do góry
Bezpłatny dostęp na 30 dni do INFORFK skorzystaj
Pobieranie danych...
Powrót do menu głównego
 
drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę
Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń 12/2021, data dodania: 23.11.2021

Porada aktualna na dzień 08-12-2021

Czy rolnik - rezerwista powołany na ćwiczenia wojskowe - traci ciągłość ubezpieczenia w KRUS

PROBLEM

Po ćwiczeniach wojskowych, które odbyły się w naszej jednostce, wypłaciliśmy żołnierzom rezerwy wynagrodzenie. Rezerwistów odbywających ćwiczenia zgłosiliśmy do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego w ZUS (z kodem tytułu ubezpieczenia 11 10 00). Temat sporny stanowi grupa żołnierzy rezerwy, którzy są rolnikami. Jeśli zgłosimy tych rezerwistów do ubezpieczenia emerytalno-rentowego w ZUS, to jako rolnicy będą musieli być czasowo wykluczeni z ubezpieczenia w KRUS, co spowoduje przerwę w ubezpieczeniu w systemie rolniczym. Problematyczna jest sytuacja, gdy jeden z rolników prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną w KRUS. U tej osoby przerwa w ubezpieczeniu spowoduje konieczność przeniesienia działalności do ZUS, co będzie skutkowało wyższymi kosztami składkowymi. Czy w tej sytuacji zgłoszenie do ZUS rezerwistów - rolników - także jest obowiązkowe?

RADA

Tak. W przedstawionej sytuacji, w obecnym stanie prawnym, rolnicy odbywający czynną służbę wojskową tracą ciągłość ubezpieczenia poprzez zgłoszenie ich do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w ZUS. Tym samym rolnicy prowadzący jednocześnie działalność pozarolniczą przestają spełniać warunek nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniom w systemie rolniczym i muszą liczyć się z przeniesieniem działalności do ZUS. Obecnie jest przygotowywana zmiana niekorzystnych regulacji ustawowych. Szczegóły w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Ubezpieczenia społeczne rolnika. Z mocy ustawy ubezpieczeniom emerytalno-rentowym, wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w systemie rolniczym (KRUS) podlegają:

  • rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,
  • domownik rolnika, o którym mowa powyżej (art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników),

pod warunkiem że nie podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Przez "osobę podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu" należy rozumieć osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym (art. 6 pkt 13 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).

Ubezpieczenia społeczne żołnierzy niezawodowych. Ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w ZUS obowiązkowo podlegają osoby będące żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę wojskową, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę kandydacką (art. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy systemowej). Osoby te podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają innych tytułów skutkujących obowiązkiem ubezpieczeń społecznych, o których mowa w ustawie systemowej (art. 9 ust. 6a ustawy systemowej).

Żołnierzem rezerwy jest osoba, która złożyła przysięgę wojskową i została przeniesiona do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w tym z zawodowej służby wojskowej lub ze służby kandydackiej, jeżeli w dalszym ciągu podlega obowiązkowi służby wojskowej RP (art. 99 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP).

Za żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, w rozumieniu tej ustawy, uznaje się osoby, które odbywają lub pełnią następujące jej rodzaje:

  • zasadniczą służbę wojskową,
  • przeszkolenie wojskowe,
  • terytorialną służbę wojskową,
  • ćwiczenia wojskowe,
  • służbę przygotowawczą,
  • okresową służbę wojskową,
  • służbę wojskową w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

Jak wynika z przywołanych przepisów, rezerwiści odbywający ćwiczenia wojskowe są żołnierzami niezawodowymi w służbie czynnej. Podlegają zatem obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz zdrowotnego, tylko gdy nie ma innych tytułów skutkujących obowiązkiem ubezpieczeń społecznych. Za taki tytuł nie uznaje się jednak ubezpieczeń społecznych w KRUS.

Kontynuacja ubezpieczeń w KRUS w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej przez rolnika. Rolnik lub domownik, który - podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata - rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, nadal może podlegać ubezpieczeniu rolniczemu - także w okresie prowadzenia tej działalności pozarolniczej. Aby było to możliwe, musi jednak jednocześnie spełniać następujące dodatkowe warunki:

  • złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej (lub współpracy),
  • jednocześnie nadal prowadzić działalność rolniczą lub stale pracować w gospodarstwie rolnym,
  • nie być pracownikiem i nie pozostawać w stosunku służbowym,
  • nie mieć ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
  • kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie może przekroczyć kwoty granicznej (w 2021 r. - 3604 zł).

Okres czynnej służby przerywa ciągłość ubezpieczenia rolniczego. Jak wynika z przywołanych wcześniej przepisów, objęcie obowiązkiem ubezpieczeń w ZUS z tytułu służby wyklucza podleganie ubezpieczeniu rolniczemu w KRUS. Jeżeli więc osoba, o której mowa w pytaniu, spełnia warunki określone w art. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy systemowej, tj. pełni czynną służbę jako żołnierz niezawodowy (z wyłączeniem służby kandydackiej), musi zostać objęta obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z tego tytułu w ZUS, bez względu na to, czy jest lub była zgłoszona do ubezpieczeń w KRUS. W tym okresie służby, zgodnie z przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie będzie objęta ubezpieczeniem społecznym w KRUS.

Także w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej (i podlegania ubezpieczeniom w KRUS) rolnik zostanie wyłączony z ubezpieczenia rolniczego, jeśli jest pracownikiem lub pozostaje w stosunku służby. Po ustaniu stosunku służby nie może kontynuować ubezpieczenia rolniczego z tytułu działalności pozarolniczej. Nie spełnia bowiem warunku nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu rolniczemu, z mocy ustawy, przez okres 3 lat. Potwierdza to także Interpretacja Prezesa KRUS z 21 lipca 2021 r. (0000-UB.404.6.2021), dotycząca żołnierzy odbywających terytorialną służbę wojskową.

Reasumując, obecny stan prawny jest bardzo niekorzystny dla rolnika, który prowadzi lub zamierza prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą i chciałby kontynuować ubezpieczenia społeczne w KRUS. Aby pozostać w ubezpieczeniu rolniczym, musi podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy przez nieprzerwany okres 3 lat. Nawet krótkotrwałe wyłączenie rolnika z ubezpieczenia społecznego - np. na okres odbywania ćwiczeń wojskowych - powoduje, że okres 3 lat podlegania ubezpieczeniu rolniczemu musi biec na nowo.

PRZYKŁAD

Adam Z. jest rolnikiem. Podlega ubezpieczeniom społecznym rolników z mocy ustawy od 10 lat. Od 2022 r. planuje rozpoczęcie dodatkowo działalności gospodarczej, kontynuując ubezpieczenia społeczne w KRUS.

W 2021 r., jako żołnierz rezerwy, został powołany na obowiązkowe 2-tygodniowe ćwiczenia wojskowe. W okresie odbywania służby wojskowej rolnik został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS. Tym samym została przerwana ciągłość jego ubezpieczenia w KRUS, która jest warunkiem kontynuacji ubezpieczeń rolniczych w czasie prowadzenia działalności gospodarczej (pozarolniczej). Jeżeli Adam Z. rozpocznie prowadzenie działalności gospodarczej od stycznia 2022 r., nie będzie mógł kontynuować ubezpieczeń społecznych w systemie rolniczym. Nie będzie bowiem spełniał warunku nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres 3 lat.

PRZYKŁAD

Damian Z. prowadzi gospodarstwo rolne i własną rodzinną firmę. Spełnia warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym w KRUS. W 2021 r. odbył ćwiczenia wojskowe jako żołnierz rezerwy. Na okres odbywania ćwiczeń został zgłoszony do ZUS (a tym samym - wyłączony z ubezpieczeń w KRUS). Po zakończeniu ćwiczeń nie może już wrócić, jako przedsiębiorca, do systemu rolniczego. Nie spełnia warunku nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniom w KRUS przez 3 lata. Składki z tytułu prowadzenia firmy musi odtąd opłacać w ZUS. Aby ponownie wrócić do systemu rolniczego, musiałby zamknąć własny biznes, a następnie przez 3 lata nieprzerwanie podlegać ubezpieczeniom w KRUS jako rolnik (czyli "z mocy ustawy"). Dopiero później mógłby rozpocząć własną działalność gospodarczą z kontynuacją ubezpieczeń w KRUS (pod pozostałymi ustawowymi warunkami).

Taką niekorzystną wykładnię przepisów potwierdziło Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W odpowiedzi na interpelację poselską nr 11471 resort rolnictwa wskazał 13 września 2020 r., że:

MRiRW

(…) Objęcie danej osoby ubezpieczeniem w systemie powszechnym np. z tytułu przeszkolenia z racji pełnienia niezawodowej czynnej służby wojskowej powoduje jej wyłączenie z mocy prawa z ubezpieczenia społecznego rolników oraz objęcie takiej osoby ponownie ubezpieczeniem rolniczym po ustaniu tytułu do ubezpieczenia w systemie powszechnym. W konsekwencji dochodzi do przerwy w podleganiu ubezpieczeniu społecznym rolników, co uniemożliwia podjęcie pozarolniczej działalności gospodarczej i podleganie jednocześnie ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Resort rolnictwa w przywołanej powyżej odpowiedzi na interpelację poselską zapowiedział zmianę niekorzystnych przepisów.

Planowana zmiana przepisów. Na stronie Rządowego Centrum Legislacji został opublikowany projekt nowelizacji ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (projekt z 29 czerwca 2021 r., numer z wykazu UD: 273). Projekt ustawy przewiduje m.in., że rolnik powołany do służby czynnej zachowa ciągłość ubezpieczenia rolniczego, ze wszystkimi tego konsekwencjami, np. w zakresie podlegania ubezpieczeniom w KRUS z tytułu działalności pozarolniczej. Projekt nowelizacji przewiduje także możliwość wstecznego przywrócenia ciągłości ubezpieczenia w systemie rolniczym osobom, które zostały z niego wyłączone m.in. w wyniku obowiązkowych ćwiczeń wojskowych. Żadne zmiany nie są jednak przesądzone, ponieważ projekt znajduje się obecnie na wczesnym etapie legislacyjnym (29 września 2021 r. został przekazany do konsultacji i opiniowania).

PODSTAWA PRAWNA:

  • art. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 423; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1981

  • art. 5a, art. 6 pkt 13, art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 266; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1621

  • art. 59 ust. 1, art. 99 ust. 1 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 372; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1728

  • obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 maja 2021 r. w sprawie rocznej kwoty granicznej - M.P. z 2021 r. poz. 472

Małgorzata Kozłowska

radca prawny, specjalista i praktyk, od wielu lat zajmuje się prawem ubezpieczeń społecznych, autorka licznych publikacji z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

Jeżeli w tym artykule nie znalazłeś rozwiązania swojego problemu – napisz redakcja2@inforfk.pl

Powiązane dokumenty

Potrzebujesz pomocy?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od IFK Platforma Księgowych
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK