Uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 10 lutego 1994 r., sygn. I PZP 49/93
Przewodniczący: sędzia W. Masewicz. Sędziowie SN: T. Romer, J. Iwulski, M. Mańkowska, K. Kolasiński (sprawozdawca), J. Skibińska-Adamowicz (wspólsprawozdawca). Sędzia SA: K. Jaśkowski.
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora S. Trautsolta, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy ł Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:
1) Czy pracownikowi zatrudnionemu w zakładzie pracy na stanowisku pracy czynnym w pracy ciągłej w systemie trzy-zmianowej organizacji pracy, rozpoczynającemu pracę w niedzielę na III zmianie i kończącemu pracę na tej zmianie w dniu następnym w granicach czasu, który zgodnie z art. 138 § 2 w związku z art. 137 § i k.p. uważa się za pracę w niedzielę, przysługuje dodatek przewidziany w art. 134 § 2 k.p., wypłacany w terminie wynikającym z § 11 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1988 r. w sprawie czasu pracy w zakładach pracy (Dz. U. z 1991 r. Nr 117, poz. 511 i z 1992 r. Nr 102, poz. 518), jeżeli pracownik:
a) w 5-dniowym tygodniu pracy, następującym po tej niedzieli, pracuje w tym samym rozkładzie czasu pracy na III-dobowej zmianie od poniedziałku do czwartku, kończy pracę w piątek o godzinie 7.00. po czym korzysta co najmniej z 24 godzin wolnych od pracy, względnie,
b) w następującym po tej niedzieli 6-dniowym tygodniu pracy, w którym nie występuje dodatkowy dzień wolny od pracy, kończy szósty dzień pracy na III zmianie w sobotę o godzinie 7.00 i również korzysta co najmniej z 24 kolejnych godzin wolnych od pracy?
2) W wypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, czy w konsekwencji - dla wykonania dyspozycji art. 140 § 1 zdanie pierwsze kodeksu pracy - dnia wolnego od pracy w tygodniu w zamian za pracę w niedzielę należy udzielić w granicach kalendarzowych doby, tj. od godziny 0.00 do godziny 24.00?"
podjął następująca uchwałę:
Pracownikowi zatrudnionemu w zakładzie pracy w systemie trzy-zmianowej organizacji pracy, na stanowisku w ruchu ciągłym, rozpoczynającemu pracę w niedzielę na trzeciej zmianie i kończącemu pracę na tej zmianie w dniu następnym w granicach czasu, który zgodnie z art. 138 § 2 w związku z art. 137 § 1 k.p. uważa się za pracę w niedzielę, nie przysługuje dodatek przewidziany w art. 134 § 2 k.p., jeżeli pracownik otrzymał 24 kolejne godziny wolne od pracy w czasie roboczym tygodnia, rozpoczynające się po zakończeniu trzeciej zmiany.
Uzasadnienie:
Minister Pracy i Polityki Socjalnej wystąpił w dniu 25 października 1993 r. do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o podjecie przez Sąd Najwyższy uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości, a dotyczących wynagradzania pracowników zatrudnionych w systemie trzyzmianowej organizacji pracy za pracę w niedzielę.
Przedstawione stany faktyczne wystąpiły w sprawie z powództwa Józefa J. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Rolno-Spożywczemu w N. o wynagrodzenie za pracę w niedzielę i święta, w której Minister Pracy i Polityki Socjalnej wniósł rewizję nadzwyczajną na korzyść pozwanego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie. Rewizję tę oddalił Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 15 kwietnia 1993 r. sygn. akt (...).
Minister Pracy i Polityki Socjalnej w uzasadnieniu zagadnienia prawnego przychylił się do stanowiska, które przedstawił wcześniej w rewizji nadzwyczajnej.
W sprawie tej powód wniósł o zasądzenie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w niedziele i święta. Pozwany zaś twierdził, że powód otrzymał w zamian wolny dzień od pracy. Spór nie dotyczył jednak ustalenia stanu faktycznego, lecz wykładni pojęcia dnia wolnego od pracy. Według pozwanego, jest nim przerwa w pracy trwająca kolejne 24 godziny, a według powoda jest to dzień kalendarzowy, a więc od godz. 0.00 do godz. 24.00.
W dniach wskazanych w pozwie powód rozpoczynał pracę w niedzielę na III zmianie o godz. 23.00 i kończył w poniedziałek o godz. 7.00. Tym systemem pracował w pięciodniowym tygodniu do piątku, a w sześciodniowym tygodniu do soboty, po czym od godz. 7.00 rano przysługiwały mu kolejne 24 godziny wolne od pracy.
Sąd Rejonowy oddalił powództwo, przyjmując, że powód nie pracował w godzinach nadliczbowych, gdyż za pracę w niedziele i święta otrzymywał inne wolne dni od pracy. Sąd Wojewódzki natomiast zmienił ten wyrok i zasądził wynagrodzenie za pracę w niedziele i święta ze względu na to, że powód nie otrzymał dnia wolnego od pracy. W dni, które pozwane Przedsiębiorstwo traktuje jak wolne od pracy, powód pracował do godz. 7.00. Pogląd ten podzielił także Sąd Najwyższy, akcentując, iż tak samo druga przerwa w pracy przysługiwała innym pracownikom, którzy nie przepracowali niedzieli lub święta. Sąd Najwyższy uznał, że za pracę w niedziele zakład pracy jest zobowiązany zapewnić pracownikowi wolny dzień od pracy w tygodniu, niezależnie od liczby godzin przepracowanych w niedzielę. Natomiast za prace w święta zakład pracy może udzielić pracownikowi wolnego dnia albo wypłacić wynagrodzenie wraz ze 100% dodatkiem za pracę w godzinach nadliczbowych.
Minister Pracy i Spraw Socjalnych w uzasadnieniu zagadnienia prawnego przychylił się do stanowiska, że pojecie dnia wolnego od pracy powinno być rozumiane z uwzględnieniem rozkładu pracy w zakładzie pracy. Oznacza ono kolejne 24 godziny wolne od pracy, licząc od początku pierwszej do końca trzeciej zmiany. Za tym stanowiskiem przemawia i to, że normy czasu pracy zostały ustalone w jednolitym wymiarze dla państwowych zakładów pracy, a mianowicie 8 godzin na dobę i średnio 42 godziny w tygodniu, a praca w tych granicach nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych. Ten wymiar czasu pracy nie był - w tej sprawie - przekroczony, i to ani dobowy, ani średnio tygodniowy w miesięcznym okresie rozliczeniowym. Gdyby przyjąć, że mimo nieprzekroczenia obowiązującego wymiaru czasu pracy pracownikowi przysługuje kompensata za pracę w niedzielę w postaci wolnego dnia pracy, to jego czas pracy byłby w danym tygodniu skrócony o osiem godzin. Stąd powstaje wątpliwość, czy forma organizacji pracy - trzyzmianowa organizacja pracy - powoduje skrócenie obowiązującej pracownika normy czasu pracy.
W końcu zwraca się uwagę na skutki finansowe wykładni przyjętej we wskazanym wyroku Sądu Najwyższego. Doprowadziłyby one do upadłości wielu zakładów pracy. Na przykład, w zakładzie pracy pozwanym w omawianej sprawie ponad tysiąc pracowników nabyłoby roszczenia o zaległe wynagrodzenie z okresu trzech lat.
Dla wyjaśnienia przepisów dotyczących wynagrodzenia za pracę świadczoną w niedziele i święta kluczowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy wynagrodzenie dodatkowe za pracę w te dni przysługuje niezależnie od tego, czy była to praca świadczona w godzinach nadliczbowych, czy w normalnym czasie pracy.
W rozdziale IV dziani szóstego kodeksu pracy, zatytułowanym Praca w nocy oraz w niedziele i święta", zostało przewidziane zwiększone wynagrodzenie jedynie za pracę w porze nocnej" (art. 137 § 2 k.p.). Przysługuje ono z tytułu świadczenia pracy w porze nocnej, niezależnie od tego, czy była to praca w godzinach nadliczbowych, czy w normalnym czasie pracy, i niezależnie od ewentualnego dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Za pracę w niedziele przewidziano jedynie obowiązek zapewnienia innego wolnego od pracy dnia w tygodniu. Zakład pracy może udzielić dnia wolnego także za pracę w święta (art. 140 § 1 k.p.). Artykuł 138 § 1 k.p. ustanawia regułę, że niedziele i święta są dniami wolnymi od pracy, a art. 139 § 1 k.p. ustanawia od niej wyjątek, dozwalając na pracę w te dni, m.in. w ruchu ciągłym. Ogranicza go zaś art. 140 § 2 k.p., wprowadzający dyrektywę udzielania pracownikowi w zakładach pracy, w których praca odbywa się również w niedzielę, wolnej od pracy niedzieli co najmniej raz na trzy tygodnie. Za naruszenie tej dyr
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
