Uchwała SN z dnia 19 kwietnia 1984 r., sygn. III PZP 13/84
Przewodniczący: sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Myga, Z. Świeboda.
Sąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Heleny M. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego Thorez" w W. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 25 stycznia 1984 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:
Czy żona zmarłego w dniu 15.VIII.1982 r. w następstwie choroby zawodowej pracownika ma prawo z tytułu śmierci męża do jednorazowego odszkodowania przewidzianego w przepisach ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144), skoro uszczerbek spowodowany chorobą zawodową został stwierdzony w dniu 17.III.1981 r., a więc po wejściu w życie tej ustawy, zatrudnienie narażające zaś na tę chorobę ustało w dniu 20.V.1974r., tj. przed wejściem w życie ustawy {art. 49 ust. 3 tej ustawy)?"
podjął następującą uchwałę:
Członkom rodziny rencisty, który zmarł wskutek choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie pieniężne w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144), jeżeli uszczerbek na zdrowiu spowodowany taką chorobą został stwierdzony po wejściu w życie tej ustawy, chociażby zatrudnienie narażające na tę chorobę ustało przed wejściem jej w życie.
Uzasadnienie
Przytoczone w sentencji pytanie prawne odnosi się do sytuacji, gdy zatrudniony w kopalni węgla kamiennego górnik przeszedł jeszcze w 1974 r. na rentę inwalidzką z ogólnego stanu zdrowia, a dopiero kilka lat później w 1981 r. Państwowy Inspektor Sanitarny stwierdził u niego chorobę zawodową krzemicę płuc pozostającą w związku z pracą w kopalni, w następstwie czego orzeczeniem komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia z dnia 17.111.1981 r. został zaliczony do trzeciej grupy inwalidów w związku z chorobą zawodową (przy równoległym istnieniu inwalidztwa drugiej grupy z ogólnego stanu zdrowia), a decyzją z dnia 24.III.1981 r. przyznano mu rentę inwalidzką z tytułu choroby zawodowej; w krótkim czasie po tym w dniu 15.VIII.1982 r. - rencista ten zmarł i zgon jego według orzeczenia KIZ pozostawał w związku przyczynowym z chorobą zawodową.
W tym stanie faktycznym żona zmarłego, wnioskodawczyni Helena M., wystąpiła do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Kopalni Thorez" o przyznanie jej odszkodowania z tytułu zgonu męża. Pozwana Kopalnia wniosła o oddalenie wniosku, powołując się na § 7 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe, według którego jeśli pracownik z tytułu nabytej choroby otrzymał jednorazowe odszkodowanie (a takie odszkodowanie Kopalnia wypłaciła mężowi wnioskodawczyni w kwocie 30 000 zł zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia), pozostałej po nim rodzinie przysługiwałoby odszkodowanie tylko w części przewyższającej tę kwotę, co w tym wypadku nie wchodzi w rachubę, skoro należna wnioskodawczyni kwota wynosiłaby 20 000 zł.
Zakładowa Komisja Rozjemcza, podzielając stanowisko pozwanej Kopalni, oddaliła wniosek, a Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując odwołanie wnioskodawczyni, powziął przedstawione w pytaniu wątpliwości prawne, wyłaniające się na tle stosowania przepisów art. 49 i 50 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r. Zdaniem Okręgowego Sądu art. 49 ust. 3 (uprzednio art. 48 ust. 3), nakazujący stosowanie przepisów obowiązujących w dniu ustania zatrudnienia narażającego na chorobę zawodową, jeśli uszczerbek na zdrowiu zostaj stwierdzony po wejściu w życie ustawy, zdaje się wykluczać stosowanie nowych przepisów do sytuacji wnioskodawczyni". Jednakże Sąd ten widzi możliwość zastosowania również w tym przypadku wyrażonej w art. 50 (uprzednio art. 49) zasady podwyższania świadczeń w razie pogorszenia się zdrowia pracownika przy przyjęciu, że śmierć pracownika jest następstwem takiego istotnego pogorszenia się jego stanu zdrowia, o jakim mowa w art. 50 ust. 3 ustawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wysunięta w uzasadnieniu pytania prawnego koncepcja możliwości stosowania do roszczenia wnioskodawczyni przepisów nowej ustawy wypadkowej w drodze rozszerzającej wykładni art. 50 tej ustawy jest o tyle przedwczesna, że nie została poprzedzona bliższą analizą unormowań art. 49 ustawy dotyczących prawa międzyczasowego.
Okręgowy Sąd wykluczył stosowanie nowych przepisów do sytuacji wnioskodawczyni w świetle treści art. 49 ust. 3, przeoczywszy, że przepis ten odnosi się do spraw o świadczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu", czyli o świadczenia uregulowane przepisami artykułów 911 ustawy (jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu"), podczas gdy dochodzone przez wnioskodawczynię roszczenie jest jednorazowym odszkodowaniem z tytułu śmierci rencisty, o którym mowa w art. 1214, w odrębnym rozdziale.
Roszczenie to mieści się w ogólniejszym pojęciu świadczeń z tytułu chorób zawodowych" wymienionych w ust. 1 art. 49, ustanawiającym zasadę stosowania do tych świadczeń przepisów nowej ustawy w przypadku, gdy uszczerbek na zdrowiu spowodowany taką chorobą stwierdzony zostanie po wejściu w życie ustawy z zastrzeżeniem ust. 3".
Skoro do dochodzonego roszczenia tego nie odnosi się zastrzeżenie dotyczące treści ust. 3 art. 49, stwierdzenie zaś uszczerbku na zdrowiu nastąpiło pod rządem nowej ustawy, przepisy tej ustawy, a nie przepisy z daty ustania zatrudnienia męża wnioskodawczyni, są miarodajne dla rozstrzygnięcia sprawy. Będą to w szczególności przepisy art. 13 ust. 1 pkt 1, określającego wysokość należnego wnioskodawczyni odszkodowania, oraz art. 14 dotyczącego zmniejszenia odszkodowania o kwotę wypłaconą pracownikowi z tytułu uszczerbku na zdrowiu. Tak więc w stanie faktycznym sprawy podstawę do stosowania przepisów nowej "ustawy wypadkowej dają unormowania jej intertemporalnego przepisu, jakim jest art. 49, bez potrzeby sięgania do wykładni dalszych przepisów ustawy.
Z tych przyczyn należało na postawione pytanie udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.
Nawiasem można dodać, że poruszony przez Okręgowy Sąd problem mianowicie możliwości potraktowania postanowień art. 50 ust. 4 jako drogi do określenia wysokości odszkodowania z tytułu śmierci pracownika lub rencisty według przepisów nowej ustawy wypadkowej mimo ustania zatrudnienia narażającego na chorobę zawodową przed wejściem w życie ustawy byłby aktualny w stanie faktycznym odpowiadającym dyspozycji ust. 2 art. 49, tj. gdyby stwierdzenie uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową nastąpiło przed tą datą (a do śmierci doszło już pod rządem nowej ustawy).
Rozstrzygnięcie tego zagadnienia nie mieści się jednak w ramach rozpoznawanej sprawy.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
