Modernizacja infrastruktury oświetleniowej polegająca na wymianie opraw oświetlenia drogowego na oprawy LED w ramach programu „Rozświetlamy Polskę” - stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu z dnia 18 października 2024 r. sygnatura WA-0280/74/2024

W związku z wnioskiem z dnia 27 września 2024 r. (doręczonym w dniu 30 września

2024 r.), dotyczącym modernizacji infrastruktury oświetleniowej na terenie Gminy

Niechanowo, polegającej na wymianie opraw oświetlenia drogowego na oprawy LED

w ramach programu „Rozświetlamy Polskę”, w sytuacji, gdy Gmina nie jest właścicielem

instalacji oświetleniowej, Regionalna Izba Obrachunkowa w Poznaniu wyjaśnia, co następuje.

Zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

(Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.) wydatki budżetu jednostki samorządu terytorialnego

są przeznaczone na realizację zadań określonych w odrębnych przepisach, a w szczególności

na zadania własne jednostek samorządu terytorialnego. Przepis ten wskazuje na ścisłe

powiązanie wydatku budżetowego z finansowaniem zadania publicznego (własnego), które

zostało określone w odrębnym przepisie. Legalność wydatku budżetowego należy zatem

oceniać w kontekście zadań własnych określonych przepisami prawa, tj. samorządowych ustaw

ustrojowych.

Stosownie do przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U.

z 2024 r. poz. 1465), do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne

o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. W myśl zaś art. 7

ust. 1 pkt 3 ww. ustawy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych

gminy. Zadania własne obejmują w szczególności sprawy: wodociągów i zaopatrzenia w wodę,

kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku

oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia

w energię elektryczną i cieplną oraz gaz. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym

przepis art. 7 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 4 ww. ustawy „jest ogólnym przepisem kompetencyjnym,

określającym zakres właściwości gminy w realizowaniu zadań użyteczności publicznej,

których celem jest zaspokojenie zbiorczych potrzeb wspólnoty. Przepisy te same w sobie nie

kreują określonych uprawnień, tym niemniej stanowią dyrektywę, która musi być brana pod

uwagę przy realizacji zadań przez gminę. Nie budzi wątpliwości, że przepis ten nie może

2

stanowić samoistnej podstawy wydania określonych aktów prawotwórczych. Takie

kompetencje muszą wynikać z odrębnych ustawowych przepisów upoważniających gminę do

podejmowania określonych działań realizujących jej zadania” – por. wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2015 r., I OSK 2343/14, a także wyrok

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2014 r., IV SA/Po

507/14, w którym wskazano, że „Zarówno przepis art. 6 ust. 1 jak i stanowiący jego

uzupełnienie art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym jest wyłącznie normą

o charakterze zadaniowym, nie zaś kompetencyjnym i same w sobie nie mogą być podstawą

żadnych działań władczych organu gminy”.

Szczegółowe uregulowania w zakresie objętym zapytaniem skierowanym do Izby

zawiera ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 266,

z późn. zm.) oraz ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r.

poz. 320).

Zgodnie z przepisem art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo energetyczne do zadań

własnych gminy w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe należy:

3) finansowanie oświetlenia znajdujących się na terenie gminy:

a) ulic,

b) placów,

c) dróg gminnych, dróg powiatowych i dróg wojewódzkich,

d) dróg krajowych, innych niż autostrady i drogi ekspresowe w rozumieniu ustawy z dnia

21 marca 1985 r. o drogach publicznych, przebiegających w granicach terenu

zabudowy,

e) części dróg krajowych, innych niż autostrady i drogi ekspresowe w rozumieniu ustawy

z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu

Drogowym, wymagających odrębnego oświetlenia:

– przeznaczonych do ruchu pieszych lub rowerów,

– stanowiących dodatkowe jezdnie obsługujące ruch z terenów przyległych do pasa

drogowego drogi krajowej.

Tak więc zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w tym sprawy zaopatrzenia

w energię elektryczną, należą do zadań własnych gminy, przy czym do zadań tych w zakresie

zaopatrzenia w energię elektryczną należy m.in. finansowanie oświetlenia ulic, placów i dróg

publicznych znajdujących się na terenie gminy. Formuła w jakiej ustawodawca wypowiedział

się o obowiązku finansowania oświetlenia wskazuje, że mamy do czynienia z zadaniem

obowiązkowym gminy, od wykonania którego gmina nie może odstąpić (tak Naczelny Sąd

Administracyjny w wyroku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I GSK 908/21,

orzeczenia.nsa.gov.pl).

Definicję finansowania oświetlenia określa przepis art. 3 pkt 22 Prawa energetycznego,

przez które rozumie się finansowanie kosztów energii elektrycznej pobranej przez punkty

świetlne oraz koszty ich budowy i utrzymania.

3

Z treści ww. definicji nie wynika jakiekolwiek powiązanie finansowania oświetlenia

z prawem własności punktu (urządzenia) świetlnego. Przepisy art. 18 Prawa energetycznego

również nie przewidują konieczności posiadania przez gminę prawa własności tego oświetlenia

w celu realizacji przez gminę obowiązku jego finansowania. W praktyce zachodzą jednak

zarówno sytuacje, w których gmina jest właścicielem instalacji oświetleniowych, jak i sytuacje,

w których urządzenia te do gminy nie należą, a są np. własnością przedsiębiorstw

energetycznych dystrybuujących energię na obszarze gminy.

Powyższa definicja (finansowanie oświetlenia) w praktyce budzi pewne wątpliwości co

do zakresu przedmiotowego finansowania oświetlenia oraz w kontekście kwestii dotyczących

własności punktów świetlnych (zob. J. Baehr, E. Stawicki, J. Antczak, Prawo energetyczne...,

s. 34; R. Kulik, Oświetlenie dróg - problemy z interpretacją prawa,

http://edroga.pl/prawo/komentarze/1756-oswietlenie-drog-problemy-z-interpretacja-prawa).

Trudności interpretacyjnych nastręcza stanowiące podstawę komentowanej definicji niejasne

pojęcie punktu świetlnego. Sposób rozumienia tego pojęcia ma z kolei oczywiste konsekwencje

finansowe dla budżetu gminy obarczonej obowiązkiem finansowania kosztów energii

elektrycznej pobranej przez te punkty, kosztów ich budowy i utrzymania. Inny bowiem będzie

dla gminy finansowy wymiar tego obowiązku, jeśli za punkt świetlny uznane zostanie tylko

źródło emisji światła (żarówka, świetlówka), inny - jeśli oprawa świetlna, a inny - jeśli za taki

punkt uznana zostanie oprawa wraz ze wspornikiem, na którym jest ona zamontowana (tak

Muras Zdzisław (red.), Swora Mariusz (red.), Prawo energetyczne. Tom I. Komentarz do

art. 1-11s, wyd. II , opubl. WK 2016). W powyższym zakresie wypowiedział się Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt III SK 36/10, OSNP 2012/7-8/108), który w treści

uzasadnienia do ww. wyroku wskazał: „Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie Sąd

Apelacyjny prawidłowo przyjął, że pojęcie punktu świetlnego, o jakim mowa w art. 3 pkt 22

Prawa energetycznego, obejmuje wyłącznie oprawę oświetleniową ze źródłem światła. Jak

trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ustawa Prawo energetyczne rozróżnia

między instalacjami (którymi są urządzenia z układami połączeń między nimi); urządzeniami

(którymi są urządzenia techniczne stosowane w procesach energetycznych); sieciami (w tym

siecią dystrybucyjną) oraz punktami świetlnymi. Ustawa nie zawiera definicji "punktu

świetlnego", natomiast zawiera legalne definicje pozostałych wymienionych powyżej pojęć.

W tych okolicznościach brak podstaw do nadawania pojęciu "punktu świetlnego" znaczenia,

które ustawodawca zarezerwował dla innych, zdefiniowanych przez siebie sformułowań”.

Zdaniem Sądu Najwyższego zaprezentowanym w treści uzasadnienia do tego samego

wyroku własność urządzeń oświetleniowych (tj. fakt, czy stanowią one własność gminy czy

przedsiębiorstw energetycznych) determinuje sposób finansowania oświetlenia. Mimo

przyjęcia węższego zakresu znaczenia definicji "punktu świetlnego" (oprawa oświetleniowa

wraz ze źródłem światła bez konstrukcji wsporczej), Sąd Najwyższy odnosząc się do kosztów

energii elektrycznej pobranej przez punkty świetlne oraz kosztów ich budowy i utrzymania

doszedł do wniosku, że przyjęcie wykładni, zgodnie z którą finansowanie oświetlenia obejmuje

4

jedynie koszty energii pobranej przez punkt świetlny, koszty budowy punktu świetlnego oraz

koszty utrzymania punktu świetlnego uwzględnia jedynie sytuację, w której gmina jest

właścicielem infrastruktury oświetleniowej. Jak dalej wywiódł, takie podejście oznaczałoby

np. że gminy nie mogą samodzielnie budować infrastruktury służącej oświetleniu ulic lub

dzierżawić tej infrastruktury (gmina mogłaby bowiem finansować jedynie punkt świetlny, a nie

koszt budowy słupa, na którym zostaje on umieszczony i niezbędnego okablowania oraz

sterowników, czy płacić czynszu dzierżawnego, nie jest on bowiem kosztem budowy, ani

kosztem utrzymania punktu świetlnego). W ocenie Sądu Najwyższego, brak jest przeszkód, aby

sformułowanie "koszty ich budowy i utrzymania" rozumieć z uwzględnieniem realiów

gospodarczych, w jakich świadczone są usługi oświetlenia ulicznego. Warunkiem świadczenia

usługi oświetlenia ulicznego jest istnienie pewnej infrastruktury, której punkty świetlne są

elementem. Bez któregokolwiek z elementów tej infrastruktury świadczenie przedmiotowej

usługi jest niemożliwe. Dokonując interpretacji należy – zdaniem Sądu Najwyższego -

uwzględnić dwa przypadki, tj. sytuację, w której sieć oświetleniowa, należy do gminy lub

gmina ją dzierżawi, oraz przypadek, gdy właścicielem tej sieci jest przedsiębiorstwo

energetyczne. W pierwszym z wymienionych wariantów – w ocenie Sądu Najwyższego –

„istnieje odrębna sieć oświetleniowa będąca własnością gminy oraz sieć dystrybucyjna

przedsiębiorstwa energetycznego. W drugim wariancie konieczne jest współkorzystanie

z istniejącej sieci przedsiębiorstwa energetycznego, jako podstawy dla sieci oświetleniowej.

We wszystkich przypadkach, w których usługa oświetlenia ulic świadczona jest

z wykorzystaniem infrastruktury należącej do przedsiębiorstwa energetycznego,

udostępnienie jej gminie wymaga zawarcia stosownej umowy”. Wskazać przy tym należy,

że prawo energetyczne nie normuje ani postaci takiej umowy, ani jej treści, ani wreszcie

odpłatnego lub nieodpłatnego charakteru.

Dalej wskazać należy, że w postanowieniu z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt

III SK 71/13 (www.sn.pl), odrzucającym skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy nie znalazł

w uzasadnieniu skargi żadnych argumentów, które mogłyby przemawiać za ewentualną

modyfikacją stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w powołanym powyżej orzeczeniu.

Zaprezentowane powyżej stanowisko Sądu Najwyższego zbieżne jest ze stanowiskiem

Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych (zwanej dalej KRRIO) z dnia 25 kwietnia

2008 r. w sprawie finansowania oświetlenia dróg publicznych przez gminy. W ocenie KRRIO

dla rozstrzygnięcia kwestii możliwości dokonania modernizacji infrastruktury oświetleniowej

ma znaczenie:

− fakt, czy gmina jest właścicielem instalacji oświetleniowej czy też właścicielem takiej

instalacji jest zakład energetyczny;

− fakt, czy mamy do czynienia z modernizacją, czy też ze zwykłym utrzymaniem

infrastruktury.

I tak, zdaniem KRRIO w sytuacji, gdy właścicielem instalacji oświetleniowej jest

gmina, ponosi ona zarówno koszty zakupu energii elektrycznej, jak i usługi przesyłowej

5

zgodnie z taryfami zakładu energetycznego na podstawie otrzymywanych faktur. Zadanie

utrzymania urządzeń gmina może powierzyć własnej jednostce organizacyjnej lub też

wybranemu, w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych, podmiotowi. Nie ma przy tym

żadnych przeciwwskazań do ponoszenia przez gminę jakichkolwiek nakładów na

modernizację. Z kolei w przypadku, gdy instalacja oświetleniowa stanowi własność

zakładu energetycznego gmina nie jest w żaden sposób uprawniona do ponoszenia

nakładów na modernizację punktów świetlnych, nie będących jej własnością. Ponoszone

w tym celu wydatki inwestycyjne gmin – w ocenie KRRIO - z racji swej istoty

powodowałyby nie tylko udoskonalenie, ale i jednocześnie zwiększenie wartości obcego

majątku. Zwykłe utrzymanie punktów świetlnych, o którym mowa w art. 3 pkt 22 ustawy

Prawo energetyczne nie obejmuje bowiem swym zakresem modernizacji.

Jak wskazała Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych jej stanowisko z dnia

25 kwietnia 2008 r. jest zbieżne ze stanowiskiem Ministra Gospodarki z dnia 5 kwietnia 2007 r.,

zgodnie z którym modernizacje instalacji powinny być realizowane przez ich właścicieli

w uzgodnieniu z gminami, dla których świadczą usługi oświetleniowe. Jako rozwiązanie

do przyjęcia – w ocenie Ministra Gospodarki - uznać należy także ponoszenie przez gminę

kosztów modernizacji sieci oświetlenia po uzyskaniu innego niż własność tytułu prawnego

gminy do sieci oświetlenia (np. dzierżawy, użyczenia). Należy zwrócić jednak uwagę, że

w treści stosownej umowy powinny zostać uwzględnione zasady wzajemnych rozliczeń

poczynionych nakładów inwestycyjnych z właścicielem.

Dalej przytoczyć należy stanowisko Zdzisława Murasa zaprezentowane w komentarzu

do ustawy - Prawo energetyczne (Zdzisław Muras (red.), Swora Mariusz (red.), Prawo

energetyczne. Tom II. Komentarz do art. 12-72, wyd. II , opubl.: WK 2016), zgodnie z którym

„obowiązek finansowania przez gminę oświetlenia dotyczy wyłącznie tych ulic i placów, które

wchodzą w skład mienia komunalnego. (…) W piśmiennictwie podkreślono również, że

finansowanie oświetlenia dróg publicznych jest uzależnione od zróżnicowania technicznego

i własnościowego majątku oświetleniowego. W sytuacji gdy urządzenia oświetlenia od miejsca

przyłączenia lub miejsca rozgraniczenia własności stanowią w całości majątek gminy, jest ona

zobowiązana do finansowania eksploatacji (konserwacji instalacji) tych urządzeń. Jeżeli

natomiast urządzenia służące oświetleniu dróg publicznych stanowią własność

przedsiębiorstwa energetycznego, to gmina może odpłatnie korzystać ze świadczonej usługi,

ale musi ponieść jej koszty wynikające z udokumentowanych wydatków na utrzymanie

urządzeń oświetlenia (obsługi i konserwacji), powstających w trakcie świadczonej usługi.

Usługa oświetlenia może być realizowana na podstawie umowy, która może mieć formę

umowy na świadczenie usługi oświetlenia, gdzie rozliczenie za usługę będzie dokonywane na

podstawie faktury VAT (…). Z kolei gdy właścicielem niektórych elementów urządzeń jest

gmina, a w części składniki tych urządzeń stanowią majątek przedsiębiorstwa energetycznego,

udzielenie zamówień na prowadzenie eksploatacji urządzeń oświetlenia i świadczenie usługi

oświetleniowej mogą się odbywać niezależnie, tj. oddzielnie dla urządzeń stanowiących

6

majątek gminy (o zleceniu decyduje ona sama) i oddzielnie dla majątku stanowiącego własność

przedsiębiorstwa. Natomiast modernizacja i wymiana wyeksploatowanych opraw powinny

być realizowane i finansowane przez gminę - do mocy umownej określonej w wydanych

warunkach przyłączenia, jeżeli stanowią one jej własność, albo ze środków

przedsiębiorstwa, jeżeli należą do niego (zob. J. Glumińska-Pawlic, Finansowanie

oświetlenia ulic...)”.

Wreszcie należy odwołać się do Informacji o wynikach kontroli przeprowadzonej przez

Najwyższą Izbę Kontroli Delegaturę we Wrocławiu pn. „Modernizacja oświetlenia miejsc

publicznych, dróg i ulic w wybranych miejscowościach województwa dolnośląskiego”

wydanej w 2021 r., nr LWR.430.005.2021, nr ewid. 119/2021/P/21/099/LWR. We

wprowadzeniu do ww. dokumentu NIK wskazał, że do zadań własnych gminy należy

planowanie oświetlenia miejsc publicznych i dróg publicznych (oprócz autostrad i dróg

ekspresowych) znajdujących się na terenie gminy, a także finansowanie tego oświetlenia,

zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo energetyczne. Ponadto – jak również wskazał NIK

- art. 18 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy obliguje gminę do planowania i organizacji działań mających

na celu racjonalizację zużycia energii oraz promocję rozwiązań zmniejszających zużycie

energii na obszarze gminy. Obowiązek ten wiąże się z ponoszeniem kosztów związanych

z modernizacją oświetlenia oraz zapewnieniem właściwej jakości technicznej

i eksploatacyjnej. Modernizacja infrastruktury oświetleniowej polega z kolei na wymianie

istniejących opraw i źródeł światła na energooszczędne, także ze względów estetycznych

i dekoracyjnych.

Kontrola NIK została przeprowadzona w ośmiu dolnośląskich gminach, które

realizowały zadania inwestycyjne dotyczące modernizacji oświetlenia miejsc publicznych,

dróg i ulic w ramach udzielonych zamówień publicznych. We wszystkich skontrolowanych

gminach w latach 2018-2020 przygotowano i zrealizowano zadania dotyczące rozwoju

infrastruktury oświetleniowej, w szczególności dotyczące modernizacji i rozbudowy

oświetlenia miejsc publicznych, dróg i ulic, uwzględniając kwestie racjonalizacji

gospodarowania energią elektryczną. Jak wskazał NIK w Informacji pokontrolnej „gminy

zapewniły wprawdzie finansowanie zadań inwestycyjnych, niemniej również w tym obszarze

nie ustrzeżono się – zdaniem NIK - istotnych nieprawidłowości przy realizacji tego zadania”.

Jako jedną z najczęściej występującej nieprawidłowości NIK wskazał: „[2] ponoszenie

nakładów finansowych na infrastrukturę oświetleniową niebędącą własnością gminy, lecz

przedsiębiorstwa energetycznego, czym naruszano przepisy u.f.p.”. Powyższe działania NIK

ocenia jako niegospodarne oraz sprzeczne z jedną z podstawowych zasad finansów publicznych

określoną w art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którą wydatki

publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad

uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod

i środków służących osiągnięciu założonych celów. W efekcie, we wnioskach z wyników

7

kontroli NIK wskazał: „4. Ponoszenie wydatków wyłącznie na infrastrukturę

oświetleniową, do której gmina posiada tytuł prawny”.

Zastrzeżenie, o którym mowa powyżej dotyczyło co prawda zawarcia przez niektóre

z kontrolowanych gmin z przedsiębiorstwami energetycznymi wieloletnich umów na

świadczenie usług oświetleniowych w zakresie rozszerzonym o podwyższonym standardzie,

usługi polegającej na zagęszczeniu/rozbudowie sieci oświetlenia drogowego, a także usług

serwisowych. W ramach zawartych umów przewidziano realizację nowych punktów

świetlnych, do których gminy nie miały tytułu prawnego, a nowe urządzenia pozostały

własnością przedsiębiorstw energetycznych. W konsekwencji poniesione przez dwie gminy

wydatki na budowę nowych punktów świetlnych skutkowały w istocie zwiększeniem wartości

majątku przedsiębiorstw energetycznych.

Wytyczne, o których mowa powyżej z powodzeniem można zastosować przy

dokonywaniu modernizacji instalacji oświetleniowej, o której mowa we wniosku,

tj. stanowiącej własność przedsiębiorstwa energetycznego. Zresztą jak dalej wskazał NIK:

w przypadku, gdy instalacja oświetleniowa stanowi własność przedsiębiorstwa

energetycznego gminy nie były uprawnione do ponoszenia nakładów na modernizację

i budowę punktów świetlnych, niebędących jej własnością, bez zapewnienia sobie tytułu

prawnego do korzystania z tychże punktów świetlnych.

Modernizacja punktów świetlnych należących do spółek energetycznych bez tytułu

prawnego - zgodnie z przepisami ustawy o finansach publicznych (art. 216 ust. 2), oznaczać

będzie ponoszenie przez gminę wydatków ze środków publicznych na cudze mienie, co

zasadniczo nie jest wydatkiem dopuszczonym do finansowania z budżetu gminy. Dokonywanie

wydatków ze środków publicznych bez upoważnienia określonego uchwałą budżetową lub

planem finansowym albo z przekroczeniem zakresu tego upoważnienia lub z naruszeniem

przepisów dotyczących dokonywania poszczególnych rodzajów wydatków stanowi naruszenie

dyscypliny finansów publicznych, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia

2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2024 r.

poz. 104).

Ocena konkretnego zachowania w aspekcie odpowiedzialności za naruszenie

dyscypliny finansów publicznych dokonywana jest w postępowaniu prowadzonym przez

rzecznika dyscypliny finansów publicznych oraz komisję orzekających w sprawach

o naruszenie dyscypliny finansów publicznych, o czym stanowią przepisy ustawy

o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Biorąc powyższe pod uwagę w ocenie tut. Izby Gmina Niechanowo nie jest uprawniona

do realizacji zadania inwestycyjnego dotyczącego modernizacji infrastruktury oświetleniowej

na terenie Gminy, polegającej na wymianie opraw oświetlenia na oprawy LED, w sytuacji, gdy

instalacja oświetleniowa, w tym punkty świetlne, stanowią własność ENEA S.A., a Gmina nie

posiada tytułu prawnego do korzystania z tej infrastruktury. Realizacja zadania byłaby możliwa

8

w sytuacji zapewnienia sobie przez Gminę Niechanowo tytułu prawnego do korzystania

z punktów świetlnych.

Powyższe – w ocenie Izby – koreluje z zapisami Regulaminu Dziewiątej Edycji Naboru

Wniosków o dofinansowanie „Rozświetlamy Polskę”, określającego szczegółowe warunki

i zasady, na jakich jest przyznawane i przekazywane dofinansowanie Inwestycji z Rządowego

Funduszu Polski Ład: Programu Inwestycji Strategicznych. Beneficjentem dofinansowania –

zgodnie z Regulaminem (zob. Definicje, str. 4 Regulaminu) jest gmina lub związek

międzygminny, którym zostało przyznane Dofinansowanie z Programu i udzielona została

Promesa (pkt 3). Przedmiotem inwestycji z kolei (pkt 33 Definicji) jest modernizacja

istniejącego na terenie gminy oświetlenia, o którym mowa w art. 3 pkt 22 oraz art. 18 ust. 1

pkt 3 ustawy – Prawo energetyczne, polegająca na wymianie opraw nieenergooszczędnych na

nowe oprawy, a Spółką oświetleniową – podmiot będący właścicielem sieci oświetleniowej na

terenie gminy, służącej do realizacji obowiązku gminy wynikającego z art. 18 ust. 1 pkt 3

ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (pkt 37 Definicji).

W myśl § 5 ust. 11 Regulaminu „liczba Opraw nieenergooszczędnych jest daną

wskazywaną według stanu na dzień 31 grudnia 2022 r. jako suma liczby Opraw

nieenergooszczędnych stanowiących majątek Wnioskodawcy oraz liczby Opraw

nieenergooszczędnych należących do właściwego OSD lub Spółki oświetleniowej, wskazanych

przez właściwego OSD lub Spółkę oświetleniową na prośbę Wnioskodawcy w formie

dokumentu pisemnego albo elektronicznego. Oświadczenie Wnioskodawcy o uzyskaniu tego

dokumentu jest niezbędne do złożenia Wniosku o dofinansowanie”. Z powyższego zapisu

jednoznacznie wynika, że modernizacja oświetlenia może zostać dokonana na infrastrukturze

oświetleniowej stanowiącej własność zakładu energetycznego. Niemniej w pkt 22 Definicji

ustalonych na potrzeby realizacji przywołanego Regulaminu mowa jest o okresie trwałości

inwestycji, który definiuje się jako czas, w którym nie może nastąpić istotna zmiana

wpływająca na charakter Inwestycji, jej cele lub warunki wdrażania, która mogłaby

doprowadzić do naruszenia pierwotnych celów Inwestycji; w szczególności dotyczy to tytułu

prawnego do dysponowania urządzeniami objętymi Wnioskiem o dofinansowanie.

Umowa przekazania gminie przez przedsiębiorstwo energetyczne urządzeń, celem

czynienia na nich inwestycji - mając na uwadze fakt, że zamiarem gminy jest jedynie dokonanie

modernizacji urządzeń poprzez zdemontowanie starych opraw nieenergooszczędnych,

a następnie ich wymiana na nowe oprawy oświetleniowe typu LED - powinna być

nieodpłatna. Gminy nie powinny więc zawierać odpłatnych umów (np. dzierżawy)

z dysponentami infrastruktury oświetleniowej, która może zostać wykorzystana do

zamontowania punktów świetlnych. Czynsz dzierżawny nie jest kosztem budowy, ani kosztem

utrzymania punktu świetlnego, o których mowa w art. 3 pkt 22 Prawa energetycznego. Co

więcej, umowa powinna uwzględniać zasady wzajemnych rozliczeń poczynionych

nakładów inwestycyjnych – ponieważ modernizacja istniejącego na terenie gminy oświetlenia

9

finansowana będzie ze środków pozyskanych z programu rządowego, ale także przy udziale

własnym danej gminy.

Reasumując:

1. Gmina nie powinna zawierać odpłatnych umów (np. umów dzierżawy) z dysponentami

infrastruktury oświetleniowej, która będzie wykorzystana do zamontowania punktów

świetlnych LED. Czynsz dzierżawy, jak zostało wskazane powyżej, nie jest bowiem

kosztem budowy ani kosztem utrzymania punktu świetlnego.

2. Przejęcie przez przedsiębiorstwo energetyczne zmodernizowanych urządzeń po

zrealizowaniu przez Gminę inwestycji, bez ekwiwalentności świadczeń stanowiłoby

nieuprawnione zwiększenie wartości majątku obcego. We wniosku podano, że „W zawartej

umowie dzierżawy bądź użyczenia na oznaczony okres 20-30 lat z właścicielem lamp

ulicznych ENEA SA uwzględnione zostaną najkorzystniejsze zasady rozliczeń dla gminy

w celu uzyskania najlepszych efektów przy minimalnie poniesionych nakładach”.

Z powyższego nie wynika, czy zasady te zapewnią ekwiwalentność świadczeń.

3. Jak zostało wskazane powyżej umowa zawarta pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym

a Gminą, stanowiąca jednocześnie tytuł prawny do dysponowania przez Gminę

infrastrukturą oświetleniową, winna uwzględniać zasady wzajemnych rozliczeń

poczynionych nakładów inwestycyjnych, zatem odpłatne przekazanie zmodernizowanych

opraw oświetleniowych przez Gminę na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego jest

akceptowalne, aczkolwiek sama umowa wiążąca strony – co zostało wskazane powyżej –

winna być nieodpłatna. W ocenie Izby Gmina nie jest uprawniona do zawarcia umowy

dzierżawy, na podstawie której zobowiązana będzie uiszczać na rzecz przedsiębiorstwa

energetycznego umówiony czynsz (por. pkt 1).

Stanowisko prezentowane przez Izbę nie stanowi wiążącej interpretacji prawa, a jedynie

pogląd Izby w zakresie objętym pytaniami.

strona internetowa Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu

Treści dostępne dla abonentów IFK Platformy Księgowych i Kadrowych

Już dziś zamów dostęp
do IFK Platforma Księgowych i Kadrowych

• Codzienne aktualności prawne
• Porady i artykuły z najpopularniejszych czasopism INFOR wraz z bieżącymi wydaniami
• Bogatą bibliotekę materiałów wideo
• Merytoryczne dodatki, ściągi, plakaty

Zamów teraz Masz już konto? Zaloguj się