Dopuszczalna działalność fundacji rodzinnej - przegląd interpretacji i orzecznictwa

Katalog działalności gospodarczej dopuszczalnej dla fundacji rodzinnej jest stosunkowo szeroki, jednak jego interpretacja budzi w praktyce liczne wątpliwości. W ostatnich latach organy skarbowe i sądy administracyjne wielokrotnie wypowiadały się w tym zakresie, wyznaczając granice dopuszczalnej aktywności fundacji rodzinnej. Przedstawiamy aktualny stan interpretacji i orzecznictwa w kluczowych obszarach – od obrotu nieruchomościami, przez najem krótkoterminowy, po inwestycje w kryptowaluty.

Niektóre obszary działalności są od początku kwestionowane przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej oraz Ministerstwo Finansów. Dotyczy to m.in. najmu krótkoterminowego oraz przystępowania do spółek transparentnych podatkowo (w takich spółkach podatnikiem podatku dochodowego nie jest sama spółka, lecz jej wspólnik, np. w polskiej spółce jawnej). Wątpliwości organów pojawiają się szczególnie wtedy, gdy spółki podlegają jurysdykcji zagranicznej. Stanowisko to jest podtrzymywane mimo pozytywnych orzeczeń sądów administracyjnych.

Nabywanie i zbywanie mienia - stanowisko KIS

Fundacja rodzinna może nabywać różnego rodzaju składniki majątkowe, o ile nie zostały one nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia. Przepis ten ma fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania fundacji rodzinnej, ponieważ pozwala jej gromadzić i inwestować majątek rodzinny. W praktyce może ona nabywać m.in.:

• nieruchomości,
• udziały lub akcje w spółkach,
• dzieła sztuki,
• instrumenty finansowe.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 17 stycznia 2025 r. (sygn. 0111-KDIB1-2.4010.700.2024.1.DK) wskazał, że jeżeli fundacja rodzinna nabywa nieruchomość z założeniem jej późniejszej sprzedaży, to organ podatkowy może uznać, że została ona nabyta wyłącznie w celu dalszego zbycia, co oznacza prowadzenie działalności wykraczającej poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej.

Podobne stanowisko zostało wyrażone w interpretacji Dyrektora KIS z 10 kwietnia 2025 r. (sygn. 0111-KDIB1-2.4010.163.2025.1.BD). Wskazano w niej, że nawet w sytuacji gdy sprzedaż nieruchomości miałaby nastąpić dopiero po wielu latach, sam zamiar jej przyszłego zbycia może prowadzić do uznania, że mienie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszej sprzedaży.

Z drugiej strony Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2026 r. (sygn. akt II FSK 1010/25) orzekł, że zbycie nieruchomości przez fundację rodzinną po wieloletnim okresie wynajmowania (przyjęty został okres 10-letni) mieści się w dozwolonym zakresie jej działalności.

Odrębne zasady obowiązują w odniesieniu do udziałów w spółkach oraz papierów wartościowych (art. 5 ust. 3 ustawy o fundacji rodzinnej). W przypadku tych aktywów ograniczenie dotyczące nabycia wyłącznie w celu dalszego zbycia nie ma zastosowania w takim samym zakresie. Dyrektor KIS w interpretacji z 29 października 2024 r. (sygn. 0111-KDIB1-2.4010.508.2024.1.EJ) potwierdził, że fundacja rodzinna może nabywać udziały w spółkach nawet z zamiarem ich późniejszego zbycia, ponieważ czynność ta mieści się w zakresie działalności polegającej na uczestnictwie w spółkach handlowych.

Najem krótkoterminowy - sądy po stronie fundacji

Jedną z najczęściej podejmowanych form działalności fundacji rodzinnej jest wynajmowanie posiadanych składników majątku, w szczególności nieruchomości.

W tym obszarze pojawiały się wątpliwości dotyczące najmu krótkoterminowego, np. wynajmu apartamentów turystycznych. Organy podatkowe wskazywały początkowo, że może on stanowić działalność zbliżoną do usług hotelarskich. Pogląd ten został jednak zakwestionowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Uznały one bowiem, że przepisy ustawy o fundacji rodzinnej nie różnicują najmu w zależności od długości jego trwania, a zatem także najem krótkoterminowy może mieścić się w katalogu działalności dopuszczalnej (np. WSA w Gdańsku – sygn. akt I SA/Gd 219/24; WSA we Wrocławiu – sygn. akt I SA/Wr 807/24; WSA w Bydgoszczy – sygn. akt I SA/Bd 107/25). Kierunek ten potwierdził następnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że krótkotrwały wynajem lokali polegający na udostępnianiu mienia pozostaje formą najmu w rozumieniu art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej (sygn. akt II FSK 1136/24).

Udzielanie pożyczek - zakres dopuszczalnej działalności

Fundacja rodzinna może udzielać pożyczek spółkom kapitałowym, w których posiada udziały lub akcje, spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik, a także swoim beneficjentom. Rozwiązanie to pozwala finansować działalność spółek rodzinnych lub zapewniać środki finansowe beneficjentom fundacji.

Warto jednak pamiętać, że dotyczy to wyłącznie udzielania pożyczek, a nie wszystkich możliwych operacji na wierzytelnościach. W praktyce organy podatkowe wskazują, że nabycie lub przeniesienie wierzytelności z tytułu pożyczki (np. w drodze cesji) nie jest traktowane jako udzielenie pożyczki i w konsekwencji nie mieści się w katalogu działalności dopuszczalnej dla fundacji rodzinnej. Organy zakwestionowały również możliwość udzielania tzw. pożyczek partycypacyjnych (udzielanie pożyczek w zamian za przyszły udział w zysku), jako działalność, która nie jest dozwoloną działalnością z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o fundacji rodzinnej i podlega opodatkowaniu sankcyjnym, tj. 25% podatkiem dochodowym (interpretacja KIS z 8 sierpnia 2024 r., sygn. 0114-KDIP2-1.4010.242.2024.3.KW).

W praktyce znaczenie ma w szczególności okres, na jaki udzielana jest pożyczka. Przykładowo dotyczy to pożyczek udzielonych beneficjentowi na okres co najmniej 10 lat. Zasada ta może mieć zastosowanie także do pożyczek udzielonych na krótszy okres, jeżeli ostateczny czas obowiązywania umowy wyniesie co najmniej 10 lat.

Istotne są również sytuacje, w których część pożyczki powinna zostać zwrócona w danym roku podatkowym. Jeżeli kwota podlegająca zwrotowi nie zostanie spłacona do dnia upływu terminu złożenia deklaracji podatkowej, może to rodzić określone konsekwencje podatkowe (interpretacja indywidualna z 13 lutego 2024 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.283.2024.2.AK).

Akcje, obligacje, kryptowaluty

Fundacja rodzinna może również inwestować w różnego rodzaju instrumenty finansowe. Przepis art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej wprost dopuszcza nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych oraz praw o podobnym charakterze. W praktyce oznacza to możliwość inwestowania m.in. w akcje spółek, obligacje, certyfikaty inwestycyjne czy jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych.

Tego rodzaju działalność stanowi jedną z podstawowych form pomnażania majątku fundacji rodzinnej i jest zgodna z jej inwestycyjnym charakterem. Organy podatkowe potwierdzają również możliwość inwestowania w nowoczesne instrumenty finansowe, takie jak fundusze typu ETF, wskazując, że mieszczą się one w kategorii papierów wartościowych lub praw o podobnym charakterze (interpretacja Dyrektora KIS z 15 grudnia 2023 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.489.2023.2.EJ).

Wątpliwości dotyczą inwestowania w kryptowaluty. Sądy administracyjne wskazywały, że pieniądze wirtualne nie stanowią papierów wartościowych ani instrumentów finansowych, a zatem ich bezpośredni obrót może nie mieścić się w katalogu działalności dopuszczalnej (wyrok WSA w Poznaniu z 22 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Po 895/23). Natomiast z drugiej strony w wydanej interpretacji indywidualnej z 16 września 2024 r. (sygn. 0111-KDIB1-2.4010.339.2024.1.BD) Dyrektor KIS potwierdził, że działalność fundacji rodzinnej polegająca na kupnie i sprzedaży papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze, w szczególności obrocie papierami wartościowymi na fundusze ETF (w tym ETF opartych na walutach wirtualnych), mieści się w zakresie określonym w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o fundacji rodzinnej. Tym samym według tej interpretacji dochód fundacji rodzinnej nie będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych.

Oprac. Katarzyna Bogucka

REDAKCJA INFORLEX