Umowa o pracę jest najważniejszym dokumentem, z którego wynikają prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Prawidłowe jej sporządzenie gwarantuje w wielu przypadkach uniknięcie ewentualnych sporów i niejasności między pracodawcą a pracownikiem.

W pierwszej części dodatku „Zatrudnianie i zwalnianie - jak uniknąć problemów” omówiliśmy kwestie związane z zatrudnianiem pracowników. W tej części odpowiadamy na pytania dotyczące prawidłowego rozwiązania umowy o pracę i rozliczenia się z pracownikiem.

W prawie europejskim ogromny nacisk został położony na zakaz dyskryminacji pracowników. Zasada niedyskryminacji odnosi się także do osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy. W sprawie Steinicke (C-77/02) ETS rozstrzygał, kiedy pracownicy na niepełnym etacie są dyskryminowani.

ETS rozstrzygał, co stanowi naruszenie dyrektywy dotyczącej równego traktowania mężczyzn i kobiet w związku z dostępem do zatrudnienia, szkolenia zawodowego, awansu oraz warunków pracy (sprawa S. Briheche, C- 319/03).

Nawet jeśli umowa o pracę okazała się nieważna, a zatem nie stworzyła zobowiązań stron w momencie jej zawarcia, to zobowiązania takie powstają wraz z dopuszczeniem pracownika do pracy na warunkach tej umowy (wyrok Sądu Najwyższego z 5 listopada 2003 r., I PK 633/02, OSNP 2004/20/346).

Pracownikom wykonującym pracę ponad obowiązujące ich normy czasu pracy należy wypłacić wynagrodzenie powiększone o dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Wypłacanie dodatku nie jest konieczne, jeżeli czas przepracowany w godzinach nadliczbowych zostanie zrekompensowany czasem wolnym.

Rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę kończy się wydaniem pracownikowi świadectwa pracy. Jest to dokument, na podstawie którego kolejny pracodawca będzie m.in. zasięgał informacji o przebiegu zatrudnienia pracownika i ustalał jego uprawnienia.

Prezentujemy Państwu pierwszą część opracowania, w której wyjaśniamy liczne wątpliwości związane z procedurą zatrudniania pracownika. Druga część - dotycząca prawidłowego postępowania przy rozwiązywaniu umów o pracę - zostanie dołączona do numeru 3 MPPiU.

Ustawodawca unijny kładzie ogromny nacisk na równouprawnienie i niedyskryminowanie pracowników ze względu na płeć. Trybunał Sprawiedliwości badał w sprawie Marschall (C-409/95), czy zgodne jest z przepisami dyrektywy, dotyczącej równouprawnienia kobiet i mężczyzn ze względu na: dostęp do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego, jedno z postanowień niemieckiej ustawy o urzędnikach państwowych.

Ciąża jest stanem, w czasie którego może dojść do powikłań i długotrwałej niezdolności do pracy. W sprawie Brown (C-394/96) ETS badał, czy taka przyczyna zwolnienia pracownika może stanowić bezpośrednią dyskryminację ze względu na płeć.

Kontrola dotycząca czasu pracy kierowców jest przeprowadzana przez Państwową Inspekcję Pracy. Organ ten ściśle współpracuje z Inspekcją Transportu Drogowego oraz informuje ją o stwierdzonych nieprawidłowościach.

Na nasze pytania, dotyczące wypowiadania umów o pracę oraz rozwiązywania umów bez wypowiedzenia, odpowiadają Anna Lewandowska, Monika Makijewska i Elżbieta Sieklucka - specjalistki w zakresie kadr i płac z firmy Intersource sp. z o.o. Prezentujemy również szablony odpowiednich dokumentów.

Na początku nowego roku kalendarzowego wszyscy pracodawcy mają obowiązek ustalić, czy powinni utworzyć zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. Wiele wątpliwości budzą kwestie obliczania stanu zatrudnienia oraz dokonywania koniecznych uzgodnień dotyczących wewnętrznych regulacji związanych z funkcjonowaniem funduszu.

Zasady, że pracownik nie może pobierać jednocześnie wynagrodzenia za pracę i świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego, nie można przenosić na sytuację, w której pracownik nabywa prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy (...) - wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2003 r. (I PK 81/03, Pr. Pracy 2004/7

Pracownikowi należy wypłacać wynagrodzenie określone w umowie o pracę lub przepisach prawa pracy (w tym także w przepisach wewnątrzzakładowych). Zmniejszenie wysokości wynagrodzenia jest dopuszczalne tylko w ściśle określonych sytuacjach. Jeżeli inspektor pracy w trakcie kontroli ustali, że w danym przypadku nie było podstawy do zmniejszenia wynagrodzenia, może uznać, że doszło do popełnienia wykroczenia

O procedurach stosowanych podczas przygotowywania i zawierania umów o pracę, a także o sporządzaniu związanej z tym dokumentacji rozmawiamy z panią Beatą Sergiel, specjalistą ds. kadrowych w firmie Pelargos. Przedstawiamy również wzory omawianych druków.

Jeśli członek rodziny pomaga przy prowadzeniu pozarolniczej działalności bądź wykonywaniu umowy zlecenia, bardzo często podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca. W zależności od tego, czy osoba ta pomaga prowadzącemu działalność, czy zleceniobiorcy, płatnikiem składek za nią jest ktoś inny.

W dziale PRAWO PRACY nizniejszego numeru „MPPiU” omówiliśmy część obowiązków pracodawcy związanych z przywróceniem pracownika do pracy. W tym dziale wyjaśniamy wątpliwości związane z ustalaniem i wypłacaniem wynagrodzenia przywróconemu pracownikowi.

Pracodawca nie może zastosować kary porządkowej bez uprzedniego wysłuchania pracownika, chyba że ten zrezygnował ze stworzonej mu możliwości ustnego złożenia wyjaśnień bądź wybrał pisemną formę ich wyrażenia - wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 1999 r. (I PKN 114/99, OSNP 2000/17/644)

Odmowa przyjęcia pisma, o którym pracownik wie, że zawiera informację o ukaraniu, jest równoznaczna z zawiadomieniem o zastosowaniu kary porządkowej w rozumieniu art. 110 i 112 Kodeksu pracy. Tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 29 czerwca 2000 r. (I PKN 716/99, OSNP 2002/1/10).

Pracownik ma prawo do otrzymania wynagrodzenia nie tylko za wykonywaną pracę. Niektóre świadczenia wiążą się z faktem rozwiązania umowy o pracę. Prawidłowość naliczania i wypłaty tych świadczeń może być kontrolowana przez inspektora pracy.

Powodem niewykorzystania przez pracownika przysługującego mu urlopu wypoczynkowego w całości lub w części jest rozwiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy tego pracownika. W takiej sytuacji pracownikowi przysługuje od pracodawcy ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, do którego pracownik ten nabył prawo.

W przypadku prac polegających na wykonywaniu wielu jednakowych i niewymagających stałego nadzoru czynności dobrym rozwiązaniem dla przedsiębiorców są umowy o pracę nakładczą. Umowy tego rodzaju będą właściwe przy pracach związanych z wyrobem lub składaniem różnego rodzaju artykułów, gdy nie jest konieczne wykonywanie takich czynności w siedzibie podmiotu zatrudniającego.

W przypadku wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę z powodu upadłości lub likwidacji zakładu pracy, albo z innych przyczyn niedotyczących pracownika, pracodawca może skrócić okres wypowiedzenia. Za czas, o który skrócono wypowiedzenie, pracownikowi przysługuje odszkodowanie. Powstają jednak wątpliwości, czy należy się ono także pracownikowi przebywającemu na urlopie wychowawczym.