Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości rolnych użytkowanych w działalności gospodarczej podlega opodatkowaniu VAT jako odpłatna dostawa towarów, bez względu na brak zgody właściciela, gdyż spełnia warunki określone w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

Przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie korzysta ze zwolnienia z VAT, jeśli od pierwszego zasiedlenia upłynęło więcej niż dwa lata. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania odszkodowania.

Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości nie stanowi obrotu w rozumieniu art. 90 ustawy o VAT i nie podlega uwzględnieniu przy kalkulacji proporcji, natomiast koszty usług prawnych związanych z dochodzeniem tego odszkodowania nie uprawniają do odliczenia podatku naliczonego.

Odszkodowanie za przymusowo przejętą nieruchomość stanowi wynagrodzenie za odpłatną dostawę towarów, co skutkuje opodatkowaniem VAT, mimo że przejęcie dokonane jest z mocy prawa i ma charakter przymusowy.

Odszkodowanie otrzymane za nieruchomość wywłaszczoną na cele inwestycji drogowych, choć nabycie nastąpiło w okresie krótszym niż dwa lata przed wszczęciem postępowania, korzysta ze zwolnienia podatkowego zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy PIT, jeśli nabycie odbyło się nieodpłatnie.

Przeniesienie własności nieruchomości w ramach wywłaszczenia publicznego, stanowiąc czynność podlegającą VAT, odbywa się między właścicielem a nabywcą nieruchomości, a nie bankiem jako wierzycielem hipotecznym. Bank nie jest zobowiązany do wystawienia faktury VAT ani uiszczenia podatku VAT od otrzymanego odszkodowania.

Zgodnie z art. 9 pkt 3 lit. a) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, zwolnione z PCC jest nabycie nieruchomości, jeśli nastąpi w ciągu pięciu lat od otrzymania odszkodowania za wywłaszczenie, do wysokości tego odszkodowania, niezależnie od rynku, na którym zakup zostanie dokonany.

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości stanowi wynagrodzenie za dostawę towarów, podlegającą zwolnieniu z VAT na gruncie ustawy, gdy upłynął ponad 2-letni okres od pierwszego zasiedlenia bez inwestycji wpływających na znaczne ulepszenie wartości nieruchomości.

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, wypłacane stosownie do przepisów specustawy drogowej, korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych, o ile nieruchomość nie została nabyta w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego.

Zwrot części wywłaszczonej nieruchomości w zamian za zwaloryzowane odszkodowanie, na rzecz poprzedniego właściciela, stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o VAT.

Dochody odszkodowawcze związanego z wywłaszczeniem działek mieszkaniowych, przeznaczone na fundusz remontowy, podlegają zwolnieniu od CIT; jednak odszkodowanie przeznaczone na zmniejszenie opłat eksploatacyjnych ze strony członków spółdzielni nie korzysta ze zwolnienia wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT.

Nieodpłatna cesja roszczenia o odszkodowanie za bezprawne przejęcie nieruchomości, uzależniona od warunku prawomocnego wyroku, podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, z powstaniem obowiązku podatkowego w momencie ziszczenia się warunku, według wartości rynkowej nabytego prawa.

Przychód uzyskany z tytułu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości pod drogę publiczną, nabytej przed ponad dwoma laty oraz za cenę równą lub wyższą niż 50% wysokości odszkodowania, jest zwolniony z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W przypadku wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego w związku z decyzją o wywłaszczeniu na potrzeby drogi, całość odszkodowania stanowi wynagrodzenie za dostawę towaru i podlega opodatkowaniu VAT jako czynność odpłatna na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o VAT.

Nieodpłatne przekazanie nieruchomości przez Gminę w ramach zrzeczenia się odszkodowania nie stanowi odpłatnej dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy VAT i nie podlega opodatkowaniu VAT, gdy Gminie nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego z tytułu nabycia tych nieruchomości.

Odszkodowanie za wywłaszczenie wspólnoty gruntowej stanowi przychód z innego źródła, lecz korzysta ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy PIT, zatem spółka zarządzająca nie ma obowiązku jako płatnik podatkowy.

Odszkodowanie przyznane na podstawie specustawy drogowej, odsyłające do przepisów o gospodarce nieruchomościami, korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego, gdyż nie spełniono przesłanek wykluczających zwolnienie określonych w art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT, w tym nabycia w okresie krótszym niż dwa lata przed wywłaszczeniem.

Wywłaszczenie działki nr 1/2 w zamian za odszkodowanie nie korzysta ze zwolnienia z VAT, gdyż działka stanowi teren zabudowany z uwagi na obecność obiektów liniowych, a dostawa jest opodatkowana jako dostawa towarów.

Przychód uzyskany z odpłatnego zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie jest zwolniony z podatku dochodowego, o ile zbycie nastąpiło przed upływem pięciu lat od darowizny, gdy spełnione są warunki przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Dostawa zabudowanych nieruchomości podlega zwolnieniu z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, zaś dostawa niezabudowanych nieruchomości nie podlega zwolnieniu na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 lub 2, jako że stanowią one tereny budowlane.

Wywłaszczenie nieruchomości przez gminę na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za odszkodowanie, stanowi odpłatną dostawę towarów, która korzysta ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, przy czym obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania odszkodowania, zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o VAT.

Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości uzyskane na podstawie specustawy drogowej, ani jego część będąca przedmiotem zrzeczenia, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, jako że nie wchodzi w zakres zamkniętego katalogu tytułów nabycia wymienionych w ustawie o podatku od spadków i darowizn.

Otrzymanie odszkodowań za wywłaszczenie nieruchomości, objętych specustawą drogową, nie powoduje powstania obowiązku podatkowego w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych, ziemszczając się poza jego zakresem przedmiotowym.

Zbycie części gruntu wydzielonego na inwestycję publiczną w zamian za odszkodowanie nie jest czynnością opodatkowaną VAT, jeżeli zbywca działa jako osoba fizyczna zarządzająca majątkiem osobistym, niezarejestrowana jako czynny podatnik VAT, bez cech prowadzenia działalności gospodarczej.