Jakie odszkodowanie przysługuje za zakaz konkurencji?, sygn. III PZP 16/03

Powódka Barbara B. 7 sierpnia 1999 r. zawarła umowę o pracę w charakterze członka zarządu na okres pierwszej kadencji w pozwanej Kopalni Węgla Brunatnego w T. W umowie tej zostało zawarte zobowiązanie do niepodejmowania działań naruszających interesy pozwanej spółki lub działalności konkurencyjnej, również w okresie 12 miesięcy od dnia odwołania powódki z funkcji członka zarządu lub wygaśnięcia mandatu wskutek upływu kadencji. Równocześnie w umowie tej nie zawarto jakiegokolwiek postanowienia dotyczącego odpłatności ustanowionego zakazu konkurencji. Strony nie zawierały odrębnej umowy o zakazie konkurencji. 2 marca 2002 r. z powódką została rozwiązana umowa o pracę. Powstało pytanie, czy tak zawarta umowa jest ważna?

Sąd Najwyższy zauważył, że umowy prawa pracy o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy, jak i po jego ustaniu, są umowami wzajemnymi, w których obie strony zobowiązują się, że zobowiązanie (świadczenie) jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej strony. Świadczenie pracownika polegające na powstrzymaniu się od prowadzenia działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy, które ogranicza w tym zakresie podstawową zasadę wolności pracy, nie może pozostać bez odpowiedniej rekompensaty ze strony pracodawcy. Zawarcie takiej umowy wyraża bowiem zobowiązanie wzajemne, w którym pracodawca zobowiązuje się do zapłaty odszkodowania za ochronę swoich „konkurencyjnych” interesów lub pozycji rynkowej, a w zamian za to pracownik ogranicza swoje możliwości zarobkowania po ustaniu stosunku pracy za uzgodnionym odszkodowaniem. Oznacza to, że umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, w której strony nie określiły odszkodowania należnego pracownikowi za okresowe powstrzymanie się od prowadzenia działalności konkurencyjnej, jest wprawdzie sprzeczna z treścią art. 101² § 1 Kodeksu pracy, lecz nie powoduje to jej nieważności. Nieskuteczny jest jedynie brak odpłatności, który zostaje automatycznie zastąpiony przez gwarantowane pracownikowi w art. 101² § 3 Kodeksu pracy minimum odszkodowawcze w wysokości 25% jego wcześniejszego wynagrodzenia. Równocześnie należy zdecydowanie odrzucić stanowisko, jakoby nieuzgodnienie w umowie o zakazie konkurencji odszkodowania mogło prowadzić do stwierdzenia „w całości” nieważności tego wzajemnego zobowiązania prawa pracy.