do góry
Bezpłatny dostęp na 30 dni do INFORFK skorzystaj
Pobieranie danych...
Powrót do menu głównego
 
drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę
Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń 10/2021, data dodania: 20.09.2021

Porada aktualna na dzień 08-12-2021

Jak obliczać składki ZUS i podatek od wynagrodzenia po przekroczeniu limitów obowiązujących w 2021 r.

PROBLEM

Pod koniec września 2021 r. niektórzy nasi pracownicy przekroczą roczny limit podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowej oraz podstawy opodatkowania. Jak w takiej sytuacji prawidłowo obliczyć składki i podatek?

RADA

W 2021 r. limit przychodów, po którego przekroczeniu nie należy obliczać i przekazywać składek emerytalnej i rentowej - finansowanych zarówno przez pracownika, jak i przez pracodawcę - wynosi narastająco 157 770 zł. Zatem po przekroczeniu tej kwoty powinni Państwo zaprzestać naliczania ww. składek. Limit obowiązuje też przy ustalaniu stawki podatku. Podstawę opodatkowania, od której należy naliczyć podatek w odpowiedniej wysokości (17% lub 32%), również ustala się narastająco, czyli po przekroczeniu podstawy opodatkowania wynoszącej 85 528 zł, co do zasady należy zastosować stawkę 32%.

UZASADNIENIE

Ograniczenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i FEP. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jest nim zasadniczo każde przysporzenie uzyskane przez osobę zatrudnioną, z wyjątkiem:

  • wynagrodzenia chorobowego (art. 92 Kodeksu pracy),
  • zasiłków z ubezpieczeń społecznych,
  • przychodów zwolnionych z tych składek i wymienionych w § 2 rozporządzenia składkowego.

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz Fundusz Emerytur Pomostowych, w odróżnieniu od pozostałych składek ubezpieczeniowych, tj.: chorobowej, wypadkowej oraz funduszy pozaubezpieczeniowych (FP i FS oraz FGŚP), jest ograniczona w danym roku do 30-krotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia. W 2021 r. graniczna podstawa wynosi 157 770 zł. Powyżej tej kwoty nie są pobierane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - finansowane zarówno przez ubezpieczonego, jak i przez podmiot zatrudniający. Limit jest roczny, ale składki ZUS są obliczane za każdy miesiąc oddzielnie. Aby prawidłowo wypełnić obowiązek pobierania składek emerytalnej i rentowej tylko do określonego limitu, należy sprawdzać narastająco w każdym miesiącu wysokość przychodów będących podstawą wymiaru tych składek.

PRZYKŁAD

Pracownik otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze w kwocie 14 000 brutto miesięcznie. Dodatkowo, po spełnieniu określonych warunków, może otrzymać premie kwartalne do wysokości miesięcznego wynagrodzenia brutto. Pracownik ma do dyspozycji samochód służbowy o pojemności silnika powyżej 1600 cm3, który użytkuje także prywatnie (z tego tytułu osiąga przychód w wysokości 400 zł miesięcznie). Ponadto pracodawca finansuje mu prywatną opiekę medyczną o wartości 421 zł miesięcznie oraz współfinansuje w 50% kartę sportową, której wartość wynosi 120 zł miesięcznie.

Pracownik we wrześniu 2021 r. przekroczył roczną podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jego kartoteka przychodów zawiera następujące informacje:

Miesiąc

Wynagrodzenie zasadnicze (zł)

Premia kwartalna (zł)

Używanie samochodu służbowego do celów prywatnych (zł)

Opieka medyczna (zł)

Pakiet sportowy (zł)

Przychód brutto (zł)

Podstawa składek emerytalno-rentowych (zł): miesięcznie

Podstawa składek emerytalno-rentowych (zł): rocznie narastająco

Podstawa składki chorobowej i wypadkowej (zł): miesięcznie

Podstawa składki chorobowej i wypadkowej (zł): rocznie narastająco

1

14 000

0

400

421

60

14 881

14 821

14 821

14 821

14 821

2

14 000

0

400

421

60

14 881

14 821

29 642

14 821

29 642

3

14 000

14 000

400

421

60

28 881

28 821

58 463

28 821

58 463

4

14 000

0

400

421

60

14 881

14 821

73 284

14 821

73 284

5

14 000

0

400

421

60

14 881

14 821

88 105

14 821

88 105

6

14 000

14 000

400

421

60

28 881

28 821

116 926

28 821

116 926

7

14 000

0

400

421

60

14 881

14 821

131 747

14 821

131 747

8

14 000

0

400

421

60

14 881

14 821

146 568

14 821

146 568

9

14 000

7960

400

421

60

22 841

11 202

157 770

22 781

169 349

10

14 000

0

400

421

60

14 881

0

157 770

14 821

184 170

11

14 000

0

400

421

60

14 881

0

157 770

14 821

198 991

12

14 000

0

400

421

60

14 881

0

157 770

14 821

213 812

SUMA

168 000

35 960

4800

5052

720

214 532

157 770

157 770

213 812

213 812

We wrześniu 2021 r. składki emerytalna i rentowa zostały obliczone tylko od różnicy między rocznym limitem podstawy a sumą podstawy wymiaru tych składek w okresie od stycznia do sierpnia 2021 r.:

157 770 zł - 146 568 zł = 11 202 zł.

Natomiast w okresie od września do grudnia 2021 r. nie będą już obliczane składki emerytalna i rentowa. Składki na pozostałe ubezpieczenia należy pobierać bez stosowania ograniczenia ich podstawy.

Pracownik, który w bieżącym roku osiągnął przychody z innych tytułów (np. wynagrodzenie od innego pracodawcy czy z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej) lub prowadził działalność gospodarczą i podlegał z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, powinien złożyć pracodawcy oświadczenie o wysokości przychodów będących podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić takie oświadczenie. Limit podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowej dotyczy bowiem sumy podstawy wymiaru tych składek ze wszystkich tytułów w danym roku. Jeśli pracownik nie zna dokładnie tej podstawy z innych tytułów, istnieje możliwość wystąpienia do ZUS o jej ustalenie. Taki wniosek (ZUS RRP) można złożyć w formie papierowej lub przez PUE ZUS. Funkcję informacyjną w tym zakresie pełni też program Płatnik. Jeżeli doszło już do przekroczenia rocznej podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowej u danej osoby, przy weryfikacji dokumentów rozliczeniowych, w których jest zawarta pełna podstawa wymiaru składek na wskazane ubezpieczenia, program wyświetla komunikat o jej przekroczeniu.

W przypadku gdy pracownik nie poinformuje, że miał lub ma inny tytuł do ubezpieczeń społecznych, i pracodawca odprowadzi składki emerytalną i rentową także po przekroczeniu 30-krotności, należy się spodziewać, że ZUS poinformuje o tym płatnika i nakaże skorygowanie podstawy wymiaru. Zdarza się, że ZUS z urzędu koryguje podstawę składek emerytalnej i rentowej. Należy jednak dokładnie sprawdzić skorygowane wartości, ponieważ podstawa składki zdrowotnej i jej wysokość pozostają bez korekty. Trzeba podkreślić, że niższe składki emerytalna i rentowa powodują, że podstawa składki zdrowotnej ulega zwiększeniu, a co się z tym wiąże - składka zdrowotna jest wyższa.

Niezależnie od tego, czy korekty podstawy składek dokonuje ZUS czy płatnik składek, osobie ubezpieczonej należy zwrócić powstałą nadpłatę. Zwrot nadpłaconych składek jest przychodem pracownika w miesiącu, w którym pracodawca dokonuje zwrotu. To oznacza, że należy od zwrotu obliczyć i potrącić zaliczkę na podatek, która ulega pomniejszeniu o część składki zdrowotnej odliczanej od podatku.

Opodatkowanie przychodów po przekroczeniu I progu podatkowego. Wynagrodzenie i inne przychody ze stosunku pracy są, z nielicznymi wyjątkami, opodatkowane. O ile w przypadku składek ZUS, przy wysokich przychodach, zaprzestaje się opłacania składek emerytalnej i rentowej, o tyle wysokość podatku wzrasta wraz ze zwiększeniem przychodów. Przychody ze stosunku pracy są opodatkowane według skali progresywnej.

Tabela. Skala podatkowa obowiązująca w 2021 r.

Podstawa opodatkowania

Wysokość podatku

do 85 528 zł

17% podstawy opodatkowania

minus kwota zmniejszająca podatek

ponad 85 528 zł

14 539 zł 76 gr + 32% nadwyżki ponad 85 528 zł

Wysokość kwoty zmniejszającej podatek jest uzależniona od rocznej wysokości dochodów, maleje wraz ze wzrostem dochodów i jest rozliczana w zeznaniu rocznym. Natomiast na etapie poboru zaliczki przez płatnika (pracodawcę) od przychodów ze stosunku pracy kwota zmniejszająca podatek wynosi 43,76 zł miesięcznie.

Kwotę zmniejszającą podatek można uwzględniać do miesiąca włącznie, w którym pracownik przekroczy I próg podatkowy. Niezależnie od tego, w którym przedziale skali podatkowej mieszczą się dochody pracownika, dla celów obliczenia podstawy opodatkowania należy uwzględniać koszty uzyskania przychodów w wysokości:

  • 250 zł miesięcznie - w przypadku pracowników mieszkających w miejscowości, w której znajduje się zakład pracy,
  • 300 zł miesięcznie - w przypadku pracowników, którzy złożyli oświadczenie, że zamieszkują poza miejscowością, w której znajduje się zakład pracy.

Do końca 2019 r. wyższa, 32% zaliczka na podatek była pobierana w miesiącu następującym po przekroczeniu I progu podatkowego. Od 1 stycznia 2020 r. wyższa zaliczka na podatek jest pobierana już w miesiącu przekroczenia progu podatkowego. To oznacza, że w jednym miesiącu część dochodu jest opodatkowana stawką 17%, a pozostała część dochodu - stawką 32%.

PRZYKŁAD

Pracownik w wieku powyżej 26 lat otrzymuje stałe wynagrodzenie w wysokości 10 000 zł brutto. W niektórych miesiącach wypłacono mu wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. W lipcu 2021 r. otrzymał świadczenie urlopowe i nagrodę jubileuszową w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia. Karta wynagrodzeń za 2021 r. zawiera następujące informacje:

Miesiąc

Wynagrodzenie zasadnicze (zł)

Wynagrodzenie i dodatek za nadgodziny (zł)

Świadczenie urlopowe (zł)

Nagroda jubileuszowa (zł)

Przychód brutto (zł)

Podstawa składek emerytalnej (zł): miesięcznie

Podstawa składki rentowej (zł): miesięcznie

Podstawa składki chorobowej (zł): miesięcznie

Podstawa składki wypadkowej (zł): miesięcznie

Składka emerytalna pracownika (zł)

1

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

976

2

10 000

823

10 823

10 823

10 823

10 823

10 823

1056,32

3

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

976

4

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

976

5

10 000

1120

11 120

11 120

11 120

11 120

11 120

1085,31

6

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

976

7

10 000

1550,26

10 000

21 550,30

10 000

10 000

10 000

10 000

976

8

10 000

1950

11 950

11 950

11 950

11 950

11 950

1166,32

9

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

976

10

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

976

11

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

976

12

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

976

SUMA

120 000

3893

1550,26

10 000

135 443,30

123 893

123 893

123 893

123 893

12 091,95

Składka rentowa pracownika (zł)

Składka chorobowa pracownika (zł)

Koszty uzyskania przychodu (zł)

Podstawa składki zdrowotnej (zł)

Składka zdrowotna 7,75% (zł)

Składka zdrowotna 1,25% (zł)

Podstawa opodatkowania (zł)

Podstawa opodatkowania narastająco (zł)

Zaliczka na podatek obliczona (zł)

Kwota zmniejszająca podatek (zł)

Zaliczka na podatek do US (zł)

Kwota netto (zł)

150

245

250

8629

668,75

107,86

8379

8379

1424,43

43,76

712

7140,39

162,35

265,16

250

9339,17

723,79

116,74

9089

17 468

1545,13

43,76

778

7720,64

150

245

250

8629

668,75

107,86

8379

25 847

1424,43

43,76

712

7140,39

150

245

250

8629

668,75

107,86

8379

34 226

1424,43

43,76

712

7140,39

166,80

272,44

250

9595,45

743,65

119,94

9345

43 571

1588,65

43,76

801

7930,86

150

245

250

8629

668,75

107,86

8379

51 950

1424,43

43,76

712

7140,39

150

245

250

8629

668,75

107,86

19 929

71 879

3387,93

43,76

2675

16 727,65

179,25

292,78

250

10 311,66

799,15

128,90

10 062

81 941

1710,54

43,76

868

8515,60

150

245

250

8629

668,75

107,86

8379

90 320

2143,23

43,76

1431

6421,39

150

245

250

8629

668,75

107,86

8379

98 699

2681,28

0

2013

5839,39

150

245

250

8629

668,75

107,86

8379

107 078

2681,28

0

2013

5839,39

150

245

250

8629

668,75

107,86

8379

115 457

2681,28

0

2013

5839,39

1858,40

3035,38

3000

106 907,70

8285,34

1336,32

115 457

24 117,04

393,84

15 440

93 395,87

Aby ustalić podstawę opodatkowania, należy od sumy przychodów brutto odjąć sumę składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika oraz koszty uzyskania przychodów. Podstawę opodatkowania trzeba zaokrąglić do pełnych złotych. We wrześniu 2021 r. podstawa opodatkowania wyniosła 90 320 zł. To oznacza, że od części tej podstawy opodatkowania należy obliczyć zaliczkę na podatek w wysokości 17%, a od pozostałej - 32%, tj.:

  • 85 528 zł - 81 941 zł (podstawa opodatkowania narastająco do sierpnia 2021 r. włącznie) = 3587 zł (podstawa opodatkowania we wrześniu 2021 r., od której należy obliczyć 17% podatek),

  • 3587 zł x 17% = 609,79 (podatek),

  • 90 320 zł - 85 528 zł = 4792 zł (podstawa opodatkowania we wrześniu 2021 r. przekraczająca I próg podatkowy i objęta 32% podatkiem),

  • 4792 zł x 32% = 1533,44 zł (podatek),

  • 609,79 zł + 1533,44 zł = 2143,23 zł (suma obliczonego podatku 17% i 32%).

Sumę podatku należy pomniejszyć o kwotę zmniejszającą podatek oraz składkę zdrowotną w wysokości 7,75% podstawy wymiaru:

  • 2143,23 zł - 43,76 zł - 668,76 = 1430,71 zł, po zaokrągleniu - 1431 zł (zaliczka na podatek, którą należy przekazać do urzędu skarbowego).

Obliczając zaliczkę na podatek od przychodu wypłaconego we wrześniu 2021 r., należy jeszcze uwzględnić kwotę zmniejszającą podatek, ponieważ od części tego dochodu obliczana jest zaliczka 17%. Natomiast w październiku 2021 r. kwoty zmniejszającej się nie stosuje.

Osoba zatrudniona, która przewiduje, że jej dochody przekroczą I próg podatkowy, a wychowuje samotnie dziecko lub będzie rozliczać się w zeznaniu rocznym ze współmałżonkiem, który nie osiąga przychodów lub jego przychody mieszczą się w pierwszym przedziale skali podatkowej, może złożyć oświadczenie o pobieraniu zaliczki na podatek w wysokości 17%. Zobowiązuje to pracodawcę do poboru zaliczki w tej wysokości we wszystkich miesiącach danego roku, nawet po przekroczeniu przez pracownika I progu podatkowego. Pracodawca powinien uwzględnić oświadczenie pracownika od miesiąca następującego po złożeniu oświadczenia. Zachowuje ono ważność tylko w danym roku, co oznacza, że w każdym kolejnym pracownik musi złożyć nowe oświadczenie, aby korzystać z tej preferencji podatkowej.

PODSTAWA PRAWNA:

  • art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1, ust. 3 i 5, art. 22 ust. 1-2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 423; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1621

  • art. 12 ust. 1, ust. 2a, art. 22 ust. 2, art. 27 ust. 1-1b, art. 27b ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 32 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1574

  • § 1-2, § 6-7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1949

  • obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 18 listopada 2020 r. w sprawie kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2021 oraz przyjętej do jej ustalenia kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia - M.P. z 2020 r. poz. 1061

Renata Guza-Kiliańska

ekonomistka, specjalista z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, praktyk z 20-letnim doświadczeniem, kierownik działu outsourcingu usług kadrowo-płacowych

Jeżeli w tym artykule nie znalazłeś rozwiązania swojego problemu – napisz redakcja2@inforfk.pl

Potrzebujesz pomocy?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od IFK Platforma Księgowych
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK