Stosowanie umów cywilnoprawnych po wprowadzeniu tzw. reformy PIP – odpowiedzi na pytania Czytelników
Od 8 lipca 2026 r. inspektorzy PIP zyskali prawo do wydawania decyzji administracyjnych zmieniających pozorne umowy cywilnoprawne w umowy o pracę, jeśli praca jest wykonywana w warunkach właściwych dla stosunku pracy. Wybór odpowiedniej podstawy świadczenia pracy wymaga zgodnej woli stron oraz obiektywnej analizy warunków, w jakich praca będzie faktycznie wykonywana.
Strony mogą zdecydować, czy chcą podpisać umowę o pracę, czy umowę cywilnoprawną (np. zlecenie). Swoboda ta dotyczy sytuacji, w których charakter pracy nie narzuca jednoznacznie konieczności zawarcia umowy o pracę. Przed zawarciem umowy należy dokładnie przeanalizować warunki świadczenia pracy, jakie będą obowiązywały zatrudnianą osobę, i na tej podstawie wybrać odpowiednio kontrakt cywilnoprawny albo umowę o pracę.
Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na pytania Czytelników dotyczące wyboru formy zatrudnienia po wejściu w życie tzw. reformy PIP od 8 lipca 2026 r.
? Pracownik upiera się, że chce zawrzeć umowę zlecenia. Uzasadnia to tym, że zależy mu, żeby móc pracować jak najwięcej godzin w miesiącu, bo potrzebuje jak największego zarobku. Czy w takiej sytuacji możemy z nim podpisać umowę zlecenia?
Zawarcie umowy zlecenia nie może służyć omijaniu norm czasu pracy ani przepisów o godzinach nadliczbowych. Wybór podstawy prawnej świadczenia pracy powinien opierać się na analizie warunków, w jakich faktycznie będzie świadczona praca. Jeżeli wśród tych warunków będą przeważały elementy charakterystyczne dla stosunku pracy, powinni Państwo zawrzeć z tą osobą umowę o pracę. Jeżeli praca nie będzie świadczona w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy, strony mogą, zgodnie z wolą zatrudnianej osoby, podpisać umowę zlecenia. Wola zatrudnianego nie ma w tym przypadku decydującego znaczenia; nie zwolni też pracodawcy od ewentualnej odpowiedzialności za naruszenie przepisów dotyczących zatrudniania pracowników.
Praca może być świadczona zarówno na podstawie stosunku pracy, jak i umów cywilnoprawnych. Sąd Najwyższy stwierdził, że o wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane strony – kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposobu jego realizacji (wyrok SN z 13 kwietnia 2000 r., sygn. akt I PKN 594/99, OSNP 2001/21/637). Co do zasady strony mogą zatem zdecydować, czy chcą zawrzeć umowę o pracę, czy umowę zlecenia. Swoboda ta jest jednak ograniczona. Potwierdził to w swoim orzecznictwie także Sąd Najwyższy:
