Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, nabytej nieodpłatnie, podlega zwolnieniu z podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT, mimo iż nabycie miało miejsce w ciągu 2 lat przed rozpoczęciem postępowania wywłaszczeniowego.

Przeniesienie własności nieruchomości w ramach wywłaszczenia za odszkodowanie przez zarejestrowanego podatnika VAT podlega opodatkowaniu podatkiem VAT jako odpłatna dostawa towarów, mimo że nieruchomość była wykorzystywana do celów statutowych niegospodarczych.

Nabycie lokalu mieszkalnego ze środków pochodzących z odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, dokonane w ciągu pięciu lat od otrzymania odszkodowania i do jego wysokości, przez uprawnionego byłego właściciela, jest zwolnione z podatku od czynności cywilnoprawnych zgodnie z art. 9 pkt 3 lit. a ustawy.

Odszkodowania zasądzone wnioskodawczyni za szkody związane z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oraz wywłaszczenie podlegają, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b i 29 u.p.d.o.f., zwolnieniu z opodatkowania, o ile nie spełniają warunków wykluczających to zwolnienie.

Przeniesienie własności działki nr A/6 z budynkiem letniskowym z nakazu organu w zamian za odszkodowanie stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą VAT. Dostawa ta jest jednak zwolniona z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, ze względu na upływ czasu od pierwszego zasiedlenia.

Dostawa nieruchomości w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, obejmująca budowlę w postaci drogi powiatowej niebędącą przedmiotem pierwszego zasiedlenia w okresie dwóch lat przed sprzedażą, może korzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT.

Wywłaszczenie działek nabytych przed 2015 rokiem nie rodzi obowiązku zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych, lecz uszczuplenie gospodarstwa rolnego na mocy umowy sprzedaży w okresie 5 lat od nabycia, nawet z rąk instytucji publicznych, skutkuje zwrotem pomocy de minimis w zakresie zwolnień warunkowych.

Zbycie części nieruchomości przeznaczonej na realizację inwestycji drogowej nie spowoduje utraty prawa do zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych, z którym związane było nabycie działek w 2004 r., lecz utrata zwolnienia może wystąpić w związku z niedotrzymaniem warunków zwolnienia w przypadku działek nabytych w ciągu ostatnich pięciu lat (2025 r.).

Odszkodowanie za wywłaszczone działki nr 3, objęte planem zabudowy, podlega VAT. Działki nr 6 i 7 mające status budowli korzystają ze zwolnienia z VAT (art. 43 ust. 1 pkt 10), a odszkodowanie za pozostałe działki niezabudowane korzysta ze zwolnienia z VAT (art. 43 ust. 1 pkt 9).

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości rolnych użytkowanych w działalności gospodarczej podlega opodatkowaniu VAT jako odpłatna dostawa towarów, bez względu na brak zgody właściciela, gdyż spełnia warunki określone w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

Przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie korzysta ze zwolnienia z VAT, jeśli od pierwszego zasiedlenia upłynęło więcej niż dwa lata. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania odszkodowania.

Podatnik, który otrzyma odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, nie może doliczyć do niego VAT. Odszkodowanie jest kwotą brutto i zawiera już VAT. Podatek ten należy naliczyć metodą „w stu”. Takie stanowisko potwierdził NSA w wyroku z 11 marca 2025 r. (sygn. akt I FSK 2065/21).

Przeniesienie na rzecz Skarbu Państwa własności gruntów w zamian za odszkodowanie stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, gdy dokonuje jej czynny podatnik prowadzący działalność gospodarczą, nawet jeśli wywłaszczenie następuje z mocy decyzji administracyjnej.

Otrzymane odszkodowanie za wywłaszczenie działki użytkowanej wieczyście stanowi odpłatną dostawę towarów w rozumieniu art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, podlegającą opodatkowaniu VAT, która nie jest objęta zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 i 2 ustawy, z uwagi na jej przeznaczenie pod zabudowę.

Dostawa nieruchomości w drodze wywłaszczenia na mocy prawa, w zamian za odszkodowanie, dokonana po upływie dwóch lat od pierwszego zasiedlenia i bez znaczących nakładów na ulepszenia, korzysta ze zwolnienia z VAT zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT.

Zwrot części wywłaszczonej nieruchomości w zamian za zwaloryzowane odszkodowanie, na rzecz poprzedniego właściciela, stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o VAT.

Nieodpłatna cesja roszczenia o odszkodowanie za bezprawne przejęcie nieruchomości, uzależniona od warunku prawomocnego wyroku, podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, z powstaniem obowiązku podatkowego w momencie ziszczenia się warunku, według wartości rynkowej nabytego prawa.

W przypadku wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego w związku z decyzją o wywłaszczeniu na potrzeby drogi, całość odszkodowania stanowi wynagrodzenie za dostawę towaru i podlega opodatkowaniu VAT jako czynność odpłatna na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o VAT.

Przeniesienie własności nieruchomości w drodze wywłaszczenia w zamian za odszkodowanie, gdzie nieruchomości były wykorzystywane w działalności gospodarczej, podlega opodatkowaniu VAT jako odpłatna dostawa, a art. 43 ust. 1 pkt 9, 10 ustawy o VAT nie mają zastosowania, gdy grunt jest zabudowany i nie spełnia przesłanek zwolnienia.

Przeniesienie prawa własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie stanowi odpłatną dostawę towarów, podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia, skutkując uznaniem dostawy za odpłatną.

Spółka zarządzająca wspólnotą gruntową oraz sama wspólnota gruntowa, działające na podstawie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, nie są zobowiązane do zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych z tytułu otrzymania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości.

Wywłaszczenie nieruchomości przez gminę na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za odszkodowanie, stanowi odpłatną dostawę towarów, która korzysta ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, przy czym obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania odszkodowania, zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o VAT.

Zbycie działek przez osoby nieprowadzące działalności gospodarczej w zakresie obrotu nieruchomościami, będące wynikiem wywłaszczenia na cele publiczne, nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, gdy sprzedaż ma charakter przymusowy i nie jest związana z działalnością gospodarczą sprzedawcy.

Przeniesienie własności działek o charakterze obiektów liniowych (dróg) w zamian za odszkodowanie, na rzecz podmiotu publicznego, korzysta ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, przy spełnieniu warunków zwolnienia dotyczących pierwszego zasiedlenia i braku znaczących ulepszeń.