zniesienie
Odpłatne zniesienie współwłasności nieruchomości, w wyniku którego współwłaściciel przenosi swój udział na rzecz drugiego współwłaściciela i otrzymuje spłatę, stanowi odpłatne zbycie w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy o PIT, także wtedy, gdy kwota spłaty odpowiada wartości rynkowej zbywanego udziału. Ekwiwalentność świadczeń nie eliminuje powstania przychodu.
Przy nieodpłatnym zniesieniu współwłasności, gdy hipoteka zabezpieczająca została całkowicie spłacona, podstawą opodatkowania jest wartość nieruchomości przekraczająca udział we współwłasności nabywcy, bez pomniejszenia o wysokość wygasłej hipoteki.
Dochód uzyskany z odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomości w ramach zniesienia współwłasności nie podlega zwolnieniu podatkowemu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż przychód w wyniku zniesienia współwłasności nie spełnia warunku uzyskania konkretnych środków pieniężnych przeznaczonych na własne cele mieszkaniowe.
Nabycie udziału w nieruchomości w drodze datio in solutum jest neutralne podatkowo z zakresu podatku dochodowego od osób fizycznych, a sprzedaż nieruchomości spowoduje opodatkowanie tylko w zakresie udziału nabytego od współwłaściciela, z możliwością zwolnienia dzięki wydatkowaniu na własne cele mieszkaniowe.
Przychód z odpłatnego zbycia udziału w nieruchomości powstaje w momencie zawarcia aktu notarialnego, niezależnie od rozłożenia płatności. Zwolnienie z opodatkowania dochodu w art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy przysługuje, gdy przychód zostanie wydatkowany na cele mieszkaniowe w ustawowym terminie.
Sprzedaż udziału we współwłasności nieruchomości, nabytego w drodze spadku i dokonanego po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie, nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f.
Odpłatne zniesienie współwłasności nieruchomości poprzez poniesienie przez współwłaściciela kosztów remontu, skutkujące zwiększeniem jego udziałów, stanowi dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT i podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT).
Odpłatne zniesienie współwłasności, obejmujące zwolnienie z długu i dodatkowe spłaty, stanowi formę odpłatnego zbycia nieruchomości, które podlega opodatkowaniu jako przychód z odpłatnego zbycia przed upływem 5 lat od nabycia, zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zniesienie współwłasności nieruchomości bez spłat za rozliczenie kredytu hipotecznego stanowi nieodpłatne zniesienie współwłasności podlegające podatkowi od spadków i darowizn, lecz obowiązek ten nie tworzy z uwagi na równość wartości udziału i hipoteki. Nie występuje obowiązek podatkowy w PIT z tytułu przychodu, gdyż nie ma odpłatnej czynności.
Zniesienie współwłasności nieruchomości bez spłat i dopłat nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, który ustanawia zamknięty katalog czynności podlegających temu podatkowi.
Czynności działu spadku i zniesienia współwłasności przedsiębiorstwa, dokonane bez spłat na rzecz pozostałych spadkobierców, jako mające za przedmiot przeniesienie całości przedsiębiorstwa, nie kreują obowiązku podatkowego w podatku VAT, z uwagi na zastosowanie art. 6 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, zapewniając neutralność podatkową na gruncie VAT.
Dochody z odsprzedaży części nieruchomości uzyskane przed upływem pięciu lat od nabycia w wyniku zniesienia współwłasności podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Niemniej jednak, wydatkowanie tych dochodów na własne cele mieszkaniowe, zgodnie z wymogami ustawy o podatku dochodowym, umożliwia skorzystanie z dostępnego zwolnienia podatkowego.
Zniesienie współwłasności nieruchomości na podstawie ugody sądowej, której skutkiem jest nabycie udziału ponad posiadany z obowiązkiem spłaty, stanowi czynność podlegającą podatkowi od czynności cywilnoprawnych zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o PCC, bez względu na pokrewieństwo stron ugody. Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy udziału.
Nieodpłatne zniesienie współwłasności nieruchomości bez spłat i dopłat, zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych, nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem, gdyż ustawowy katalog czynności podlegających opodatkowaniu jest zamknięty i nie obejmuje takiego rodzaju zniesienia współwłasności.
Nabycie dodatkowej powierzchni lokalu, zwiększające udział w nieruchomości wspólnej, stanowi nowe nabycie w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy PIT i wymaga odrębnego rozliczenia podatkowego, jeśli odpłatne zbycie nastąpiło przed upływem pięciu lat od daty rozszerzenia lokalu.
Sprzedaż lokalu mieszkalnego przed upływem pięciu lat od nabycia zwiększonego udziału nieruchomości wspólnej, w wyniku zniesienia współwłasności w 2024 r., wiąże się z powstaniem obowiązku podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych.
Podział nieruchomości w wyniku nieodpłatnego zniesienia współwłasności, bez towarzyszących dopłat, nie stanowi odpłatnej dostawy towarów ani odpłatnego świadczenia usług i tym samym nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Sprzedaż udziału w nieruchomości nabytego w wyniku częściowego zniesienia współwłasności podlega opodatkowaniu, jeżeli nastąpiła przed upływem pięciu lat od końca roku, w którym doszło do nabycia, chyba że dochody te są zgodnie z prawem przeznaczone na cele mieszkaniowe gwarantujące zwolnienie od podatku. Opodatkowaniu nie podlega zbycie udziałów nabytych w spadku i darowiźnie po upływie tego terminu
Przeniesienie udziału w nieruchomości w zamian za zwolnienie z długu i spłaty stanowi odpłatne zbycie, podlegające opodatkowaniu. Zwolnienie z długu nie kwalifikuje się jako wydatek mieszkaniowy umożliwiający zwolnienie podatkowe.
Skutki podatkowe zamiany nieruchomości oraz możliwość skorzystania ze zwolnienie przedmiotowego.
Możliwość skorzystania ze zwolnienia przedmiotowego – wydatkowanie przychodu z odpłatnego zbycia (odpłatnego zniesienia współwłasności) na własne cele mieszkaniowe, tj. na nabycie lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego. Ewentualne zawarcie związku małżeńskiego nie wpłynie, w tak przedstawionych okolicznościach rozpatrywanej sprawy, na możliwość skorzystania z ww. zwolnienia.