Uchwała SN podjęta na posiedzeniu w dniach 21, 30 i 31 grudnia 1970 r., sygn. III PZP 39/70
Sąd Najwyższy w składzie następującym:
Przewodniczący: Prezes Sądu Najwyższego Z. Opuszyński. Sędziowie Sądu Najwyższego: W. Formański (sprawozdawca), S. Rejman, K. Gelner, Z. Stypułkowska, W. Glabisz, A. Szczurzewski, Z. Kapitaniak, J. Tyszka, J. Krzyżanowski, J. Wasilewski, K. Marowski, M. Wilewski, M. Piekarski, K. Zieliński.
Protokolanci: członkowie Biura Orzecznictwa SN H. Paruzal i J. Sokołowski.
z udziałem:
Zastępcy Prokuratora Generalnego PRL K. Kukawki i Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości J. Szczerskiego na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1970 r., na podstawie art. 9, 24 lit. c) i art. 28 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54)
uchwalił
wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie dochodzenia przed sądami powszechnymi odszkodowań za następstwa wypadków przy pracy lub chorób zawodowych po wprowadzeniu systemu świadczeń ustawą z dnia 23 stycznia 1968 r.
Ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), obejmująca pracowników uspołecznionych zakładów pracy oraz członków ich rodzin, zmieniła zasady odpowiedzialności tych zakładów i tryb dochodzenia przez poszkodowanych przysługujących im świadczeń. Do najistotniejszych zmian w zakresie dochodzenia naprawienia szkód należy w szczególności wyłączenie w tych sprawach drogi sądowej przed sądami powszechnymi i powierzenie komisjom rozjemczym albo jednostkom nadrzędnym nad danym zakładem pracy oraz sądom ubezpieczeń społecznych rozstrzygania spraw o świadczenia przewidziane w ustawie.
Przepisy przejściowe i końcowe ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (nazywanej w wytycznych w skrócie ustawą wypadkową), oraz przepisy końcowe ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6), którą wytyczne nazywają w skrócie ustawą o p.z.e., utrzymały jednak w mocy w określonych sytuacjach tryb dochodzenia przed sądami powszechnymi roszczeń odszkodowawczych, i to bez względu na datę zgłoszenia żądań przez poszkodowanych.
Chociaż nowy tryb postępowania w sprawie świadczeń wypłacanych z funduszów zakładów pracy obowiązuje już w pełni od dnia 1 września 1968 r., to jednak dane za lata 1969 i 1970, dotyczące ruchu w sądach powszechnych rozważanych spraw odszkodowawczych, nie wykazują znaczniejszej tendencji malejącej, co wskazuje na utrzymującą się nadal aktualność problematyki dochodzenia omawianych odszkodowań przed sądami powszechnymi.
Aktualność tej problematyki i potrzebę poświęcenia jej szczególnej uwagi wzmogły poczynione w tych sprawach obserwacje praktyki sądowej, wskazujące na rozbieżności w stosowaniu przepisów przejściowych.
Celem wytycznych jest przyjście z pomocą praktyce sądowej przez wyjaśnienie podstawowych wątpliwości, jakie wystąpiły w orzecznictwie na tle stosowania przepisów intertemporalnych, dotyczących odszkodowań należnych pracownikom i członkom ich rodzin od uspołecznionych, zakładów pracy w związku z wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi.
I
1. Ustawa wypadkowa weszła w życie z dniem ogłoszenia, tj. 27 stycznia 1968 r., z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 1968 r. i ma zastosowanie do wypadków, które zdarzyły się od tej daty.
W odniesieniu natomiast do wypadków sprzed dnia 1 stycznia 1968 r. obowiązują dotychczasowe przepisy procesowe i materialnoprawne. Wynika to z art. 27 ustawy wypadkowej w związku z art. 124 i 127 ust. 1 i 2 ustawy o p.z.e. W szczególności z mocy art. 124 ustawy o p.z.e. roszczenia zainteresowanych o wynagrodzenie szkód w sytuacjach przewidzianych w art. 24 dekretu o p.z.e. podlegają rozpoznaniu w trybie i na zasadach stosowanych przed dniem 1 stycznia 1968 r., jeżeli okoliczności uzasadniające te roszczenia powstały przed tymże dniem.
W sprawach więc o wynagrodzenie wyżej wymienionych szkód, do których należą przede wszystkim szkody wywołane wypadkami przy pracy lub chorobami zawodowymi, poszkodowani mogą nadal dochodzić swych roszczeń przed sądami powszechnymi. Materialnoprawną podstawą tych roszczeń pozostaje art. 24 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e. oraz przepisy prawa cywilnego. Obowiązuje również dotychczasowy tryb dochodzenia roszczeń bez względu na datę ich zgłoszenia.
2. W związku z odmiennymi zasadami nowego systemu świadczeń pojawiły się w orzecznictwie tendencje zmierzające do zwężenia zakresu dochodzonych roszczeń. U podstaw tych tendencji leży błędny pogląd, że w świetle art. 24 dekretu o p.z.e. tylko wypadek przy pracy (albo choroba zawodowa, ujęta w urzędowym wykazie takich chorób) może uzasadniać odpowiedzialność zakładu pracy za doznane przez pracownika szkody. Natomiast powołany przepis nie wymienia wypadku przy pracy i choroby zawodowej jako koniecznej przesłanki odpowiedzialności uspołecznionego zakładu pracy. Odpowiedzialność ta bowiem zachodzi również wówczas, gdy jakakolwiek choroba wywołująca szkodę została spowodowana naruszeniem przez taki zakład obowiązków wynikających z przepisów lub zasad dotyczących ochrony życia i zdrowia pracowników.
Dlatego też ustawodawca odsyłając w przepisie art. 124 ustawy o p.z.e. do dotychczasowego trybu dochodzenia roszczeń i do dotychczasowych zasad odpowiedzialności uspołecznionych zakładów pracy nie zacieśnia tej odpowiedzialności do wypadków przy pracy i chorób zawodowych, lecz posługuje się pojęciem okoliczności obejmującym wszelkie zdarzenia uzasadniające roszczenia zainteresowanych o wynagrodzenie szkód w sytuacjach przewidzianych w art. 24 dekretu o p.z.e.
3. Pomiędzy datą wypadku a ujawnieniem szkody na osobie występuje niekiedy znaczny upływ czasu. Na tle takich sytuacji zrodziły się w orzecznictwie wątpliwości co do tego, czy rozpoznaniu w dotychczasowym trybie podlegają tylko sprawy, w których zarówno sam wypadek, jak i jego ujemne skutki w postaci szkody wystąpiły przed dniem 1 stycznia 1968 r., czy też także i te sprawy, w których szkoda ujawniła się dopiero po dniu 31 grudnia 1967 r., a sam wypadek, którego jest ona skutkiem, zdarzył się przed dniem 1 stycznia 1968 r.
Z zestawienia art. 124 ustawy o p.z.e. z art. 27 ustawy wypadkowej, z mocy której nowym systemem odszkodowań objęte są tylko wypadki zaistniałe po dniu 31 grudnia 1967 r., wynika, że do wypadków, które nastąpiły przed dniem 1 stycznia 1968 r., mają zastosowanie zasady odpowiedzialności i tryb dochodzenia odszkodowań stosowane przed tą datą, choćby szkoda jako skutek takich wypadków wystąpiła dopiero po tej dacie.
Wykładnia taka dotyczy również sytuacji, gdy śmierć pracownika nastąpiła po dacie wejścia w życie nowego systemu świadczeń, jeżeli pozostaje ona w związku przyczynowym z wypadkiem, który wydarzył się przed dniem 1 stycznia 1968 r.
Poszkodowani w następstwie wypadków sprzed dnia 1 stycznia 1968 r. nie korzystają z wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy wypadkowej, lecz przysługują im jedynie świadczenia z ubezpieczenia społecznego, przewidziane w obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1968 r., albo w nowych przepisach o zaopatrzeniach emerytalnych. Wynagrodzenie więc nie pokrytej takimi świadczeniami części szkody na podstawie prawa cywilnego może zrekompensować poniesione wskutek wypadku straty.
4. Nie wszystkie przepisy ustawy wypadkowej, mającej zastosowanie do wypadków, które zdarzyły się od dnia 1 stycznia 1968 r., weszły w życie z tym dniem. Mianowicie przepisy art. 1012 tej ustawy, normujące świadczenia wypłacane przez zakład pracy (dodatek do zasiłków, jednorazowe odszkodowania, świadczenia wyrównawcze) zgodnie z upoważnieniem zawartym w art. 23 ust. 1 tej ustawy zostały wprowadzone w życie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie jednorazowych odszkodowań i innych świadczeń przysługujących w razie wypadku przy pracy (Dz. U. Nr 22, poz. 144) z dniem 1 września 1968 r. i mają zastosowanie do wypadkó
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
