Wyrok SN z dnia 3 czerwca 2025 r., sygn. II CSKP 72/23

Istota problemu

Problem prawny dotyczył warunków odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za szkody powstałe w związku z działalnością organów wymiaru sprawiedliwości oraz interpretacji przepisów o przedawnieniu roszczeń odszkodowawczych. Centralne zagadnienie dotyczyło rozróżnienia między art. 417¹ § 2 k.c. (odpowiedzialność za szkody z prawomocnych orzeczeń sądowych) a art. 417² k.c. (odpowiedzialność na zasadzie słuszności), przy czym pierwszy wymaga uzyskania "prejudykatu" - prawomocnego orzeczenia stwierdzającego niezgodność z prawem orzeczenia będącego źródłem szkody. Problem obejmował również kwestię przedawnienia roszczeń na podstawie art. 442¹ § 1 k.c., w tym ustalenie momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia oraz ocenę, czy powołanie się na przedawnienie może stanowić nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Istotne było również ustalenie obowiązków sądu w zakresie udzielania pouczeń stronie niereprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika.

Rozstrzygnięcie

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając stanowisko sądów niższych instancji. Sąd uznał, że powódka nie wykazała podstawowych przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej - nie udowodniła faktu i rozmiaru szkody oraz nie przedstawiła wymaganego prejudykatu w postaci orzeczenia stwierdzającego niezgodność prawomocnego orzeczenia z prawem. Co do art. 417² k.c., Sąd stwierdził że powódka nie wykazała okoliczności uzasadniających odpowiedzialność na zasadzie słuszności (niezdolność do pracy powstała przed wszczęciem postępowania karnego). Odnośnie przedawnienia, Sąd przyjął że roszczenie uległo przedawnieniu, a podniesienie zarzutu przedawnienia przez Skarb Państwa nie stanowiło nadużycia prawa, gdyż przekroczenie terminu było znaczne (ponad 6 lat) i wynikało z bezczynności uprawnionej. Sąd odrzucił także zarzut nieważności postępowania, stwierdzając że nie wykazano sytuacji, w której brak pouczeń uniemożliwił powódce obronę swoich praw.