Wyrok SN z dnia 8 maja 2025 r., sygn. II USKP 156/23
1. Organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, gdy w początkowym okresie tej działalności zadeklarowana podstawa nie ma odzwierciedlenia w przychodach i wskazuje na instrumentalne włączenie się do systemu ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania nieadekwatnie wysokich świadczeń; uprawnienie to wynika z podmiotowości ZUS jako wykonawcy ubezpieczeń społecznych oraz zasady solidarności i równego traktowania ubezpieczonych (art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).
2.Weryfikacja zawyżonej podstawy wymiaru składek przez organ rentowy nie może prowadzić do jej obniżenia poniżej poziomu wynikającego z art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, jeżeli ubezpieczony faktycznie prowadził działalność gospodarczą i był uprawniony do tej podstawy; dopuszczalne jest natomiast obniżenie podstawy powyżej tego poziomu, gdy zadeklarowana kwota była rażąco nieproporcjonalna do skali i wyników prowadzonej działalności.
3. Ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne należy do sfery faktycznej stosunku prawnego i nie stanowi należności składkowej w rozumieniu art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zatem decyzja organu rentowego ustalająca tę podstawę nie jest objęta przedawnieniem właściwym dla składek.
Teza AI
Istota problemu
Sprawa dotyczyła kwestii dopuszczalności weryfikacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w kwocie znacznie przewyższającej osiągane przychody, przy jednoczesnym zgłoszeniu się do ubezpieczeń w trakcie ciąży i skorzystaniu z zasiłków bezpośrednio po upływie okresu wyczekiwania. Problem prawny koncentrował się na ustaleniu, czy organ rentowy był uprawniony do obniżenia zadeklarowanej podstawy oraz jaki poziom podstawy — 30% minimalnego wynagrodzenia czy 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia — jest właściwy dla spornego okresu, a nadto czy ustalenie podstawy wymiaru składek podlega przedawnieniu.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
