Postanowienie SN z dnia 13 sierpnia 2026 r., sygn. II KK 302/26
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Adam Roch
w sprawie skazanego M.R. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 13 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron z powodu kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 28 stycznia 2025 r., sygn. II K 576/05 (II Ko 230/25) na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k.
postanowił: 1. pozostawić kasację Rzecznika Praw Obywatelskich bez rozpoznania;
2. kosztami postępowania kasacyjnego obciążyć Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 15 lutego 2007 roku, sygn. II K 576/05, M.R. został skazany za przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. i inne m. in. na karę łączną 3 lat pozbawienia wolności (k. 1147-1153 akt sprawy). Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 21 września 2007 roku, wobec utrzymania go w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Siedlcach z 21 września 2007 roku, sygn. II Ka 344/07 (k. 1222).
Wobec uzyskania w dniu 27 lutego 2008 roku informacji policji, iż miejsce pobytu skazanego jest nieznane, a przebywa on prawdopodobnie wraz z rodziną zagranicą (k. 70 akt postępowania wykonawczego), Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim postanowieniem z 10 marca 2008 roku zawiesił dotyczące go postępowanie i zarządził poszukiwanie skazanego listem gończym, uznając że M.R. ukrywa się (k. 72 akt postępowania wykonawczego). Na dalszym etapie postępowania skonkretyzowano, że skazany przebywa najprawdopodobniej w USA, choć jego dokładne miejsce pobytu nie jest znane (k. 96, 99, 150, 154 akt postępowania wykonawczego). W dniu 14 czerwca 2016 roku ustalono miejsce zatrudnienia skazanego w C. na terenie USA (k. 163, 166, 167, 172 akt postępowania wykonawczego).
W odpowiedzi na złożony przez obrońcę pismem z 7 października 2024 roku wniosek o uchylenie listu gończego, zarządzeniem z 25 października 2024 roku poinformowano, iż zgodnie z art. 15 § 3 k.k.w przedawnienie wykonania kary wobec M.R. nie nastąpiło (k. 230, 235 akt postępowania wykonawczego)
Pismem z 7 stycznia 2025 roku obrońca skazanego wniósł o umorzenie postępowania wykonawczego z uwagi na to, że nastąpiło przedawnienie wykonania kary. Postanowieniem z 28 stycznia 2025 r., sygn. II K 576/05 (II Ko 230/25), Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim nie uwzględnił wniosku obrońcy o umorzenie postępowania wykonawczego. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 27 lutego 2025 roku (k. 246-247, 250, 256 akt postępowania wykonawczego).
Kolejnym pismem, z 7 lipca 2025 roku, obrońca ponownie wniósł o umorzenie postępowania wykonawczego wskazując (czego nie uczynił w poprzednim wniosku), iż doszło do przedawnienia wykonania kary z uwagi na fakt niedoręczenia skazanemu odpisu postanowienia o zawieszeniu postępowania. Postanowieniem z 22 sierpnia 2025 r., sygn. II K 576/05 (II Ko 1684/25), Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim wniosek obrońcy pozostawił bez rozpoznania, uznając że jest on oparty na tych samych podstawach faktycznych co wcześniejszy. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 22 października 2025 roku, wobec pozostawienia zażalenia obrońcy przez Sąd Okręgowy w Siedlcach bez rozpoznania (k. 262-263, 266, 285 akt postępowania wykonawczego).
Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację od tego postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 28 stycznia 2025 r., zarzucając rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 15 § 1 i 3 k.k.w., poprzez odmowę umorzenia postępowania wykonawczego w wyniku błędnego uznania, że w sprawie doszło do spoczywania biegu przedawnienia, choć postanowienie o zawieszeniu postępowania nie uprawomocniło się wskutek jego niedoręczenia skazanemu, a zatem przepis art. 15 § 3 k.k.w. nie miał zastosowania. Podnosząc powyższy zarzut Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania wykonawczego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja wniesiona przez Rzecznika Praw Obywatelskich jest niedopuszczalna z mocy prawa i jako taką należało pozostawić ją bez rozpoznania.
Tytułem wstępu zauważyć należy, że kasacja wnoszona na podstawie art. 521 k.p.k. ma wyjątkowy status w stosunku do kasacji wnoszonych przez strony postępowania, które i tak z racji obostrzeń przewidzianych w art. 523 § 1, 2 i k.p.k. mają charakter środków zaskarżenia o charakterze nadzwyczajnym. Kasacja wnoszona na podstawie art. 521 k.p.k. przez enumeratywnie wskazane tam podmioty, w odniesieniu do której używa się zresztą określenia kasacja nadzwyczajna, może być wniesiona od każdego prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie. Kasacji tej nie dotyczą ograniczenia wskazane w art. 523 § 2 i 3 k.p.k., może dotyczyć zarówno wyroku, jak i postanowienia wydanego przez sąd pierwszej instancji, które nie były poddane kontroli odwoławczej; pozostałe kasacje mogą być wniesione jedynie od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie.
Kasacja wniesiona w analizowanej sprawie złożona została od prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd, rozważenia wymaga jednak czy zaskarżone orzeczenie jest kończącym postępowanie w rozumieniu art. 521 k.p.k. Charakter taki mają bowiem co do zasady orzeczenia rozstrzygające o przedmiocie głównego nurtu postępowania, a więc m. in. wyroki skazujące lub uniewinniające albo postanowienia o umorzeniu postępowania. Kończące postępowanie są także prawomocne orzeczenia wydawane w innych, także pobocznych nurtach procesu, o ile definitywnie zamykają rozpoznanie danej kwestii, powodując trwałe skutki. Dotyczy to także postępowania wykonawczego, przy czym postanowienia wydawane w tej fazie procesu podlegać mogą kontroli kasacyjnej jedynie w trybie przewidzianym w art. 521 k.p.k. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 listopada 2010 r., III KZ 90/10, R-OSNKW 2010, poz. 2206), a kasacja nadzwyczajna przysługuje wówczas, gdy są to postanowienia powodujące trwałe przekształcenie kary – to jest sposobu lub trybu jej wykonywania, które jednocześnie nie podlegają korygowaniu na podstawie art. 24 k.k.w.
Do tej grupy orzeczeń nie można jednak zaliczyć zaskarżonego kasacją Rzecznika Praw Obywatelskich postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 28 stycznia 2025 r. o nieuwzględnieniu wniosku o umorzenie postępowania wykonawczego. Przedmiotowe orzeczenie nie ma bowiem charakteru trwałego – nie doszło wszak do umorzenia postępowania i jest ono nadal w toku, wobec czego strona ma w dalszym ciągu możliwość ingerowania w jego przebieg (por. postanowienie SN z 29 sierpnia 2024 r., V KO 78/24, a także postanowienie SN z 25 października 2018 r., II KZ 32/18). Skoro prawomocna decyzja sądu o odmowie umorzenia postępowania w żaden sposób nie powoduje trwałego przekształcenia kary, ani nie wywiera innego definitywnego skutku, orzeczenie to nie podlega zaskarżeniu w trybie kasacji, także wniesionej w trybie art. 521 k.p.k. (por. uwagi zawarte w uzasadnieniu postanowienia SN z 10 marca 2022 r., IV KK 641/21). Problematyki tej notabene w uzasadnieniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia nie dostrzeżono.
Na kanwie analizowanej sprawy należy dodać, że każdorazowo w sytuacji ujawnienia się nowych lub poprzednio nieznanych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, art. 24 k.k.w. pozwala na reasumpcję prawomocnego i podlegającego wykonaniu postanowienia o odmowie umorzenia postępowania wykonawczego. Obrońca złożył w tej sprawie ponowny wniosek o umorzenie postępowania wykonawczego, podnosząc w nim nowe argumenty, które stały się też osią argumentacji kasacji – ale sąd rejonowy powołując się na art. 6 § 3 pkt 1 k.k.w. wniosek ten pozostawił bez rozpoznania. Nie jest jednak rolą Sądu Najwyższego rozstrzygającego kwestię kasacji wniesionej od konkretnego orzeczenia czynienie rozważań co do trafności innych rozstrzygnięć wydanych w analizowanym postepowaniu.
W niniejszej sprawie stwierdzona niedopuszczalność kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich z mocy ustawy wywołuje konieczność pozostawienia jej bez rozpoznania, taka zaś decyzja pociąga za sobą obciążenie Skarbu Państwa kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
