Odszkodowanie wypłacone zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz na podstawie decyzji administracyjnej ustalającej wywłaszczenie nieruchomości podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT, o ile nie są spełnione negatywne przesłanki wskazane w tym przepisie.

Odszkodowanie z tytułu przymusowego wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ani art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT, gdyż nie jest to przychód z działalności rolniczej ani dochód z tytułu sprzedaży nieruchomości.

Przeniesienie własności działek zabudowanych na rzecz Skarbu Państwa, dokonane po upływie dwóch lat od pierwszego zasiedlenia, w zamian za odszkodowanie, podlega zwolnieniu z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT.

Przychód uzyskany z tytułu odszkodowania z decyzji administracyjnej za nieruchomość nabytej przez dziedziczenie, wywłaszczonej na cel publiczny, korzysta z podatkowego zwolnienia przedmiotowego zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Transakcje zakupu nieruchomości dokonane przed formalnym wywłaszczeniem na cele publiczne nie są objęte zwolnieniem z podatku od czynności cywilnoprawnych, nawet jeśli zostaną przeznaczone dla zaspokojenia przyszłych potrzeb mieszkaniowych po utracie dotychczasowego lokum.

Przekazanie nieruchomości gruntowych niezabudowanych przez jednostkę samorządową na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie stanowi odpłatną dostawę towarów, która, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT, korzysta ze zwolnienia z podatku VAT, gdyż nieruchomości te są terenami rolnymi, niebędącymi terenami budowlanymi.

Nabycie lokalu mieszkalnego ze środków pochodzących z odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, dokonane w ciągu pięciu lat od otrzymania odszkodowania i do jego wysokości, przez uprawnionego byłego właściciela, jest zwolnione z podatku od czynności cywilnoprawnych zgodnie z art. 9 pkt 3 lit. a ustawy.

Przeniesienie prawa własności garażu z nakazu organu władzy publicznej, za które wypłacono odszkodowanie, stanowi dostawę towaru w rozumieniu ustawy o VAT, jednak korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10, ze względu na spełnienie warunków dotyczących odstępu od pierwszego zasiedlenia.

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości nabytej w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania, przy cenie nabycia niższej o co najmniej 50% od odszkodowania, nie korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT.

Przeniesienie z mocy prawa prawa własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie, realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego, stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, jeżeli działa ono jako właściciel nieruchomości, a nie jako organ władzy publicznej.

Odszkodowania zasądzone wnioskodawczyni za szkody związane z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oraz wywłaszczenie podlegają, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b i 29 u.p.d.o.f., zwolnieniu z opodatkowania, o ile nie spełniają warunków wykluczających to zwolnienie.

Zakup lokalu mieszkalnego ze środków otrzymanych z odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w terminie pięciu lat od wypłaty tego odszkodowania, korzysta ze zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy o PCC, do wysokości otrzymanego odszkodowania.

Dostawa działki nr 1, zabudowanej budowlami, w drodze wywłaszczenia za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa, podlega zwolnieniu od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 VAT, ponieważ nie jest dokonana w ramach pierwszego zasiedlenia, a od pierwszego zasiedlenia upłynęły ponad dwa lata.

Przekazanie nieruchomości przez Powiat na rzecz Gminy w zamian za odszkodowanie, z uwagi na upływ okresu od pierwszego zasiedlenia, korzysta ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania odszkodowania zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o VAT.

Przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie decyzji ZRID za odszkodowaniem stanowi odpłatną dostawę towarów, podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, gdyż dokonuje jej podatnik prowadzący działalność gospodarczą, choć formalnie działający jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej.

Odszkodowanie za wywłaszczone działki nr 3, objęte planem zabudowy, podlega VAT. Działki nr 6 i 7 mające status budowli korzystają ze zwolnienia z VAT (art. 43 ust. 1 pkt 10), a odszkodowanie za pozostałe działki niezabudowane korzysta ze zwolnienia z VAT (art. 43 ust. 1 pkt 9).

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości rolnych użytkowanych w działalności gospodarczej podlega opodatkowaniu VAT jako odpłatna dostawa towarów, bez względu na brak zgody właściciela, gdyż spełnia warunki określone w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

Przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie korzysta ze zwolnienia z VAT, jeśli od pierwszego zasiedlenia upłynęło więcej niż dwa lata. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania odszkodowania.

Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości nie stanowi obrotu w rozumieniu art. 90 ustawy o VAT i nie podlega uwzględnieniu przy kalkulacji proporcji, natomiast koszty usług prawnych związanych z dochodzeniem tego odszkodowania nie uprawniają do odliczenia podatku naliczonego.

Odszkodowanie za przymusowo przejętą nieruchomość stanowi wynagrodzenie za odpłatną dostawę towarów, co skutkuje opodatkowaniem VAT, mimo że przejęcie dokonane jest z mocy prawa i ma charakter przymusowy.

Odszkodowanie otrzymane za nieruchomość wywłaszczoną na cele inwestycji drogowych, choć nabycie nastąpiło w okresie krótszym niż dwa lata przed wszczęciem postępowania, korzysta ze zwolnienia podatkowego zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy PIT, jeśli nabycie odbyło się nieodpłatnie.

Przeniesienie własności nieruchomości w ramach wywłaszczenia publicznego, stanowiąc czynność podlegającą VAT, odbywa się między właścicielem a nabywcą nieruchomości, a nie bankiem jako wierzycielem hipotecznym. Bank nie jest zobowiązany do wystawienia faktury VAT ani uiszczenia podatku VAT od otrzymanego odszkodowania.

Zgodnie z art. 9 pkt 3 lit. a) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, zwolnione z PCC jest nabycie nieruchomości, jeśli nastąpi w ciągu pięciu lat od otrzymania odszkodowania za wywłaszczenie, do wysokości tego odszkodowania, niezależnie od rynku, na którym zakup zostanie dokonany.

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości stanowi wynagrodzenie za dostawę towarów, podlegającą zwolnieniu z VAT na gruncie ustawy, gdy upłynął ponad 2-letni okres od pierwszego zasiedlenia bez inwestycji wpływających na znaczne ulepszenie wartości nieruchomości.