Wyrok SN z dnia 22 kwietnia 2026 r., sygn. II USKP 259/26
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Piotr Prusinowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Bohdan Bieniek
SSN Dawid Miąsik
w sprawie z odwołania P.B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach
o określenie podstawy wymiaru składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 kwietnia 2026 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III AUa 181/20,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Bohdan Bieniek Piotr Prusinowski Dawid Miąsik
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 17 czerwca 2019 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach stwierdził, że P.B. (odwołująca się, ubezpieczona) nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia 16 maja 2015 r. do dnia 8 maja 2019 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2019 r. (V U 2203/19) Sąd Okręgowy w Kielcach zmienił powyższą decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż P.B. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia 16 maja 2015 r. do dnia 8 maja 2019 r. i ustalił podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w wysokości 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego (pkt I); zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty zastępstwa procesowego (pkt II.).
Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżyła apelacją wyłącznie odwołująca się, w części, to jest w zakresie ustalenia w okresie od dnia 16 maja 2015 r. do dnia 8 maja 2019 r. podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w wysokości 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2024 r. oddalił apelację. Sąd ten zadeklarował, że w podziela prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, że w razie sądowego ustalenia podlegania spornemu tytułowi ubezpieczeń społecznych, gdy negowanym przez organ rentowy tytułem jest prowadzenie działalności pozarolniczej, dopuszczalna jest w tym samym postępowaniu sądowa weryfikacja zadeklarowanej, w szczególności oczywiście zawyżonej, podstawy wymiaru składek, która decyduje o wysokości świadczeń z ubezpieczenia w sposób respektujący nie tylko przepisy i zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ale też zasady solidaryzmu, transparentności i przejrzystości sprawiedliwego systemu oraz funduszu ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zatem materiał dowodowy zawiera istotne elementy wymagane do zweryfikowania kontrowersji dotyczących podlegania spornemu tytułowi ubezpieczeń społecznych z deklarowaną podstawą wymiaru składek i spodziewanymi z tego tytułu wysokimi świadczeniami z ubezpieczenia społecznego, to sądy ubezpieczeń społecznych są uprawnione do korygowania zadeklarowanej wysokości składek, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostały one opłacone w ewidentnie zawyżonej wysokości z zamiarem oczywistego obejścia prawa w celu nabycia świadczeń w nienależnej wysokości. Stanowisko to uzasadniają także względy ekonomiki procesowej, gdyż rozstrzygnięcie sporu mieszczącego się w zakresie tego samego stosunku ubezpieczeń społecznych nie powinno być uzależniane od wydawania dalszych decyzji organu ubezpieczeń społecznych w kwestiach potencjalnie spornych, w tym kolejnych decyzji dotyczących kontrowersyjnej podstawy wymiaru składek (lub wysokości świadczeń z ustalonego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym). W rzeczywistości bowiem decyzja o odmowie objęcia spornym tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym oznacza (co najmniej implicite) ustalenie podstawy wymiaru składek w „zerowej" wysokości. Przytoczony powyżej pogląd wyrażony został nie tylko w przywołanym przez Sąd Okręgowy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2018 r., I UK 208/17, ale także w innych, późniejszych orzeczeniach (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2022 r., III USK 443/21, LEX nr 3455681; z dnia 13 października 2021 r., III USK 176/21, LEX nr 3262127).
Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych
- Codzienne aktualności prawne
- Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
- Bogatą bibliotekę materiałów wideo
- Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty
