Wyrok NSA z dnia 19 listopada 2002 r., sygn. II SA/Wr 1480/02
Artykuł 89 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./ nie ma zastosowania do wyrażania zgody na rozwiązanie z radnym stosunku pracy w trybie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1590 ze zm./.
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2002 r. na rozprawie sprawy ze skargi Gminy na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia 20 maja 2002 r. Nr PN II 0911-3/12/02 w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały Zarządu Miasta z dnia 28 marca 2002 r. Nr 601/02 w sprawie odwołania M.R. ze stanowiska Dyrektora Naczelnego i Artystycznego Teatru Muzycznego - oddala skargę.
UZASADNIENIE
Wojewoda rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 20 maja 2002 r. (...) wydanym na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./ stwierdził nieważność uchwały Zarządu Miasta z dnia 28 marca 2002 r. nr 601/02 w sprawie odwołania M.R. ze stanowiska Dyrektora Naczelnego i Artystycznego Teatru Muzycznego. W uzasadnieniu wskazano na ustalenia stanu faktycznego i prawnego. W dniu 22 lutego 2002 r. Prezydent wystąpił do Przewodniczącego Sejmiku o wyrażenie zgody na rozwiązanie przez Gminę stosunku pracy z radnym Sejmiku Województwa M.R., zatrudnionym na stanowisku Dyrektora Teatru Muzycznego. Wniosek ten został doręczony do Kancelarii Sejmiku Województwa jeszcze tego samego dnia. Sesje Sejmiku Województwa odbywają się w ostatni piątek każdego miesiąca. Pierwszą sesją Sejmiku, na której wniosek został rozpatrzony, była sesja marcowa. Przewodniczący Sejmiku wprowadził punkt dotyczący rozpatrzenia wniosku Prezydenta do porządku obrad sesji Sejmiku Województwa mającej się odbyć w dniu 29 marca 2002 r., o czym wnioskodawca został powiadomiony pisemnie w dniu 5 marca 2002 r. W dniu 28 marca 2002 r. Zarząd Miasta podjął uchwałę nr 601/02 w sprawie odwołania M.R. ze stanowiska Dyrektora Naczelnego i Artystycznego Teatru Muzycznego. W dniu 29 marca 2002 r. Sejmik Województwa podjął uchwałę nr XL III/823/2002 w sprawie niewyrażenia zgody na rozwiązanie przez Gminę stosunku pracy z radnym M.R. W wyniku przeprowadzonego postępowania nadzorczego organ nadzoru stwierdził, że przedmiotowa uchwała Zarządu Miasta w sposób istotny narusza art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1590 ze zm./. Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o samorządzie województwa rozwiązanie z radnym stosunku pracy wymaga uprzedniej zgody sejmiku województwa, którego radny jest członkiem. Sejmik województwa odmówi zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym, jeżeli podstawą rozwiązania tego stosunku są zdarzenia związane z wykonywaniem mandatu przez radnego. Powyższy przepis wprowadza instytucję szczególnej ochrony bytu stosunku pracy radnego województwa. Ochronie tej podlega stosunek pracy niezależnie od sposobu jego zawiązania /umowa, powołanie, mianowanie/, jak również niezależnie od sposobu jego rozwiązania /wypowiedzenie, rozwiązanie bez wypowiedzenia/. Przepis ten upoważnia sejmik województwa do podejmowania decyzji w sprawie wyrażenia zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym. Sejmik został wyposażony w pełną samodzielność oceny wniosków do niego kierowanych. Merytoryczna strona tej oceny nie podlega żadnej weryfikacji. Przepis ten jednak wprowadził pewne ograniczenie dotyczące przyczyny skierowania do sejmiku województwa wniosku o wyrażenie zgody na rozwiązanie z radnym stosunku pracy. Ochrona stosunku pracy radnego została ukształtowana w sposób bezwzględny w zakresie, w jakim dochodzi do konfliktu pomiędzy świadczeniem przez radnego pracy a wykonywaniem mandatu. W przypadku bowiem, w którym podstawą rozwiązania stosunku pracy radnego są zdarzenia związane z wykonywaniem przez niego mandatu, sejmik województwa ma obowiązek odmówić wyrażenia zgody na rozwiązanie tego stosunku pracy. Wobec tak ukształtowanej kompetencji sejmiku województwa ma on obowiązek każdorazowo zweryfikować wniosek pod kątem podstaw jego złożenia i ustalić czy przyczyna tego wniosku nie jest związana z wykonywaniem mandatu radnego. Przepis statuujący prawną ochronę stosunku pracy radnego nie wskazał żadnych przesłanek i warunków proceduralnych podjęcia przez sejmik województwa. Oznacza to, że przepis art. 27 ust. 2 ustawy o samorządzie województwa jako samodzielnie regulujący kwestię ochrony prawnej stosunku pracy radnego nie wymusza na właściwym sejmiku województwa podjęcia uchwały w określonym terminie: "Pracodawca, który ma zamiar rozwiązania stosunku pracy z radnym, jest zobowiązany do przedstawienia tego zamiaru radzie /sejmikowi/, której radny jest członkiem, czyni przy tym zadość ciążącemu na nim obowiązkowi dopiero wtedy, gdy nie tylko powiadomi o zamiarze zwolnienia z pracy, ale również informuje o przyczynach, które to uzasadniają. Przepisy nie określają żadnego terminu, w jakim rada powinna zająć swoje stanowisko, co do udzielenia bądź odmowy udzielenia zgody. Trudno w związku z tym byłoby uznać przedłużające się jej milczenie za równoznaczne z akceptacją zamiaru pracodawcy, należy raczej przyjąć, iż bez wyraźnego udzielenia zgody nie jest możliwe rozwiązanie stosunku pracy niezależnie od okresu oczekiwania na nią" /Z. Góral, Prawo pracy w samorządzie terytorialnym, Warszawa 1999, str. 232-233, A. Dral, Szczególna ochrona stosunku pracy radnych, PiZS 1992 nr 7 str. 56/. Zarząd Miasta, podejmując uchwałę w dniu 28 marca 2002 r. bez uprzedniego uzyskania zgody Sejmiku Województwa, w sposób istotny naruszył art. 27 ust. 2 ustawy o samorządzie województwa. Podjął bowiem uchwałę przed zajęciem w tej sprawie stanowiska przez Sejmik Województwa. Fakt niewyrażenia stosownej zgody przez Sejmik w ciągu 30 dni od daty doręczenia wniosku Prezydenta Miasta, czyli do dnia 24 marca 2002 r., nie ma żadnego znaczenia dla oceny legalności przedmiotowej uchwały Zarządu Miasta. Wbrew twierdzeniom zawartym w piśmie Prezydenta Miasta z dnia 30 kwietnia 2002 r. art. 89 ustawy o samorządzie gminnym nie znajduje tutaj zastosowania. Przepis ten bowiem został zamieszczony w przepisach dotyczących nadzoru nad samorządem gminnym i dotyczy czynności organów gminy, których podjęcie jest uzależnione od przeprowadzenia postępowania konsultacyjnego. Postępowanie to zmierza do ukształtowania ostatecznej treści rozstrzygnięcia, którego wydanie, choć należy do gminy, zostało uzależnione od uczestnictwa i stanowiska innych podmiotów /organów/. Zgodnie z art. 89 ust. 1 i 1a, jeżeli prawo uzależnia ważność rozstrzygnięcia organu gminy od jego zatwierdzenia, uzgodnienia lub zaopiniowania przez inny organ, zajęcie stanowiska przez ten organ powinno nastąpić nie później niż w ciągu 14 /30/ dni od dnia doręczenia tego rozstrzygnięcia lub jego projektu. Wyrażenie zgody na rozwiązanie z radnym stosunku pracy nie jest "zatwierdzeniem", "uzgodnieniem" ani "zaopiniowaniem" rozstrzygnięcia gminy.
Gmina wniosła na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzucono: 1/ naruszenie przepisów art. 6 Kpa w związku z art. 262 par. 1 Kp i art. 2 par. 1 Kpc poprzez zastosowanie środków nadzoru przewidzianych w art. 91 ustawy o samorządzie gminnym w sprawach z zakresu prawa pracy, podczas gdy jedyną przewidzianą przez prawo drogą rozpoznawania spraw ze stosunku pracy jest postępowanie przed sądem pracy, 2/ naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 89 ust. 1, 1a, 2 i 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym poprzez przyjęcie, że przewidziane w nich terminy oraz konsekwencje bezskutecznego upływu tych terminów nie mają zastosowania do sytuacji określonych w art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, 3/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to przepisu art. 91 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym poprzez brak szczegółowego uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia nadzorczego. Na tej podstawie wnosiła o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia nadzorczego ewentualnie uchylenie jego w całości. W uzasadnieniu skargi wywodzono, że powołanie osoby na stanowisko i odwołanie ze stanowiska kierowniczego w instytucji kulturalnej zostało uregulowane w art. 15 i art. 16 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej /Dz.U. nr 114 poz. 493 ze zm./, natomiast wszystkie szczegółowe skutki prawne z tym związane zostały określone w art. 68 i n. Kodeksu pracy dotyczących stosunku pracy na podstawie powołania. Zgodnie z art. 70 par. 2 i par. 3 Kp odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę; jeśli natomiast nastąpiło z przyczyn, o których mowa w art. 52 i art. 53 Kp, to jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Rozstrzyganie spraw ze stosunku pracy należy do sądów powszechnych - sądów pracy /art. 262 par. 1 Kp i art. 2 par. 1 Kpc/. Dotyczy to także badania ewentualnych naruszeń prawa, które występowały przy odwołaniu pracownika, co może z kolei wpłynąć na możliwość skorzystania przez tego pracownika z roszczeń przewidzianych przepisami prawa pracy. Z uwagi na to, że odwołanie określonej osoby ze stanowiska kierowniczego w instytucji kulturalnej jest sprawą z zakresu prawa pracy, to jedyną przewidzianą przez prawo drogą rozpoznania spraw ze stosunku pracy jest postępowanie przed sądem pracy. Nie jest więc dopuszczalne stosowanie wobec aktu odwołania środków nadzoru przewidzianych w art. 91 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 1993 r., SA/Wr 2203/93 - ONSA 1995 Nr 1 poz. 25/. Wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego było niedopuszczalne, odbyło się z rażącym naruszeniem przepisów art. 262 par. 1 Kp i art. 2 par. 1 Kpc, godząc w konstytucyjną zasadę samodzielności samorządu terytorialnego. Uzasadnia to stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia nadzorczego na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
W skardze zarzucono także naruszenie art. 89 ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 89 ustawy o samorządzie gminnym, jeżeli prawo uzależnia ważność rozstrzygnięcia gminy od jego zatwierdzenia, uzgodnienia lub zaopiniowania przez inny organ, to zajęcie stanowiska przez ten organ powinno nastąpić nie później niż w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego rozstrzygnięcia lub jego projektu. W przypadku gdy zatwierdzenie, uzgodnienie lub zaopiniowanie jest wymagane od organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, termin ten ulega przedłużeniu do 30 dni. Z treści art. 89 ustawy o samorządzie gminnym, jak i pozostałych przepisów ustawy nie wynikają żadne ograniczenia w stosowaniu tego przepisu. Należy przyjąć, że w każdym przypadku, w którym przepis prawa przewiduje obowiązek uzyskania przez organ gminy opinii, zgody innego organu na rozstrzygnięcia lub zatwierdzenie tego rozstrzygnięcia przez inny organ, zastosowanie znajduje art. 89 ustawy o samorządzie gminnym i przewidziane w nim terminy wyrażenia przez inny organ stanowiska wobec rozstrzygnięcia organu gminy. Bezskuteczny upływ tych terminów powoduje, że rozstrzygnięcie uważa się za przyjęte w brzmieniu przedłożonym przez gminę. Nie ma żadnych przeszkód, aby przepis art. 89 ustawy o samorządzie gminnym i przewidziane w nim terminy stosować do sytuacji przewidzianej przez art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, zgodnie z którym rozwiązanie z radnym stosunku pracy wymaga uprzedniej zgody sejmiku województwa, którego radny jest członkiem. Stanowisko przeciwne przyjęte w rozstrzygnięciu nadzorczym jest oczywiście niewłaściwe. Po pierwsze, jest sprzeczne z literalną wykładnią art. 89 ustawy o samorządzie gminnym, a po drugie, nie jest prawidłowe ze względów funkcjonalnych. Przesłanki zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym lub odmowy jej wyrażenia przez sejmik zostały samodzielnie wyrażone w art. 27 ust. 2 ustawy o samorządzie województwa. Artykuł 89 ustawy o samorządzie gminnym przewiduje jedynie konsekwencje proceduralne braku wyrażenia tej zgody w przewidzianym przez ten przepis terminie. Przepis ten zapewnia sprawność toczącego się postępowania administracyjnego i dyscyplinuje inne organy do wyrażenia swego stanowiska bez zbędnej zwłoki. Zarzucono też brak uzasadnienia istotnego naruszenia prawa w uchwale, której nieważność stwierdzono rozstrzygnięciem nadzorczym.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie. Uchwała została doręczona organowi nadzoru w dniu 6 maja 2002 r. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ nadzoru w pełni podtrzymał stanowisko w sprawie. Ustosunkowując się do zarzutów wywiedzionych w skardze, wskazano że powołanie kierownika gminnej jednostki organizacyjnej oraz jego odwołanie, w tym także powołanie i odwołanie kierownika gminnej jednostki kultury, jest czynnością zawierającą w sobie zarówno elementy cywilistyczne, jak i elementy administracyjne. Powołanie i odwołanie kierownika gminnej jednostki kultury następuje w drodze aktu administracyjnego - uchwały zarządu gminy, z którym to aktem wiążą się skutki cywilnoprawne. Administracyjna strona tych czynności podlega nadzorowi administracyjnemu wykonywanemu przez wojewodę w trybie uregulowanym w rozdziale 10 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./. Uchwała w sprawie powołania oraz w sprawie odwołania dyrektora gminnej instytucji kultury nie jest czynnością z zakresu prawa pracy. Istota nie sprowadza się bowiem do przekształceń w zakresie praw i obowiązków pracowniczych. Mają one treść administracyjnoprawną. Uchwały takie należy traktować jako władczą wypowiedź organu administracyjnego w sprawie należącej do zakresu jego zadań publicznych. Dlatego też podlegają one nadzorowi administracyjnemu i właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnemu. Powołano uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r. /OPS 6/96 - ONSA 1997 Nr 2 poz. 48/. Wywodzono, że żaden przepis ustawy o samorządzie gminnym nie wprowadza ograniczeń zakresu nadzoru administracyjnego. Ustosunkowując się do zarzutu stosowania art. 89 ustawy o samorządzie gminny do art. 27 ust. 2 ustawy o samorządzie województwa, podtrzymano stanowisko, że przedmiotem regulacji art. 27 ust. 2 jest wprowadzenie dodatkowej ochrony stosunku pracy radnego i z nadzorem nie ma nic wspólnego. Rozstrzygnięcie nadzorcze zawiera wymagane przepisami prawa uzasadnienie wykazujące istotne naruszenie prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Według art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1590 ze zm./ "Rozwiązanie z radnym stosunku pracy wymaga uprzedniej zgody sejmiku województwa, którego radny jest członkiem. Sejmik województwa odmówi zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym, jeżeli podstawą rozwiązania tego stosunku są zdarzenia związane z wykonywaniem mandatu przez tego radnego". Artykuł 27 ust. 2 powołanej ustawy o samorządzie województwa wprowadza przesłankę uzyskania zgody sejmiku województwa na rozwiązanie stosunku pracy z radnym tego sejmiku.
W sprawie kwestią sporną między stronami jest zastosowanie w związku z art. 27 ust. 2 powołanej ustawy o samorządzie województwa art. 89 powołanej ustawy o samorządzie gminnym. Artykuł 89 powołanej ustawy o samorządzie gminnym stanowi: "Jeżeli prawo uzależnia ważność rozstrzygnięcia organu gminy od jego zatwierdzenia, uzgodnienia lub zaopiniowania przez inny organ, zajęcie stanowiska przez ten organ powinno nastąpić nie później niż w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego rozstrzygnięcia lub jego projektu, z zastrzeżeniem ust. 1a /ust. 1/. Termin, o którym mowa w ust. 1, wynosi 30 dni, jeżeli zatwierdzenie, uzgodnienie lub zaopiniowanie wymagane jest od organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego /ust. 1a/. Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1 lub 1a, nie zajmie stanowiska w sprawie, rozstrzygnięcie uważa się za przyjęte w brzmieniu przedłożonym przez gminę, z upływem terminu określonego w ust. 1 lub 1a /ust. 2/". W doktrynie podkreśla się, że jedną z form nadzoru przewidzianą tylko w powołanej ustawie o samorządzie gminnym może być zatwierdzenie, uzgodnienie lub zaopiniowanie przez inny organ /niekoniecznie przez organ sprawujący nadzór/ rozstrzygnięć samorządu /art. 89 ust. 1/. Przepisy mogą jednak używać innych określeń niż "zatwierdzenie", "uzgodnienie" i "opinia". Wydaje się, że art. 89 nie ma zastosowania do takich form, gdyż przepisy o nadzorze należy interpretować ścieśniająco. Z treści art. 89 wynika, że jeśli z omawianym zatwierdzeniem, uzgodnieniem lub zaopiniowaniem prawo łączy ten skutek, że brak wyżej wspomnianych form powoduje nieważność rozstrzygnięcia organu gminy, to wówczas organ gminy ma obowiązek czekania na zajęcie stanowiska w terminie 14 dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia lub projektu rozstrzygnięcia organu gminy. (...) "Brak stanowiska w terminie nie dłuższym niż 14 dni ma ten skutek, że organ gminy może uznać, iż jego rozstrzygnięcie /projekt/ nie było kwestionowane, tj. przyjęte w brzmieniu zaproponowanym przez organ gminy. Komentowany przepis ma na celu nie tylko funkcje nadzorcze, ale również zdyscyplinowanie /skłanianie do szybkiego reagowania/ organów, które mają zająć zgodne z prawem stanowisko w sprawach, o których rozstrzyga samorząd" /Z. Leoński, Samorząd terytorialny w RP, Warszawa 2001, str. 169/. Ustanowiony termin w art. 89 ust. 1 i 1a powołanej ustawy o samorządzie gminnym pełni jeszcze jedną istotną funkcję, a mianowicie funkcję dopuszczalności ingerencji nadzorczej tylko w ustawowo wskazanym terminie. Jako przepis ustanawiający formę ingerencji nadzorczej musi być wykładany ściśle, a zatem obejmuje tylko wyraźnie wyliczone formy - "zatwierdzenie, uzgodnienie lub zaopiniowanie". Jeżeli przepisy ustaw wprowadzają inną formę, a więc np. zgodę, to art. 89 nie ma zastosowania. Z tych względów stosowanie art. 89 powołanej ustawy o samorządzie gminnym należy wyłączyć przy stosowaniu art. 27 ust. 2 powołanej ustawy o samorządzie województwa.
Zgodnie z art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej /ust. 1/. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej /ust. 2/". Jedną z podstawowych zasad ustanowionych w Konstytucji RP jest zasada równości wobec prawa. Według art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne". Konstytucyjna zasada równości wobec prawa musi być uwzględniona przy wykładni przepisów prawa. Dokonując wykładni art. 27 ust. 2 powołanej ustawy o samorządzie województwa, należy pamiętać, że w świetle zasady równości wobec prawa nie można doprowadzić do zróżnicowania ochrony stosunku pracy radnych, którzy są pracownikami samorządowymi, i radnych, którzy nie są pracownikami samorządowymi. Zastosowanie do art. 27 ust. 2 powołanej ustawy o samorządzie województwa art. 89 powołanej ustawy o samorządzie gminnym powodowałoby ograniczenie ochrony stosunku pracy tej grupy radnych. Mając zatem na względzie zasadę równości wobec prawa, przyjęcie takiej wykładni naruszałoby Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej.
W tym stanie rzeczy nie można zarzucić, że zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze narusza przepisy prawa. Z tego względu skarga nie może zostać uwzględniona i dlatego na podstawie art. 27 ust. 1 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Sąd orzekł jak w sentencji.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
