Przeniesienie własności działki nr 1 w ramach wywłaszczenia stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą VAT, bowiem działka ta była sklasyfikowana jako teren budowlany w planie zagospodarowania przestrzennego, co nie pozwala na zastosowanie zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy o VAT.

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości rolnych użytkowanych w działalności gospodarczej podlega opodatkowaniu VAT jako odpłatna dostawa towarów, bez względu na brak zgody właściciela, gdyż spełnia warunki określone w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

Przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie korzysta ze zwolnienia z VAT, jeśli od pierwszego zasiedlenia upłynęło więcej niż dwa lata. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania odszkodowania.

Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości nie stanowi obrotu w rozumieniu art. 90 ustawy o VAT i nie podlega uwzględnieniu przy kalkulacji proporcji, natomiast koszty usług prawnych związanych z dochodzeniem tego odszkodowania nie uprawniają do odliczenia podatku naliczonego.

Podatnik, który otrzyma odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, nie może doliczyć do niego VAT. Odszkodowanie jest kwotą brutto i zawiera już VAT. Podatek ten należy naliczyć metodą „w stu”. Takie stanowisko potwierdził NSA w wyroku z 11 marca 2025 r. (sygn. akt I FSK 2065/21).

Odszkodowanie za przymusowo przejętą nieruchomość stanowi wynagrodzenie za odpłatną dostawę towarów, co skutkuje opodatkowaniem VAT, mimo że przejęcie dokonane jest z mocy prawa i ma charakter przymusowy.

Odszkodowanie otrzymane za nieruchomość wywłaszczoną na cele inwestycji drogowych, choć nabycie nastąpiło w okresie krótszym niż dwa lata przed wszczęciem postępowania, korzysta ze zwolnienia podatkowego zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy PIT, jeśli nabycie odbyło się nieodpłatnie.

Dostawa nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, dokonana w zamian za odszkodowanie, stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą podatkowi VAT. Jednakże, gdy pierwsze zasiedlenie budynku nastąpiło co najmniej 2 lata przed dostawą, możliwe jest zwolnienie z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, obejmujące także grunt zgodnie z art. 29a ust. 8 ustawy.

Przeniesienie na rzecz Skarbu Państwa własności gruntów w zamian za odszkodowanie stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, gdy dokonuje jej czynny podatnik prowadzący działalność gospodarczą, nawet jeśli wywłaszczenie następuje z mocy decyzji administracyjnej.

Otrzymane odszkodowanie za wywłaszczenie działki użytkowanej wieczyście stanowi odpłatną dostawę towarów w rozumieniu art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, podlegającą opodatkowaniu VAT, która nie jest objęta zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 i 2 ustawy, z uwagi na jej przeznaczenie pod zabudowę.

Odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości i rewitalizację akustyczną korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b tej ustawy, natomiast odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości przyznane z tytułu ustawy o gospodarce nieruchomościami podlega zwolnieniu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy.

Przeniesienie własności nieruchomości w ramach wywłaszczenia publicznego, stanowiąc czynność podlegającą VAT, odbywa się między właścicielem a nabywcą nieruchomości, a nie bankiem jako wierzycielem hipotecznym. Bank nie jest zobowiązany do wystawienia faktury VAT ani uiszczenia podatku VAT od otrzymanego odszkodowania.

Zgodnie z art. 9 pkt 3 lit. a) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, zwolnione z PCC jest nabycie nieruchomości, jeśli nastąpi w ciągu pięciu lat od otrzymania odszkodowania za wywłaszczenie, do wysokości tego odszkodowania, niezależnie od rynku, na którym zakup zostanie dokonany.

Dostawa nieruchomości w drodze wywłaszczenia na mocy prawa, w zamian za odszkodowanie, dokonana po upływie dwóch lat od pierwszego zasiedlenia i bez znaczących nakładów na ulepszenia, korzysta ze zwolnienia z VAT zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT.

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości stanowi wynagrodzenie za dostawę towarów, podlegającą zwolnieniu z VAT na gruncie ustawy, gdy upłynął ponad 2-letni okres od pierwszego zasiedlenia bez inwestycji wpływających na znaczne ulepszenie wartości nieruchomości.

Sprzedaż nieruchomości nabytej w drodze darowizny i dziedziczenia podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych wtedy, gdy została dokonana w ramach szczególnych zasad nabywania, określonych w przepisach, oraz jeśli nabycie przez spadkodawcę nastąpiło ponad pięć lat przed transakcją.

Przymusowe przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia za odszkodowaniem nie stanowi dostawy towarów podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT, jeżeli właściciel nieruchomości nie działał w charakterze podatnika VAT, a nieruchomość stanowiła część majątku prywatnego.

Dostawa działek nr 1 i 2 w drodze wywłaszczenia korzysta ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy, przy zrealizowanym pierwszym zasiedleniu. Dostawa działki nr 3 nie korzysta ze zwolnień określonych w art. 43 ust. 1 pkt 9, 10 i 2, gdyż naniesienia stanowią własność użytkowników wieczystych, a działka przeznaczona jest pod zabudowę.

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, wypłacane stosownie do przepisów specustawy drogowej, korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych, o ile nieruchomość nie została nabyta w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego.

Zwrot części wywłaszczonej nieruchomości w zamian za zwaloryzowane odszkodowanie, na rzecz poprzedniego właściciela, stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o VAT.

Przeniesienie prawa własności nieruchomości przez wywłaszczenie, będącej wcześniej wykorzystywaną w działalności rolniczej, stanowi dostawę towarów opodatkowaną podatkiem VAT, gdyż osoba wywłaszczona działa jako zarejestrowany podatnik VAT.

Przychód uzyskany z dobrowolnego zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz jednostki samorządowej, przeznaczonego na realizację celu publicznego uzasadniającego wywłaszczenie, jest zwolniony z podatku dochodowego od osób fizycznych, jeżeli nabycie nie nastąpiło w okresie 2 lat przed zbyciem, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT.

Zbycie udziałów w nieruchomościach odzyskanych po dekrecie PKWN z 1944 roku, nabytych w drodze spadku, nie stanowi źródła przychodu podlegającego opodatkowaniu, jeżeli od końca roku, w którym spadkodawca nabył nieruchomość, upłynęło pięć lat (art. 10 ust. 5 PDOF).

Dochody odszkodowawcze związanego z wywłaszczeniem działek mieszkaniowych, przeznaczone na fundusz remontowy, podlegają zwolnieniu od CIT; jednak odszkodowanie przeznaczone na zmniejszenie opłat eksploatacyjnych ze strony członków spółdzielni nie korzysta ze zwolnienia wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT.