Wyrok NSA z dnia 14 wrzenia 2006 r., sygn. I OSK 977/06
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Rausz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 14 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. J., M. M., T. T., T. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 37/04 w sprawie ze skargi M. M., B. J., T. T., T. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej zespołu pałacowo-parkowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. oddala wniosek wnoszących skargę kasacyjną o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 37/04 stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej zespołu pałacowo-parkowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] [...] nr [...], w której stwierdzono, że objęty na dzień 1 września 1939 r. Lwh 365,361 księgi tabularnej Sądu Okręgowego w [...] zespół pałacowo-parkowy w P., powiat [...] - obejmujący szereg parceli o łącznej pow. ponad 8 ha wchodzący w skład majątku ziemskiego, stanowiącego uprzednio własność M. L. - podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Wojewoda w uzasadnieniu swej decyzji stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy został przejęty na rzecz Skarbu Państwa we wskazanym trybie co dokumentuje zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 28 stycznia 1947 r. Na parcelach katastralnych objętych wnioskiem spadkobierców byłej właścicielki, wg poczynionych przez Wojewodę ustaleń, poza pałacem i parkiem oraz drogami dojazdowymi znajdowały się także domek zarządcy, obora, ogród oraz staw. Natomiast z protokołu spisanego 16 marca 1950 r., w ośrodku szkolnym w P. wynika, że do przedmiotowej resztówki zaliczono następujące budynki: pałac, 2 obory, 2 kurniki, pralnię, spichlerz, stajnię i 2 czworaki. Wojewoda zaznaczył, że z posiadanych dokumentów archiwalnych wynika, iż resztówka ta została przekazana m.in. na potrzeby Szkoły Rolniczej w P. Wojewoda wskazał na przepisy art. 1 ust. 2 tego dekretu, w szczególności na sformułowanie, iż przeprowadzenie reformy rolnej obejmowało zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Organ podkreślił, że nieruchomościami podpadającymi pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ tego dekretu były m.in. nieruchomości ziemskie, których rozmiar łączny przekraczał 100 ha pow. ogólnej, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego o łącznym rozmiarze przekraczającym 100 ha pow. ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły z dniem 13 września 1944 r. na mocy prawa, bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Przedmiotowy majątek miał pow. 285 ha, w tym 112 ha użytków rolnych. Wojewoda zaznaczył też, że wydając tej treści decyzję miał na względzie utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego powstałe w oparciu o uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, z której wynikało, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego na cele reformy rolnej nie powinny być natomiast przeznaczane nieruchomości niemające takiego charakteru, m.in. działki budowlane niepozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym, wydzielone prawnie lub fizycznie przed dniem 1 września 1939 r. Z tego względu Wojewoda [...] wskazał istnienie powiązań: finansowego (budynek dworu był utrzymywany z dochodów pochodzących z rolniczej działalności prowadzonej w majątku), organizacyjnego (właścicielka zamieszkująca w dworze podejmowała kluczowe decyzje dotyczące zarządu majątkiem, mimo że bieżący zarząd sprawował rządca zamieszkały osobno) oraz terytorialnego (zespół pałacowo-parkowy wraz ze znajdującymi się w niedalekim sąsiedztwie budynkami gospodarczymi, stanowiły centrum majątku oraz integralną całość terytorialną z pozostałą częścią majątku ziemskiego w P.). Tym samym uznał, iż wykazał istnienie związku funkcjonalnego przedmiotowej części majątku z resztą przejętego majątku ziemskiego. Niezależnie od tego zauważył, iż w art. 19 dekretu (w pierwotnym brzmieniu) wykluczono możliwość otrzymania samodzielnego gospodarstwa rolnego przez byłego właściciela majątku ziemskiego na terenie wywłaszczonego majątku, a po nowelizacji nawet na terenie tego samego powiatu, co wykluczałoby możliwość pozostawienia niektórych budynków we władaniu dotychczasowych właścicieli. Z tego względu uznał, że zapis ten pozostawał w sprzeczności z interpretacją nieruchomości ziemskiej przyjętą przez Trybunał Konstytucyjny, pozwalającą przyjąć, że niektóre nieruchomości zabudowane nie mogły być przejmowane na cele reformy rolnej. Wojewoda powołał się także na rozporządzenie wykonawcze do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zaznaczając, iż § 11 wymieniał tylko i wyłącznie te nieruchomości, które nie podlegały przejęciu od byłych właścicieli, co jego zdaniem przemawia za przyjęciem, że nieruchomości przejmowano bez wyłączeń. Natomiast w świetle § 44 rozporządzenia wykonawczego do dekretu nie podlegały podziałowi m.in. parki (wymienione w pkt 2), zabudowania dworskie i przemysłowe (pkt 3), oraz zabytki architektoniczne (pkt 4), co świadczyło zdaniem Wojewody o możliwości ich przejęcia na cele reformy rolnej.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
