Wyrok NSA z dnia 14 lipca 2026 r., sygn. III OSK 460/26
Dla skutecznego złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej niezbędne jest nadanie go na oficjalny adres komunikacyjny organu. Skierowanie wniosku na prywatny adres e-mail przed formalnym funkcjonowaniem organu wyklucza bezczynność organu.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Agnieszka Kozik po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.J. - redaktora naczelnego czasopisma [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2025 r. sygn. akt II SAB/Wa 661/25 w sprawie ze skargi M.J. - redaktora naczelnego czasopisma [...] na bezczynność Przewodniczącej Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023 w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 27 kwietnia 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 listopada 2025 r., sygn. akt II SAB/Wa 661/25, oddalił skargę M.J. - redaktora naczelnego czasopisma [...] (dalej jako wnioskodawca, skarżący lub skarżący kasacyjnie) na bezczynność Przewodniczącej Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023 (dalej jako Przewodnicząca Komisji i odpowiednio Komisja) w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 27 kwietnia 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Wskazany wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2025 r. skarżący, powołując się na przygotowywanie publikacji prasowej w trybie art. 3a i art. 4 ustawy Prawo Prasowe, zwrócił się do Przewodniczącej Komisji o udzielenie informacji, czy Komisja będzie zajmowała się zagazowaniem i spacyfikowaniem demonstracji w dniu 16 maja 2020 r., czy też jedynie zajmie się Strajkiem Kobiet? Wniosek ten został skierowany na prywatne adresy poczty elektronicznej Przewodniczącej Komisji S.A.: [...].
Skarżący, wobec braku odpowiedzi na powyższy wniosek, pismem z dnia 13 czerwca 2025 r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej jako Sąd pierwszej instancji lub Sąd Wojewódzki) skargę na bezczynność Przewodniczącej Komisji w przedmiocie rozpoznania jego wniosku z dnia 27 kwietnia 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Sąd Wojewódzki wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 18 listopada 2025 r., sygn. akt II SAB/Wa 661/25, oddalił skargę uznając ją za bezzasadną. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że Komisja należy niewątpliwie do podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., gdyż jako organ pomocniczy Prezesa Rady Ministrów została powołana do realizacji określonych zadań publicznych, a wydatki związane z działalnością komisji pokrywane są w całości z budżetu państwa. Jednocześnie wskazano, że w sprawie nie było kwestią sporną, że żądana we wniosku z dnia 27 kwietnia 2025 r. informacja dotycząca działalności Komisji ma charakter informacji publicznej.
Jednak – w ocenie Sądu Wojewódzkiego – skarżący nie wykazał, że w okolicznościach sprawy skutecznie złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej z dnia 27 kwietnia 2025 r., nadając go na oficjalny adres poczty elektronicznej Komisji. Jak wskazano z załączonego do skargi wydruku wynika, że wniosek został przesłany w dniu 27 kwietnia 2025 r. na prywatny adres e-mail Przewodniczącej Komisji. Zaznaczono, że skarżący jeszcze przed formalnym powołaniem Komisji, w dniu 8 kwietnia 2025 r. przesłał na prywatny adres poczty elektronicznej Przewodniczącej Komisji zapytanie dotyczące działalności tej komisji. Został wówczas poinformowany przez Przewodniczącą Komisji, że to jej prywatny adres e-mail, który nie służy do kontaktów w sprawie Komisji oraz poproszony o kontaktowanie się z Ministerstwem Sprawiedliwości, a także, że po formalnym powołaniu Komisji, będzie ona miała adres kontaktowy i wówczas tam będzie można zadawać pytania. Mimo to, skarżący w dniu 27 kwietnia 2025 r. ponownie przesłał zapytanie na prywatny adres e-mail Przewodniczącej Komisji.
Sąd pierwszej instancji dalej wskazał, że komisja została powołana formalnie zarządzeniem nr 15 Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2025 r. w sprawie powołania Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023 (M.P. z 2025 r., poz. 306, dalej jako zarządzenie Prezesa RM), natomiast wręczenie nominacji jedenastu jej członkom przez Ministra Sprawiedliwości miało miejsce dopiero w dniu 5 maja 2025 r. i wtedy Komisja rozpoczęła swoje prace. W dacie 27 kwietnia 2025 r. Komisja nie rozpoczęła więc jeszcze działalności i nie miała adresu poczty elektronicznej do kontaktów. Natomiast na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości widniały w tej dacie dane kontaktowe resortu, w tym dane przeznaczone do kontaktu z mediami. Tym samym Sąd Wojewódzki uznał, że skoro wniosek skarżącego z dnia 27 kwietnia 2025 r. nie wpłynął na właściwy adres poczty elektronicznej Komisji, a został przesłany na prywatny adres e-mail Przewodniczącej Komisji przed faktycznym rozpoczęciem działalności przez Komisję, to nie można zarzucić temu podmiotowi bezczynności w jego rozpoznaniu.
Z wydanym wyrokiem nie zgodził się skarżący zaskarżając go w całości. W wywiedzionej skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie:
1. art. 174 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t. jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze. zm., dalej jako u.p.p.s.a.) w zw. z art. 61 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny poprzez wadliwą wykładnię i uznanie, iż skuteczność doręczenia elektronicznego uzależniona jest od doręczenia wniosku o informacje publiczną na adres dedykowany dla określonego podmiotu, podczas gdy przepis stanowi, iż oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób że mogła zapoznać się z jego treścią, a przepis nie uzależnia skuteczności doręczenia wniosku osobie na adres dedykowany do określonych kontaktów;
2. art. 174 § 1 u.p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (obecnie t. jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm., dalej jako u.d.i.p.) w zw. z art. 61 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny poprzez wadliwą wykładnię i uznanie, iż skuteczność doręczenia pytania o informacje publiczną uzależniona jest od doręczenia wniosku o informacje publiczną na adres dedykowany dla określonego podmiotu podczas gdy przepis nie zawiera takiego ograniczenia i winien być rozumiany w ten sposób iż skuteczne jest doręczenie pytania w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób że mogła zapoznać się z jego treścią;
3. art. 174 § 1 u.p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust. 2 u.d.i.p. w ten sposób, iż prawo do informacji publicznej uzależnione jest od powstania dedykowanego adresu doręczeń elektronicznych, podczas gdy ustawa nie nakłada takiego ograniczenia.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o wyznaczenie rozprawy i zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, lub skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia żadnej z wad wymienionych w art. 183 § 2 u.p.p.s.a., a nadto w związku z niezaistnieniem przesłanek, o których mowa w art. 189 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami kasacyjnymi, dochodząc do przekonania, że są one nieusprawiedliwione i skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności nadmienić należy, że z punktu widzenia skuteczności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów sformułowane one zostały w sposób – co najmniej – niestaranny. Wyjaśnić należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość m.in. właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności konieczne jest prawidłowe skonstruowanie podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, ma wskazywać konkretny przepis naruszonego prawa materialnego ze wskazaniem, na czym, zdaniem skarżącego, polegała niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany, a także na czym polegało naruszenie przepisów postępowania sądowego i jaki istotny wpływ na wynik sprawy (treść orzeczenia) mogło ono mieć (art. 174 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a.).
Tymczasem autor skargi kasacyjnej we wszystkich zarzutach wskazał, że Sąd Wojewódzki miał dopuścić się m.in. naruszenia art. 174 § 1 u.p.p.s.a. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje zatem, że jak już wyjaśniano w ramach art. 174 u.p.p.s.a. określone zostały podstawy kasacyjne, a w rezultacie przepis ten nie jest skierowany do Sądu Wojewódzkiego, a tym samym Sąd ten nie mógł dopuścić się jego naruszenia. Dostrzeżone błędy konstrukcyjne skargi kasacyjnej nie uzasadniały jednak odrzucenia skargi kasacyjnej jako niespełniającej ustawowych wymogów określonych w art. 176 u.p.p.s.a., przy czym niewątpliwie ograniczyły zakres możliwej do przeprowadzenia w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli.
Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej należy zatem wskazać, że zasadniczo oscylują one wokół próby wykazania, że przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie wymagają doręczenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej na adres dedykowany dla określonego podmiotu, a tym samym wystarczające jest wprowadzenie takiego wniosku (w postaci elektronicznej) do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób aby adresat mógł zapoznać się z jego treścią.
Dalsze rozważania należy rozpocząć zatem od zaznaczenia, że postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest co do zasady postępowaniem odformalizowanym. Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p.: "Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub portalu danych, jest udostępniana na wniosek." Jednocześnie należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym słusznie podkreśla się, że ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża organ a nie skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu). Nie ulega również wątpliwości, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to dotarła ona do adresata. Potwierdzenie faktu wysłania wiadomości pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek. Zwraca się przy tym uwagę, że odmienne zapatrywanie prowadziłoby w praktyce do sytuacji, w której prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna od arbitralnej woli organu. Godziłoby to również w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji RP), jak też dostępność informacji publicznej - art. 61 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1890/18, i z dnia 31 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 708/17). Co jednak istotne – zastosowanie powyżej zaprezentowanego domniemania wymaga ustalenia, czy wniosek został prawidłowo nadany na oficjalny adres poczty elektronicznej organu. Nie można bowiem czynić organowi zarzutu niewypełnienia obowiązku udostępnienia informacji publicznej bez zbędnej zwłoki skoro nie można ustalić daty, w jakiej rozpoczął biec termin do udzielenia odpowiedzi na wniosek, jeżeli mogą istnieć wątpliwości co do prawidłowości wniesienia wniosku. Wątpliwości takie istnieją w sytuacji, w której wniosek nie wpływa na oficjalny adres organu. Naczelny Sąd Administracyjny – w składzie orzekającym – podziela przy tym stanowisko, zgodnie z którym: "Oficjalny adres organu jest [...] jedynym adresem, na który wpłynąć może wniosek o udostępnienie informacji publicznej, który powoduje obowiązek jego realizacji. Nie można bowiem organowi czynić zarzutu niezrealizowania wniosku, który został skierowany wadliwie." (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 2624/21).
W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej został skierowany na prywatne adresy poczty elektronicznej Przewodniczącej Komisji. W rezultacie uwzględniając dotychczasowe uwagi należało stwierdzić, że osobisty adres poczty elektronicznej S.A., która od dnia 5 maja 2025 r. jest Przewodniczącą Komisji, nie może być wykorzystywany jako skrzynka podawcza organu o oficjalnym charakterze. Jak jednocześnie wynika z oficjalnej strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (https://www.gov.pl/web/ sprawiedliwosc/kontakt-z-komisja, dostęp dnia 24 czerwca 2026 r.) oficjalny adres e-mail organu to komisja.mechanizmy@ms.gov.pl.
Jednocześnie trafnie zauważył Sąd Wojewódzki, że pomimo tego, iż Komisja została utworzona na mocy zarządzenia Prezesa RM, które weszło w życie z dniem 11 kwietnia 2025 r., to nie można pomijać faktu, że wręczenie nominacji poszczególnym członkom tejże komisji przez Ministra Sprawiedliwości nastąpiło dopiero w dniu 5 maja 2025 r. Z tym też dniem komisja rozpoczęła swoje prace. Tym samym prawidłowo ocenił Sąd Wojewódzki, że skoro wniosek skarżącego z dnia 27 kwietnia 2025 r. nie wpłynął na właściwy adres poczty elektronicznej Komisji, a został przesłany na prywatny adres e-mail jej Przewodniczącej, przed faktycznym rozpoczęciem działalności przez Komisję, to nie można zarzucić temu podmiotowi bezczynności w jego rozpoznaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił przy tym stanowiska skarżącego kasacyjnie, który odwołuje się do przepisów Kodeksu cywilnego (art. 61 § 2) podkreślając, że oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób że mogła zapoznać się z jego treścią, a przepis nie uzależnia skuteczności doręczenia wniosku osobie na adres dedykowany do określonych kontaktów. Jak bowiem wynika z treści art. 1 ust. 1 u.d.i.p. – co do zasady – udostępnienie informacji publicznej następuje na zasadach i w trybie określonym przepisami u.d.i.p. Nie można przy tym uznać, żeby przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące oświadczeń woli, a w szczególności art. 61 § 2 K.c., uzasadniały w okolicznościach tej sprawy odmienne zasady i tryb dostępu do informacji publicznej (por. art. 1 ust. 2 u.d.i.p.). Wskazana regulacja – mająca generalnie prywatnoprawny charakter – nie mogła stanowić podstawy oceny skuteczności złożenia przez skarżącego kasacyjnie wniosku o udostępnienie informacji publicznej.
Reasumując należało stwierdzić, że skoro skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, gdyż żaden z podniesionych w niej zarzutów nie zasługiwał na uwzględnienie, to Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był do jej oddalenia, o czym orzeczono w sentencji niniejszego wyroku na podstawie art. 184 u.p.p.s.a.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
