Sankcje ZUS za niewykonywanie obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych

Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa zakres obowiązków, jakie spoczywają na płatnikach składek. Przede wszystkim są oni zobowiązani do opłacania należnych składek w ustawowym terminie. Niedopełnienie tej powinności może prowadzić nie tylko do powstania zadłużenia, ale również do zastosowania przez ZUS sankcji przewidzianych przepisami prawa, takich jak m.in. grzywna, opłata dodatkowa czy wszczęcie egzekucji. ZUS może również powiadomić odpowiednie organy o popełnieniu przestępstwa z zakresu ubezpieczeń. Celem tego rodzaju działań ZUS jest głównie zdyscyplinowanie płatników składek do wykonywania ustawowych obowiązków.

ZUS dysponuje różnymi instrumentami prawnymi, których zastosowanie jest bardzo dotkliwe dla płatników składek i powoduje poważne konsekwencje. Sankcje stosowane przez ZUS mogą mieć charakter finansowy, administracyjny, a także karny.

Naruszenia zagrożone grzywną

Płatnikowi składek (albo osobie zobowiązanej do działania w jego imieniu) grozi grzywna do 46 000 zł, jeżeli:

• nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie,
• nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane albo udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia,
• udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli,
• nie dopełnia obowiązku wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych i zasiłków finansowanych z budżetu państwa albo wypłaca je nienależnie,
• nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem składek oraz z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
• nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych w przewidzianym terminie,
• nie dopełnia obowiązku przekazywania dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym we właściwej formie.

Omawiane sankcje mają także zastosowanie, jeśli płatnik składek zalega z opłacaniem składek lub dokonywaniem wpłat z innych tytułów, do których poboru jest zobowiązany ZUS (tj. na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne).