Uchwała SN z dnia 15 sierpnia 1972 r., sygn. III CZP 23/70
Przewodniczący: sędzia Z. Masłowski.
Sędziowie: R. Czarnecki, H. Dąbrowski (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Rzeszowie przeciwko Joannie P., Franciszce W., Dorocie Annie G., Kazimierzowi Antoniemu B., Wiktorowi Józefowi B. i Tadeuszowi Mieczysławowi B. o uznanie aktu notarialnego za nieważny, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 14 sierpnia 1972 r. następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 20 lutego 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:
Czy dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali w małych domach mieszkalnych, wzniesionych przed wejściem w życie kodeksu cywilnego oraz prawa rzeczowego, a stanowiących własność różnych osób fizycznych, jeżeli powstaną w ten sposób najwyżej cztery lokale mieszkalne, z których żaden nie przekracza 110 m2 powierzchni użytkowej, a ogólna powierzchnia mieszkalna wzniesionego domu wynosi 145 m2, użytkowa zaś 231,30 m2 ?", postanowił udzielić następującej odpowiedzi:
Pod rządem kodeksu cywilnego niedopuszczalne jest ustanowienie od rębnej własności lokali w małym domu mieszkalnym, stanowiącym własność osób fizycznych, a wzniesionym przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228; zm. Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 193).
Uzasadnienie
Współwłaściciele nieruchomości o obszarze 4 a 68 m2, położonej w R. przy ul. Staszica 4, na której stoi jednopiętrowy dom obejmujący 11 izb, o łącznej powierzchni mieszkalnej 145 m, a użytkowej 231,30 m2, w akcie notarialnym z dnia 14.1.1969 r., sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w R., ustanowili odrębną własność każdego z 4 lokali w powyższym domu: dwu na parterze o powierzchni 42,48 m2 i 63,62 m2 oraz dwu na pierwszym piętrze o powierzchni 73,49 m2 i 54,53 m2.
Prokurator Wojewódzki w Rzeszowie w pozwie skierowanym do Sądu Powiatowego w Rzeszowie wniósł o uznanie wskazanego aktu notarialnego za nieważny. W uzasadnieniu tego żądania podniósł, że ustanowienie odrębnej własności lokali w omawianym domu było niedopuszczalne, dom ten bowiem został wybudowany przed wojną i stanowi własność prywatną.
Sąd Powiatowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15.XII.1969 r. oddalił powództwo. W uzasadnieniu wyroku wskazał, iż w myśl art. 135 § 1 k.c. lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość. Przepis ten nic nie mówi o tym, czy odnosi się do budynków wzniesionych po wejściu w życie kodeksu cywilnego, czy też zbudowanych wcześniej. Wspomniany budynek odpowiada wymogom małego domu mieszkalnego. Składa się z 4 lokali. Powierzchnia żadnego z nich nie przekracza 110 m2 i żaden z nich nie ma więcej niż 5 izb. Lokal mieszkalny zaś może stanowić odrębną własność bez względu na to, czy jest wyłączony spod publicznej gospodarki lokalami.
W związku z rewizją Prokuratora od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki w Rzeszowie przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.
Sąd Najwyższy udzielając w tej sprawie odpowiedzi, zważył, co następuje:
Według postanowień art. 135 § 1 k.c. lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość, jeżeli jest przeznaczony do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich i nie przekracza rozmiarów określonych przez właściwe przepisy, a znajduje się w domu mieszkalnym, w którym stosownie do tych przepisów dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali. W świetle przytoczonych postanowień dla kwestii dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali istotne znaczenie mają: przeznaczenie lokalu (zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich), rozmiar lokalu i rodzaj domu, w którym lokal się znajduje.
Jeżeli chodzi o bliższe określenie dwu ostatnio wymienionych przesłanek dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali, a mianowicie rozmiaru lokalu mieszkalnego oraz rodzaju domu, w którym lokal ma być wyodrębniony, art. 135 § 1 k.c. odwołuje się do właściwych przepisów".
W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15.V.1967 r III CZP 95/66 (OSNCP 1968, poz. 2) Sąd Najwyższy wyraził - wpisaną do księgi zasad prawnych - zasadę, że przez właściwe przepisy określające w myśl art. 135 § 1 k.c. maksymalny rozmiar lokalu mieszkalnego, który może stanowić odrębną nieruchomość, jak również określające rodzaj domu mieszkalnego, w którym dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali, rozumieć należy w obecnym stanie prawnym - przepisy ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228), dotyczące rozmiarów lokalu i właściwości domu, od których zależy wyłączenie lokalu spod publicznej gospodarki lokalami.
Odwołanie się do cytowanej ustawy z dnia 28 maja 1957 r., w świetle przytoczonej zasady prawnej i wyjaśnień zawartych w jej uzasadnieniu, należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli - stosownie do przepisów tej ustawy - rozmiary lokalu (wielkość powierzchni lub liczba izb) i rodzaj domu, w którym lokal się znajduje, nie stoją na przeszkodzie wyłączeniu spod publicznej gospodarki, to tym samym nie ma przeszkody z punktu widzenia art. 135 § 1 k.c. ze względu na rozmiar lokalu i rodzaj domu do ustanowienia w danym domu odrębnej własności lokali.
Jeżeli chodzi o rodzaj domu, to w myśl art. 135 § 1 k.c. w związku z art. 1 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. wolno w szczególności ustanowić odrębną własność lokali: a) w domach jednorodzinnych bez względu na to, do kogo taki dom należy i kiedy został wybudowany, b) w małych domach mieszkalnych stanowiących własność Państwa, c) w małych domach mieszkalnych nowo wybudowanych.
Inne natomiast właściwości domu (np. data uzyskania pozwolenia na użytkowanie), a także warunki wyłączenia przewidziane w art. 6 cytowanej ustawy z dnia 28 maja 1957 r., jako wykraczające poza usprawiedliwiony sformułowaniem art. 135 § 1 k.c. zakres odwołania się do tej ustawy, nie mają znaczenia dla kwestii dopuszczalności wyodrębnienia poszczególnych lokali, jak to wskazano w uzasadnieniu powołanej uchwały składu siedmiu sędziów SN. Wyodrębnienie własności poszczególnych lokali nie jest zależne od tego, czy ze względu na te inne przesłanki - lokale, które zamierza się wyodrębnić, są wyłączone spod publicznej gospodarki lokalami lub z chwilą ustanowienia odrębnej własności będą spod niej wyłączone. Stąd też sentencja uchwały składu siedmiu sędziów SN , wyrażając przytoczoną zasadę prawną co do zakresu powiązania art. 135 § 1 k.c. z cytowaną ustawą z dnia 28 maja 1957 r., zawiera równocześnie wskazanie, iż lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość bez względu na to, czy jest wyłączony spod publicznej gospodarki lokalami.
W świetle przytoczonych zasad, dotyczących zakresu odwołania się w art. 135 § 1 k.c. co do rodzaju domu do wymienionej ustawy z dnia 28 maja 1957 r., usprawiedliwione jest stanowisko, iż nie wolno wyodrębniać własności poszczególnych lokali w małych domach mieszkalnych, o których mowa w przedstawionym pytaniu prawnym. Ustawodawca bowiem nowelą z dnia 29 czerwca 1962 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171) wykluczył wyłączenie spod publicznej gospodarki lokali położonych w małych domach mieszkalnych, zbudowanych przed wejściem w życie cyt. ustawy z dnia 28 maja 1957 r., z wyjątkiem lokali sprzedawanych przez Państwo. Wykluczenie zaś wyłączenia spod publicznej gospodarki lokali w małych domach mieszkalnych, wzniesionych przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 maja 1957 r., a stanowiących własność osób fizycznych, przesądza - w świetle art. 135 § k.c. w związku z art. 1 wymienionej ustawy w brzmieniu nadanym mu nowelą z 1962 r. - o niedopuszczalności ustanowienia
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
