Wyrok SN z dnia 28 kwietnia 2026 r., sygn. II USKP 238/26
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Leszek Bielecki (przewodniczący)
SSN Robert Stefanicki (sprawozdawca)
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
w sprawie z odwołania Z. M.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 kwietnia 2026 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 660/23,
I. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego i oddala apelację odwołującej;
II. zasądza od Z. M. na rzecz organu rentowego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres przypadający po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
Agnieszka Góra-Błaszczykowska Leszek Bielecki Robert Stefanicki
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z 23 marca 2023 r. oddalił odwołanie Z. M. od decyzji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 9 sierpnia 2022 r. wstrzymującej ubezpieczonej wypłatę części uzupełniającej emerytury rolniczej za okres od 1 lutego 2020 r. do 31 maja 2022 r. z powodu prowadzenia działalności rolniczej z małżonkiem, który nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za powyższy okres w kwocie 25.829,45 zł z odsetkami.
Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczona (ur. (…) 1955 r.) posiada prawo do emerytury z powszechnego systemu emerytalnego od 13 marca 2016 r. W dniu 25 kwietnia 2016 r. ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury rolniczej, wskazując, iż jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,568 ha, nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, uprawniona jest do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a jej mąż podlega ubezpieczeniom społecznym rolników z mocy ustawy. Decyzją z 9 maja 2016 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury rolniczej od 1 kwietnia 2016 r., która składa się z części składowej i części uzupełniającej. Organ rentowy w pkt II.1 pouczenia zawartego w decyzji wskazał, że uprawniony obowiązany jest zawiadomić jednostkę organizacyjną Kasy wypłacającą emeryturę o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia lub ich wysokość oraz na żądanie przedkładać dowody dla stwierdzenia dalszego istnienia prawa do świadczeń. W razie zajścia okoliczności mających wpływ na wstrzymanie wypłaty lub obniżenie wysokości świadczeń nie należy podejmować nieprzysługujących kwot. Wypłata świadczeń zostanie wstrzymana, jeśli - mimo pouczenia lub żądania Kasy - uprawniony nie przedłoży w terminie dowodów, stwierdzających dalsze istnienie prawa do świadczenia. Nadto w pkt IV pouczenia wyjaśniono, że osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane uważa się świadczenia: 1) wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie do nich prawa albo wstrzymanie wypłaty w całości, lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenia; 3) wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego wobec innej niż wskazana w decyzji tego organu. W dalszej kolejności wskazano zasady zawieszania lub zmniejszania wypłaty części uzupełniającej emerytury rolniczej wskazując w pkt V ppkt I pouczenia, że część uzupełniająca emerytury rolniczej podlega zawieszeniu w całości, jeżeli emeryt nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, albo gdy małżonek emeryta lub rencisty, z którym prowadzi działalność rolniczą, zostanie wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników. Dodatkowo w pkt VI pouczenia wyraźnie wskazano, że w celu ustalenia, czy nie zachodzą okoliczności powodujące zawieszenie emerytury lub zmniejszenie jej wysokości uprawniony jest zobowiązany w ciągu 14 dni powiadomić jednostkę organizacyjną Kasy m.in. o uzyskaniu prawa do emerytury lub renty przez współmałżonka, z którym prowadzi działalność rolniczą.
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
