Do 31 maja 2006 r. wszystkie osoby prowadzące działalność pozarolniczą, które są uprawnione do renty, podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia tej działalności. Od 1 czerwca 2006 r. już nie wszyscy renciści będą mogli korzystać z tego przywileju.

Niektórzy emeryci i renciści, oprócz przysługującego im świadczenia wypłacanego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mogą być uprawnieni do różnego rodzaju dodatków. Prawo do dodatków może być uzależnione od stanu zdrowia, okoliczności, w jakich powstała niepełnosprawność, wykonywanej w przeszłości pracy przymusowej bądź innych okoliczności związanych z indywidualną sytuacją emeryta lub rencisty.

Pracodawca może zapewnić zatrudnianym przez siebie osobom duże wsparcie socjalne zarówno udzielając im pomocy materialnej, jak i umożliwiając wypoczynek i rekreację. Jednak tylko wartość niektórych rodzajów świadczeń o takim charakterze nie stanowi podstawy wymiaru składek, pod warunkiem że zostały one przyznane według ściśle określonych kryteriów i/lub sfinansowane z odpowiednich funduszy.

Stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe jest jedyną spośród stóp procentowych składek na ubezpieczenia społeczne, która podlega zróżnicowaniu dla poszczególnych płatników. Zasady tego różnicowania określają przepisy ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Zasiłek chorobowy jest świadczeniem, które przysługuje danej osobie w razie wystąpienia choroby. Warunkiem koniecznym do uzyskania zasiłku chorobowego jest podleganie przez pewien okres ubezpieczeniu chorobowemu. Dopiero po upływie tego okresu ubezpieczony będzie otrzymywał określone świadczenia.

Wśród przychodów, które są wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników, są m.in. świadczenia należne z tytułu niezdolności do pracy lub za okres tej niezdolności. Natomiast z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne nie podlega wyłączeniu wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy finansowane ze środków pracodawcy.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników (z wyłączeniem prokuratorów i sędziów) stanowi przychód, w rozumieniu przepisów podatkowych, z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, poza ściśle określonymi składnikami tego przychodu. Z obowiązku z odprowadzania składek zwolnione są określone zarówno rodzaje wypłat pieniężnych, jak i świadczeń w naturze.

Część środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) oraz budżetu państwa jest przeznaczana na dofinansowanie składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych. Możliwość dofinansowania dotyczy niepełnosprawnych pracowników, osób wykonujących pracę nakładczą chałupników oraz osób rozpoczynających prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Posiadane uprawnienia do emerytury lub renty nie są przeszkodą do podjęcia zatrudnienia, działalności gospodarczej lub innej działalności zarobkowej. Jednak, w przypadku osiągania przychodu, niektórzy świadczeniobiorcy muszą się liczyć z ewentualnym zmniejszeniem przez ZUS należnego świadczenia, a niekiedy nawet z zawieszeniem jego wypłaty.

Od 1 stycznia 2006 r. po raz kolejny zmieniła się stopa procentowa składki na ubezpieczenie zdrowotne. Do końca roku będzie ona wynosić 8,75% podstawy wymiaru. Nadal jednak odliczeniu od zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych podlega 7,75% podstawy wymiaru tej składki.

Okres zasiłkowy, który rozpoczął się we wrześniu 2005 r. i potrwa do końca sierpnia 2006 r., nakłada na niektórych pracodawców obowiązki związane z ustalaniem prawa, wypłatą i prowadzeniem dokumentacji zasiłkowej. Dotyczy to pracodawców, którzy na 31 lipca 2005 r. zatrudniali w swoich zakładach pracy co najmniej 20 pracowników.

Osoba, której wypłacono emeryturę lub rentę, jest zobowiązana do zwrotu tego świadczenia, jeśli okaże się, że pobrała ją nienależnie. Świadczenie jest uznawane za nienależnie pobrane w trzech przypadkach.

Możliwość opłacania niskich składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od jej rozpoczęcia jest bodźcem do rozwoju przedsiębiorczości. Możliwość ta cieszy się dużym zainteresowaniem, budząc równocześnie wątpliwości.

Jednym z funduszy administrowanych przez ZUS jest fundusz wypadkowy. Z niego wypłacane są świadczenia przysługujące ubezpieczonym podlegającym ubezpieczeniu wypadkowemu, w tym również osobom prowadzącym pozarolniczą działalność. Rodzaje świadczeń oraz zasady ich przyznawania i wypłaty szczegółowo określa ustawa.