Uchwała SN z dnia 25 sierpnia 1994 r., sygn. III CZP 110/94
Przewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: G. Bieniek (sprawozdawca), B. Myszka.
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wojewody (...) organu założycielskiego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Turystyki w O., z udziałem: Wiktorii P.-S., Jolanty G. - Hotel (...) w O., o wpis do rejestru, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu - VI Wydział Gospodarczy, postanowieniem z dnia 31 marca 1994 r. sygn. akt (...), do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:
Czy kierownika tymczasowego w przedsiębiorstwie państwowym można powołać wyłącznie w przypadkach określonych w art. 33 ust. 3 i art. 41 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych i czy w związku z tym w razie uchylenia przez organ założycielski swojej wcześniejszej decyzji o wprowadzeniu w przedsiębiorstwie postępowania naprawczego, które doprowadziło do rozwiązania organów przedsiębiorstwa (art. 66 ust. 2 ustawy o p.p.), organ założycielski może w takim przedsiębiorstwie, stosując art. 33 ust. 3 w wym. ustawy per analogiom, ustanowić kierownika tymczasowego na okres między uchyleniem postępowania naprawczego a datą powołania nowego dyrektora, względnie czy też dla takiego przedsiębiorstwa należało wobec braku jego organów powołać kuratora w trybie art. 42 k.c.?" podjął następującą uchwałę:
W razie uchylenia zarządu komisarycznego ustanowionego w przedsiębiorstwie państwowym, organ założycielski może wyznaczyć tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa państwowego do chwili powołania dyrektora, na okres nieprzekraczający 6 miesięcy (art. 69 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.).
Uzasadnienie:
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości wynikło na tle następującego stanu fizycznego:
We wniosku z dnia 16 września 1993 r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Turystyki w O. domagało się wykreślenia w rejestrze przedsiębiorstw państwowych z dniem 1 sierpnia 1993 r. zarządu komisarycznego oraz pełnomocnika i wpisania z dniem 2 sierpnia 1993 r. tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa. Do wniosku załączono zarządzenie nr 117/93 Wojewody (...) z dnia 15 lipca 1993 r. - działającego jako organ założycielski - w sprawie uchylenia z dniem 31 lipca 1993 r. zarządu komisarycznego w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Turystyki w O. oraz decyzję Wojewody o wyznaczeniu z dniem 1 sierpnia 1993 r. tymczasowego kierownika dla tego przedsiębiorstwa do czasu powołania nowego dyrektora, jednakże nie dłużej niż na okres 6 miesięcy. Wnioskowi temu sprzeciwiły się uczestniczki postępowania Wiktoria P.-S. i Jolanta G., z którymi w dniu 5 lipca 1993 r. zarządca komisaryczny wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa rozwiązał umowę dotyczącą prowadzenia hotelu (...) na warunkach zlecenia. Wymienione zarzuciły, że dla tej sytuacji przepisy ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, nie przewidują wyznaczenia tymczasowego kierownika.
Sąd Rejonowy w Opolu uwzględnił żądanie wniosku, zaś przy rozpoznawaniu rewizji uczestnika postępowania Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, o treści sformułowanej w sentencji uchwały.
Podejmując to zagadnienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepisy ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) przewidują funkcję tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa państwowego. Nie jest on organem przedsiębiorstwa państwowego (taksatywne wyliczenie organów przedsiębiorstwa państwowego zawiera art. 30 cyt. ustawy), wszakże w tzw. okresach przejściowych kieruje działalnością przedsiębiorstwa, podobnie jak zarządca (art. 45a ustawy o przedsiębiorstwach państwowych) zarządca komisaryczny (art. 65 cyt. ustawy) lub likwidator (art. 21 pkt. I cyt. ustawy). Nie przesądzając sprawy można przyjąć, że tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa państwowego ma status zbliżony do ustawowego przedstawiciela osoby prawnej.
Jest poza sporem, że przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych przewidują możliwość wyznaczenia tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa państwowego w dwóch sytuacjach:
po pierwsze, zgodnie z art. 33 ust. 3 cyt. ustawy, w przedsiębiorstwach nowo organizowanych, organ założycielski może wyznaczyć tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa do czasu powołania dyrektora, jednakże na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy;
po wtóre, według art. 41 ust. 1 cyt. ustawy, w przypadku zawieszenia w czynnościach dyrektora przedsiębiorstwa przez radę pracowniczą, wyznacza ona na czas zawieszenia, nie dłużej niż 6 miesięcy, tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa.
Obie te sytuacje różnią się nie tylko tym, że inny jest organ uprawniony do wyznaczenia tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa, lecz także tym, iż w pierwszej nie ma dyrektora przedsiębiorstwa (nie został powołany), w drugiej zaś jest, tyle tylko, że pozostaje on zawieszony w czynnościach.
Nawet pobieżna lektura treści ustawy o przedsiębiorstwach państwowych wskazuje, że przedstawione wyżej dwie sytuacje nie wyczerpują przypadków, kiedy w przedsiębiorstwie państwowym nie ma dyrektora - jako organu zarządzającego przedsiębiorstwem, reprezentującego je na zewnątrz (art. 32 ust. 1 cyt. ustawy). Przykładowo można tu wskazać takie sytuacje jak odwołanie dyrektora (art. 37 i 37a), rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem (art. 45a ust. I, art. 45c ust. 1), uchylenie zarządu komisarycznego (art. 69), uchylenie decyzji o postawieniu przedsiębiorstwa w stan likwidacji, itp. W tych przypadkach także występują okresy przejściowe, w których w przedsiębiorstwie nie ma dyrektora - jako organu (co należy podkreślić) kierującego i reprezentującego przedsiębiorstwo -jako osoby prawnej.
Istotnie, w wymienionych przypadkach ustawa o przedsiębiorstwach państwowych nie zawiera przepisów, które zezwalałyby bądź to organowi założycielskiemu, bądź to radzie pracowniczej wyznaczyć tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa państwowego. Ta konstatacja prowadzi do wniosku, że albo ustawodawca takich sytuacji nie przewidział, a zatem występuje tu luka prawna, albo świadomie zakładał, iż w tych sytuacjach należy sięgnąć do art. 42 § 1 k.c., czyli do ustanowienia przez sąd kuratora.
Problem ten został już rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 września 1984 r. III PZP 30/84 (OSNCP 1985, z. 4, poz. 45), w której przyjęto, że chodzi o lukę prawną w ustawie o przedsiębiorstwach państwowych, podlegającą wypełnieniu w drodze analogii. W rezultacie uznano, że w razie odwołania dyrektora przedsiębiorstwa państwowego organ założycielski może - stosując analogicznie art. 56 ust. 2 (obecnie: art. 41 ust. 1 cyt. ustawy) - wyznaczyć tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa.
Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie podziela z tym zastrzeżeniem, że dodatkowo wskazać należy na dwie okoliczności:
Po pierwsze, uchylenie zarządu komisarycznego, uchylenie decyzji o postawieniu przedsiębiorstwa w stan likwidacji albo rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o zarządzanieprzedsiębiorstwem stwarza sytuację, gdy w przedsiębiorstwie tym nie tylko nie ma dyrektora, ale także pozostałych organów, tj. rady pracowniczej i ogólnego zebrania pracowników (zebrania delegatów). Taka sytuacja prawna przedsiębiorstwa zbliżona jest do sytuacji przedsiębiorstwa nowo organizowanego. Stąd też wniosek, że w razie uchylenia zarządu komisarycznego wyznaczenie tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa przez organ założycielski może nastąpić w drodze analogicznego zastosowania art. 33 ust. 3 cyt. ustawy.
Po wtóre, jeśli w ustawie o przedsiębiorstwach państwowych pozytywnie uregulowano sytuację wyznaczenia osoby kierującej przedsiębiorstwem w okresie przejściowym, kiedy nie ma jeszcze dyrektora (art. 33 ust. 3 cyt. ustawy), to stosowanie w drodze analogii przepisów tej ustawy do wypełnienia podobnych stanów
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
