania środków beneficjentom w związku z wypłatą świadczeń czy likwidacją fundacji – zob. art. 24q updop.

W zakresie, w jakim fundacja rodzinna będzie prowadziła działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej (zob. pkt „Zakres działalności fundacji rodzinnych”), stawka podatku CIT będzie wynosić 25% podstawy opodatkowania. Jeżeli fundacja rodzinna będzie ponosiła koszty podatkowe ze źródeł, z których dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym, oraz koszty związane z przychodami ze źródeł, z których dochody nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym lub są zwolnione z podatku dochodowego, a nie jest możliwe przypisanie danych kosztów do źródła przychodów, koszty te należy ustalić w takim stosunku, w jakim pozostają osiągnięte w roku podatkowym przychody z tych źródeł w ogólnej kwocie przychodów (art. 15 ust. 2 updop w związku z art. 24r ust. 2 updop). Do fundacji rodzinnej nie będą miały zastosowania zwolnienia i odliczenia podatkowe określone w art. 17–18f updop (art. 24r ust. 3 updop).

Fundacje rodzinne będą składać deklaracje o wysokości dochodu (przychodu) osiągniętego w roku podatkowym – w terminie do końca trzeciego miesiąca roku następnego (art. 24s updop). Na moment oddawania bieżącego numeru „Mk” do druku wzór deklaracji nie został jeszcze opublikowany.

Fundacja rodzinna a spółki jawne

Spółka jawna z siedzibą lub zarządem w Polsce, której wspólnikiem jest co najmniej jedna fundacja rodzinna,  będzie opodatkowana CIT (dodany ustawą o fundacji rodzinnej art. 1 ust. 7 updop).

Fundacja rodzinna a podatek od przychodów z budynków

Warto zauważyć, że fundacje rodzinne nie zostały przez ustawodawcę wyłączone z podatku od przychodów z budynków. Fundacja rodzinna, do której fundatorzy wniosą budynki podlegające opodatkowaniu tym podatkiem, będą odprowadzać podatek. To oznacza, że należące do fundacji rodzinnej, podlegające opodatkowaniu, budynki o wartości początkowej przekraczającej łącznie 10 mln zł zostaną opodatkowane stawką 0,035% miesięcznie, czyli 0,42% rocznie.

Fundacja rodzinna a estoński CIT

Zakładający fundacje rodzinne powinni wiedzieć, że nie jest to podmiot, który może stosować ryczałt od dochodów spółek, tzw. estoński CIT (zob. art. 28j ust. 1 pkt 4 updop). Tej formy opodatkowania nie będą także mogły wybrać spółki, których udziałowcami (akcjonariuszami lub wspólnikami) będą fundacje rodzinne.

Opodatkowanie likwidacji fundacji rodzinnej

W przypadku likwidacji fundacji trzeba będzie odprowadzić:

• 15% CIT na poziomie fundacji (dodany art. 24q updop) oraz

• 15% PIT na poziomie beneficjenta, jeżeli będzie to osoba nienależąca do kręgu osób najbliższych fundatora – czyli spoza tzw. zerowej grupy podatkowej (dodany art. 30 ust. 1 pkt 17 updof).

Podatek będzie wymagany od nadwyżki wartości aktywów wniesionych do fundacji. Przepisy pozwolą bowiem pomniejszyć przychód o „koszty podatkowe w wysokości wartości podatkowej majątku z dnia wniesienia”.

Fundacja rodzinna a podatek od spadków i darowizn

Podatkowi od spadków i darowizn nie będą podlegać świadczenia fundacji na rzecz beneficjentów oraz mienie otrzymane w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej albo fundacji rodzinnej w organizacji.

Zalety i wady fundacji rodzinnej 

Założenie fundacji rodzinnej będzie dawać fundatorowi dużą swobodę w określeniu zasad zarządzania nią, jej funkcjonowania i celu, dla którego została powołana. Pozwoli na nieprzerwane zapewnianie środków do życia dla członków najbliższej rodziny fundatora czy innych beneficjentów fundacji rodzinnej.

Największą zaletą podatkową założenia fundacji rodzinnej jest to, że będzie zapewniać korzyści podobne do estońskiego CIT. Fundacja jest bowiem zwolniona z podatku dochodowego od osób prawnych, a podatek pojawia się w jej przypadku dopiero w momencie wypłaty środków. Przy tym, zakładając, że beneficjentami są osoby najbliższe dla fundatora, dochód fundacji będzie opodatkowany tylko raz - 15% podatkiem płaconym na poziomie fundacji. Dodatkowo korzystne jest to, że aktywa przeniesione na rzecz fundacji i przekazane następnie beneficjentom nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. 

Wadą jest to, że fundacja rodzinna nie będzie instrumentem do swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej. Ma ona bardzo ograniczony zakres działalności. Wyjątkowo może nabywać nieruchomości (i np. je wynajmować) czy posiadać udziały i akcje w innych podmiotach (i otrzymywać dywidendy). Nie może prowadzić działalności operacyjnej (np. usługowej). Prowadzenie przez fundację rodzinną działalności gospodarczej poza zakresem określonym przez ustawodawcę będzie dotkliwie opodatkowane. Warto także pamiętać, że fundacja rodzinna wymaga ponoszenia pewnych wydatków zarówno na początku, jak i w trakcie jej działalności. Pojawią się tu wydatki na opłaty rejestracyjne, koszty prawników, audytorów oraz księgowych.

Sławomir Biliński

prawnik, redaktor „MONITORA księgowego”, ekspert podatkowy, autor licznych publikacji z prawa podatkowego i gospodarczego

Treści dostępne dla abonentów IFK Platformy Księgowych i Kadrowych

Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych

• Codzienne aktualności prawne
• Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
• Bogatą bibliotekę materiałów wideo
• Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty

Zamów teraz Masz już konto? Zaloguj się