Naczelny Sąd Administracyjny uznaje istnienie bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną za podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wymagając dalszego wyjaśnienia okoliczności po okresie kwietnia 2023 roku.

Stwierdzenie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną wymaga wykazania, że opieka ma charakter stały i wyklucza zawodowe zatrudnienie. Samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie wystarczy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zmiana okoliczności faktycznych, wynikająca z wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności na kolejny okres, wyklucza przyjęcie tożsamości przedmiotowej sprawy i zasadności umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Oświadczenie o zaprzestaniu działalności rolniczej złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej podlega weryfikacji pod kątem faktycznego zaprzestania działalności, w tym wykreślenia z ewidencji producentów rolnych i zakończenia pobierania dopłat, co jest niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzasadnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku rezygnacji z pracy, jeśli opieka ta jest stała i długotrwała, z wykazanym związkiem rezygnacji z zatrudnienia.

Sąd kasacyjny podzielił stanowisko, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom, które nie obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym, jak określono w art. 128 k.r.o. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ogranicza ustalanie prawa do tego świadczenia do krewnych w linii prostej i rodzeństwa.

Sąd administracyjny nie może odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż osoba wymagająca opieki ma więcej niż jedno dziecko równocześnie zobowiązane do alimentacji. Faktyczne sprawowanie opieki, a nie liczba zobowiązanych, determinują przyznanie świadczenia.

Nie można żądać dokumentacji uzupełniającej w ramach usuwania braków formalnych, jeśli przepisy nie wskazują ich jako załączników do wniosku. Organy muszą gromadzić dowody zgodnie z procedurą administracyjną. Bezczynność w tym zakresie skutkuje zobowiązaniem do rozpatrzenia sprawy.

W postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, związek przyczynowy między sprawowaną opieką a brak możliwości zatrudnienia musi być jednoznaczny. Sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną nie uzasadnia przyznania świadczenia, jeśli nie wymaga stałej obecności opiekuna.

NSA potwierdził, że skarga kasacyjna Prezesa ZUS była niezasadna, ponieważ decyzja o odmowie świadczenia wychowawczego wynikała z błędnej wykładni prawa, a wniosek złożony przez skarżącego w terminie powinien skutkować przyznaniem świadczenia od dnia urodzenia dziecka.

Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymagane jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną a niemożności podjęcia zatrudnienia; brak takiego związku uzasadnia odmowę przyznania świadczenia.

Działanie Dyrektora KIS, polegające na wydaniu interpretacji indywidualnej dotyczącej opłat od napojów alkoholowych, było pozbawione podstaw prawnych, gdyż wniosek został milcząco załatwiony przez Ministra Zdrowia. Interpretację indywidualną należało uchylić jako przyjętą z naruszeniem zasady legalizmu.

Przepis art. 86a ustawy Prawo farmaceutyczne, przewidujący zakazy dystrybucji leków, nie stanowi podstawy do wydania interpretacji indywidualnej na mocy art. 34 ustawy Prawo przedsiębiorców, gdyż nie nakłada obowiązku świadczenia danin publicznych.

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Żądanie skargi kasacyjnej w kwestii błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest bezpodstawne i podlega oddaleniu.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku była nieprawidłowa z uwagi na błędną interpretację art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skutkującą niesłusznym doliczeniem dochodu. Skarga kasacyjna została oddalona, a wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego utrzymano.

Dla uznania świadczeń za nienależnie pobrane wystarczy skuteczne pouczenie o obowiązkach i świadomość ich naruszenia; nie jest wymagane, aby organ samodzielnie weryfikował zmiany w rejestrach publicznych.

Pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego do października 2023 r. wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od lipca 2023 r.; prawidłowe ustanowienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2023 r. nastąpiło z uwagi na wygaśnięcie prawa do wcześniejszego świadczenia.

Formalne zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co nie zostało wykazane przez osobę zarejestrowaną jako rolnik w ewidencji producentów.

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się te wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa, gdy świadczeniobiorca wiedział o braku prawa do ich pobierania. Świadomość ta musi wynikać z właściwego pouczenia. NSA przyjął, że Skarżąca została skutecznie poinformowana o konsekwencjach braku powiadomienia o nowym orzeczeniu i uznał świadczenie za nienależnie pobrane.

Naczelny Sąd Administracyjny orzeka, iż brak wykazania związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może powstać w oparciu o przepisy przed zmianą, gdy wniosek o orzeczenie niepełnosprawności złożono przed 31 grudnia 2023 r., a wniosek o świadczenie złożono w terminie trzymiesięcznym po orzeczeniu. Organy administracyjne muszą uwzględnić tę wykładnię przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Ocena możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wymaga uwzględnienia obowiązku alimentacyjnego innych osób zobowiązanych. Jeśli spełnione są przesłanki art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie może być przyznane jednej osobie.

Z brzmienia art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym wynika, że o zastosowaniu przepisów dotychczasowych przyznających świadczenia pielęgnacyjne decyduje istnienie prawa do takich świadczeń przed 1 stycznia 2024 r. Bez spełnienia tych przesłanek, wnioski złożone po tej dacie podlegają przepisom znowelizowanym.

Dla przyznania dodatku węglowego decydujące jest faktyczne zamieszkanie i prowadzenie gospodarstwa domowego pod wskazanym adresem; przysługuje on tylko na jedno gospodarstwo domowe, zgodnie z art. 2 ust. 6 ustawy o dodatku węglowym.