Zapobieganie bezdomności zwierząt i zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom - stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku z dnia 31 marca 2026 r. , sygn. RIO.II.025-10/26
Odpowiadając na wniosek z dnia 13 marca 2026 r., o udzielenie wyjaśnień Regionalna Izba Obrachunkowa w Białymstoku przedstawia następujący pogląd w sprawie. W analizowanym stanie faktycznym Stowarzyszenie Przyjaciół Zwierząt w Boćkach zrealizowało ustawowy obowiązek gminy Brańsk bez podstawy umownej, co rodzi pytanie o możliwość zwrotu poniesionych przez nią kosztów. Zapobieganie bezdomności zwierząt i zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich wyłapywanie należy do zadań własnych gminy, na co wprost wskazuje art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1580 z późn. zm.). Zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1483 z późn. zm.) wydatki publiczne powinny być dokonywane w wysokościach i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1153 z późn. zm.) w celu wykonywania zadań gmina może m.in. zawierać umowy z organizacjami pozarządowymi. Należy zwrócić uwagę, że każda gmina na podstawie art. 11a ustawy o ochronie zwierząt, corocznie do 31 marca, obowiązana jest przyjąć "Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt". Program taki jest rocznym, gminnym planem działania, określającym konkretnie, w jaki sposób i jakie kwoty przeznacza na poszczególne działania związane z opieką nad bezdomnymi zwierzętami. Realizowany jest on poprzez zawieranie konkretnych umów z wykonawcami (np. schroniskami, weterynarzami, organizacjami społecznymi) w trybie przewidzianym prawem. Gmina Brańsk uchwałą Rady nr XVIII/129/2026 z dnia 26 marca 2026 roku przyjęła taki Program. W § 2 ust. 2 załącznika do uchwały określono realizatorów programu, wśród których wskazano organizacje społeczne współpracujące z gminą, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt. Biorąc pod uwagę przywołane przepisy, zdaniem Izby, gmina Brańsk nie może pokryć kosztów opieki i leczenia psów bezdomnych poniesionych przez Stowarzyszenie Przyjaciół Zwierząt w Boćkach, jeżeli nie została wcześniej zawarta stosowna umowa lub zlecenie realizacji zadania. W opisanej sytuacji stowarzyszenie przedstawiło roszczenie o zwrot kosztów za działania, na które gmina formalnie się nie zobowiązała. Działania te, choć merytorycznie słuszne i wpisujące się w zadania własne gminy, nie doprowadziły do powstania po stronie gminy zobowiązania finansowego. W tym przypadku faktury nie mają oparcia w skutecznej czynności prawnej (umowie), która wiązałaby gminę. Jak wynika z "Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt Gminy Brańsk na rok 2026" (również na rok 2025 przyjęty uchwałą nr IX/63/2025 Rady Gminy Brańsk z dnia 28 marca 2025 r.), gmina Brańsk realizuje ustawowy obowiązek wynikający z art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt. Na marginesie należy wskazać, na trudność weryfikacji przedstawionych dokumentów pod kątem udowodnienia, że zwierzęta bezdomne pochodziły z terenu gminy Brańsk. W aktualnie obowiązującym porządku prawnym brak jest podmiotu upoważnionego do wydawania wiążącej wykładni przepisów prawa.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
