Wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2026 r., sygn. I OSK 1033/25
Naczelny Sąd Administracyjny orzeka, że skarżący uprawdopodobnił brak winy przy uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, co uzasadnia przywrócenie terminu. Skarga kasacyjna Wojewody Zachodniopomorskiego zostaje oddalona, podtrzymując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Zachodniopomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Sz 33/25 w sprawie ze skargi W.J. na postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 13 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Sz 33/25, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez W.J., uchylił postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] listopada 2024 r., nr [...],
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2024 r., wydanym na podstawie art. 58 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a., Wojewoda Zachodniopomorski odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty Koszalińskiego z dnia [...] sierpnia 2024 r., nr [...], o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 8 sierpnia 2024 r. z uwagi na niestawiennictwo w wyznaczonym terminie w powiatowym urzędzie pracy.
Wojewoda Zachodniopomorski wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi i bezzasadnym przyjęciu, że skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy oraz wniosek o przywrócenie terminu złożył w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a tym samym zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Zarzucając powyższe, Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi a także o zasądzenie na rzecz organu od skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewoda zrzekł się przy tym przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w niej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.
Wskazać na wstępie należy, że zgodnie z treścią art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2).
Z przepisu art. 58 k.p.a. wynikają cztery przesłanki przywrócenia terminu w postępowaniu administracyjnym, które muszą wystąpić łącznie, tj.: brak winy zainteresowanego w uchybieniu terminu; wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu; dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu oraz dopełnienie czynności, dla której ustanowiono przywracalny termin.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżący wniosek o przywrócenie terminu złożył w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Z treści powołanego art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że wniosek o przywrócenie terminu musi być złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że jest to dzień, w którym ustała przeszkoda niemożliwa do przezwyciężenia przez zainteresowanego, który dołożył należytej staranności. Datą, od której należy liczyć termin do złożenia prośby o przywrócenie terminu, jest także dzień uzyskania przez osobę zainteresowaną wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu (zob. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1476/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeśli więc strona nie wiedziała o uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia, w którym uzyskała wiadomość o tym, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminowi (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2236/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle powyższego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarżący o uchybieniu terminu dowiedział się w dniu 18 października 2024 r. Niewątpliwie, przesyłkę zawierającą decyzję z dnia [...] sierpnia 2024 r. skarżący odebrał w dniu 4 września 2024 r., jednakże ze względu na stan zdrowia nie zdawał sobie sprawy, że może od tej decyzji złożyć odwołanie w terminie 14 dni od dnia odebrania przesyłki. Z akt sprawy wynika, że skarżący cierpi na chorobę afektywną dwubiegunowa i upośledzenie umysłowe. Jednocześnie, w tym czasie koleżanka skarżącego, która zawsze pomaga mu w prowadzeniu jego spraw była chora i dopiero w dniu 18 października 2024 r. powiedział jej o odebraniu korespondencji.
Nadto, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżący uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty Koszalińskiego z dnia [...] sierpnia 2024 r.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przy ocenie winy należy przyjąć "obiektywny miernik staranności", jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy można mówić tylko wtedy, gdy osoba zainteresowana nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, przy czym nie chodzi tutaj o nadzwyczajny wysiłek, który stanowiłby zagrożenie dla zdrowia czy życia zainteresowanego (zob. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1397/05, LEX nr 315129). Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa (zob. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 22/09, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić bowiem tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zaliczyć można zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Chodzi zatem o przeszkody, których strona nie była w stanie przezwyciężyć nawet przy dochowaniu najwyższej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Z dokumentów znajdujących się w aktach, w tym zaświadczeń lekarskich z dnia 10 października 2023 r., 14 listopada 2023 r. i 7 stycznia 2021 r., wynika zaś, że skarżący cierpi na chorobę afektywną dwubiegunową i upośledzenie umysłowe. Niewątpliwie, choroby te z samej swej natury wpływają na percepcję, ocenę rzeczywistości, koncentrację i pamięć. Nadto, zaburzenia te charakteryzują się okresowymi pogorszeniami stanu psychicznego i skarżący nie ma realnego wpływu na przebieg swojej choroby, tym samym nie jest wstanie jej zapobiegać.
Dlatego też, objawy chorób psychicznych mogą wiązać się z utratą możliwości rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie (brak zawinienia), które jest przesłanką przywrócenia terminu (zob. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1873/26, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że choroba psychiczna może stanowić okoliczność usprawiedliwiającą przekroczenie terminu. Może ona bowiem utrudniać podjęcie właściwej decyzji, realną ocenę własnej sytuacji faktycznej i prawnej, a nawet skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (zob. wyrok z dnia 7 sierpnia 2002 r., I PKN 480/01). Uwzględniając zatem zasady logiki i doświadczenia życiowego oraz charakter choroby, na którą powołał się skarżący i przedłożył na jej okoliczność stosowane dokumenty, organ winien uznać, że brak winy skarżącego w uchybieniu terminowi został uprawdopodobniony.
Nie można przy tym postawić skarżącemu zarzutu niedochowania należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw.
Wskazać także trzeba, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, że art. 58 § 1 k.p.a. nie wymaga, aby brak winy w niedochowaniu terminu był przedmiotem dowodu. Zgodnie bowiem z tym przepisem okoliczności przemawiające za przywróceniem terminu muszą zostać uprawdopodobnione, tj. wykazanie określonej okoliczności w sposób niedający pewności, ale wskazujący wyłącznie na określone prawdopodobieństwo ich wystąpienia (zob. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 701/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczenia wymaga, że nie chodzi tu o każde prawdopodobieństwo wystąpienia danej okoliczności związanej z twierdzeniem o braku winy strony, ale o prawdopodobieństwo odpowiednio wysokie, pozwalające uznać, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, że twierdzenia strony co do tej okoliczności są bardziej wiarygodne niż wersja przeciwna (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 3006/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). O ile udowodnienie powinno opierać się na takich ustaleniach faktycznych, których analiza prowadzi do wniosku, że fakty przeciwne są niemożliwe bądź wysoce nieprawdopodobne (zob. wyrok SA w Katowicach z 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II AKa 156/13, LEX nr 1349898), o tyle uprawdopodobnienie oznacza tylko wysokie prawdopodobieństwo określonego przebiegu zdarzeń przy niewykluczaniu faktów przeciwnych, których wystąpienie nie zostało udowodnione. Istnienie pewnych wątpliwości co do rzeczywistego przebiegu zdarzeń nie wyklucza zatem uznania go za uprawdopodobniony. Uprawdopodobnienie ma wynikać z rozumowania przeprowadzonego na podstawie przedstawionych przez zainteresowanego faktów, obserwacji życia społecznego, zasad logiki i doświadczenia życiowego. Ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niedające się wyjaśnić okoliczności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 i § 2 k.p.a.
Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ organ zrzekł się rozprawy, a skarżący nie zażądał jej przeprowadzenia.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
