Czy wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu podlega VAT
Y spółka z o.o. (podatnik VAT czynny) jest właścicielem nieruchomości rolnej. Nieruchomość ta graniczy z nieruchomością firmy A. Na nieruchomości firmy A trwają prace budowlane związane z przebudową budynku biurowo- magazynowego. W związku z tymi pracami budowlanymi firma A kilka miesięcy temu bezprawnie zajęła część nieruchomości należącej do spółki. Spółka od samego początku nie wyrażała zgody na zaistniałą sytuację i podejmowała działania ukierunkowane na odzyskanie bezprawnie zajmowanego gruntu. W związku z zaistniałą sytuacją zostało zawarte porozumienie, z którego wynika obowiązek zapłaty odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Czy odszkodowanie za okres bezumownego korzystania z nieruchomości spółki otrzymane od firmy A powinno być opodatkowane podatkiem VAT oraz udokumentowane fakturą ?
Nie, bezumowne korzystanie z nieruchomości bez tytułu prawnego i bez zgody spółki (wyraźnej lub dorozumianej) nie stanowi usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT. Zapłata z tego tytułu odszkodowania nie stanowi należności za jej wykonanie. Odszkodowanie za okres bezumownego korzystania z nieruchomości spółki otrzymane od firmy A nie podlega zatem opodatkowaniu VAT i nie jest dokumentowane fakturą.
Przepisy o VAT nie definiują pojęcia „bezumowne korzystanie”. Nie zawierają także definicji odszkodowania, zatem w tym zakresie należy także posiłkować się przepisami prawa cywilnego.
Definicja odszkodowania
Z art. 471 Kodeksu cywilnego wynika, że dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Z powołanego przepisu wynika, że:
- szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika,
konieczne jest zaistnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą.
Jeżeli obie te przesłanki mają miejsce, to mamy do czynienia ze szkodą i obowiązkiem wypłaty odszkodowania. Brak którejkolwiek z tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania.
Opodatkowanie VAT bezumownego korzystania
Decydujące znaczenie dla opodatkowania lub nieopodatkowania bezumownego korzystania bez zawiązywania stosunku zobowiązaniowego mają okoliczności faktyczne.
Jeżeli:
- okoliczności wskazują na dorozumianą, milczącą zgodę właściciela rzeczy na jej użytkowanie przez dotychczasowego użytkownika - czynność ta podlega opodatkowaniu VAT jako świadczenie usług,
- właściciel - z różnych względów - toleruje stan, w którym przy braku formalnego stosunku prawnego inny podmiot korzysta z należącej do niego rzeczy (budynku, lokalu, gruntu) w zamian za wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy - wynagrodzenie to stanowi zapłatę za świadczenie usług i podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Natomiast w sytuacji gdy okoliczności nie wskazują na dorozumiane (milczące) trwanie umowy ani tolerowanie sytuacji, w której inny podmiot korzysta z należącej do podatnika rzeczy, to taką sytuację należy ocenić jako brak zgody na korzystanie z nieruchomości. W tym przypadku podatnik ma prawo do potraktowania naliczanego odszkodowania jako niepodlegającego opodatkowaniu podatkiem VAT (zob. interpretacje indywidualne Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej: z 14 maja 2019 r., sygn. 0115-KDIT1-1.4012.155.2019.2.MN; z 28 lutego 2019 r., sygn. 0115-KDIT1-1.4012.920.2018.2.MN).
W przypadku przedstawionym w pytaniu spółka od samego początku nie wyrażała zgody na zaistniałą sytuację (tj. zajęcie części gruntu przez firmę A) i podejmowała działania ukierunkowane na odzyskanie bezprawnie zajmowanego gruntu. W celu uregulowania sytuacji zawarła porozumienie, z którego wynika że firma A zajmowała grunt bez tytułu prawnego i korzystała z niego w sposób bezprawny. Można zatem uznać, że firma A korzystała z gruntu bez zgody spółki i ten stan rzeczy nie był przez spółkę akceptowany (firma A użytkowała nieruchomość wbrew woli spółki). Nie można zatem mówić o jakimkolwiek jawnym lub dorozumianym stosunku prawnym łączącym spółkę z firmą A korzystającą bezumownie z nieruchomości. W tej sytuacji opłata za bezumowne korzystanie z gruntu ma charakter odszkodowawczy i nie podlega opodatkowaniu VAT.
Konsekwencją tego jest, że nie dojdzie do sprzedaży w rozumieniu art. 2 pkt 22 ustawy o VAT, a zatem w związku z otrzymanym odszkodowaniem spółka nie wystawia faktury na udokumentowanie otrzymanego odszkodowania. Spółka może udokumentować otrzymanie odszkodowania notą księgową.
Zaprezentowane stanowisko podzielają organy podatkowe (zob. interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 16 września 2022 r., sygn. 0114-KDIP4-2.4012.350.2022.1.WH).
Podstawa prawna:
art. 2 pkt 22, art. 8, art. 15 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 931; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 2707
POWOŁANE INTERPRETACJE PODATKOWE:
- interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 16 września 2022 r. (sygn. 0114-KDIP4-2.4012.350.2022.1.WH)
- interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 14 maja 2019 r. (sygn. 0115-KDIT1-1.4012.155.2019.2.MN)
- interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 28 lutego 2019 r. (sygn. 0115-KDIT1-1.4012.920.2018.2.MN)
Marcin Szymankiewicz
doradca podatkowy, autor licznych publikacji podatkowych
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
