do góry
Bezpłatny dostęp na 30 dni do INFORFK skorzystaj
Pobieranie danych...
Powrót do menu głównego
 
drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę
Monitor Księgowego 12/2021, data dodania: 18.11.2021

Porada aktualna na dzień 08-12-2021

Jak kompensować należności w walucie polskiej z zobowiązaniem w walucie obcej

PROBLEM

Spółka posiada wobec krajowego kontrahenta należność wyrażoną w walucie polskiej oraz zobowiązanie w walucie obcej (euro). Czy można je skompensować? Jeśli tak, jak w księgach rachunkowych rozliczyć taką kompensatę?

RADA

Jednostka może dokonać kompensaty należności w walucie polskiej z zobowiązaniem wyrażonej w walucie obcej (euro). Do przeliczenia waluty obcej stosuje się kurs średni NBP dla danej waluty (tu: zobowiązania) z dnia poprzedzającego dzień dokonania kompensaty. Powstaną przy tym różnice kursowe wynikające z różnicy między kursem użytym do przeliczenia zobowiązania na dzień jej powstania oraz na dzień kompensaty. Szczegóły - w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Zasady dokonywania wzajemnych kompensat/potrąceń regulują przepisy Kodeksu cywilnego w art. art. 498-502 Kc (kompensata jednostronna) i art. 3531 Kc (kompensata umowna). Jest to o tyle istotne, że w przypadku:

  • kompensaty jednostronnej potrącenia dokonuje się do wysokości wierzytelności niższej poprzez jednostronne oświadczenie złożonej drugiej stronie,
  • kompensaty umownej potrącenie wynika z umowy między kontrahentami, w której wskazane jest, jakie wierzytelności podlegają potrąceniu, na jaką datę kompensata jest realizowana oraz w jaki sposób zostanie rozliczona miedzy kontrahentami ewentualna nadwyżka jednej wierzytelności nad drugą.

Zatem w przypadku kompensaty jednostronnej dokumentem, na podstawie którego dokonuje się potrącenia w księgach rachunkowych, jest oświadczenie jednej ze stron, zaś w przypadku kompensaty umownej - umowa między kontrahentami.

Kompensata rozrachunków w walucie obcej - wycena i różnice kursowe

Niezależnie od rodzaju kompensaty potrącenia wzajemnych należności i zobowiązań można dokonać, gdy wierzytelności są wyrażone nie tylko w walucie polskiej, ale również, gdy:

  • należność i zobowiązanie są w tej samej walucie obcej,
  • należność i zobowiązanie są w dwóch różnych walutach obcych,
  • należność i zobowiązanie są w dwóch różnych walutach, przy czym jedna z nich to złoty polski (patrz przykłady liczbowe).

Ustawa o rachunkowości nakazuje przy tym (art. 30 ust. 2 uor), by wyrażone w walutach obcych operacje gospodarcze ujmować w księgach rachunkowych na dzień ich przeprowadzenia, odpowiednio po kursie:

  1. faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym z charakteru operacji - w przypadku sprzedaży lub kupna walut oraz zapłaty należności lub zobowiązań,
  2. średnim ogłoszonym dla danej waluty przez NBP z dnia poprzedzającego ten dzień - w przypadku zapłaty należności lub zobowiązań, jeżeli nie jest zasadne zastosowanie kursu, o którym mowa w pkt 1, a także w przypadku pozostałych operacji.

Kompensata jest transakcją bezgotówkową. Tym samym jednostka powinna przeliczać na walutę polską podlegające kompensacie rozrachunki w walucie obcej, stosując kurs średni ogłoszony dla danej waluty (walut) przez NBP z dnia poprzedzającego dzień dokonania kompensaty.

Ponieważ kurs średni ogłoszony dla danej waluty (walut) przez NBP z dnia poprzedzającego dzień dokonania kompensaty różni się (zazwyczaj) od kursu stosowanego do przeliczenia tej waluty (walut) na dzień ich powstania - powstaną różnice kursowe.

Kompensata rozrachunków w walucie obcej - ewidencja księgowa

W wyniku kompensaty dokonuje się wyksięgowania należności od kontrahenta z zobowiązaniem wobec niego (do wysokości wierzytelności niższej). Różnice kursowe powstałe w wyniku kompensaty rozrachunków w walutach obcych zalicza się odpowiednio do przychodów lub kosztów finansowych.

Przykład 1 (wierzytelność w walucie obcej jest niższa od wierzytelności wyrażonej w walucie polskiej)

Jednostka posiada wobec kontrahenta krajowego należność w kwocie 12 000 zł i jednocześnie zobowiązanie w kwocie 2000 euro netto (przeliczone według kursu z dnia poprzedzającego dzień wystawienia faktury 4,65 zł/euro) plus 2139 zł VAT. Dokonała kompensaty 10 grudnia 2021. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego dzień dokonania kompensaty, tj. 9 grudnia 2021 r., wynosił 4,70 zł/euro (wszystkie kursy użyte są przykładowe).

Ustalenie wierzytelności niższej:

  • należność 12 000 zł

  • zobowiązanie 2000 euro × 4,70 zł/euro + 2139 zł VAT 11 539 zł

Całość zobowiązania w walucie obcej jest niższa niż posiadana należność w walucie polskiej. W związku z tym kompensacie podlega wartość w kwocie 11 539 zł.

Ustalenie różnic kursowych przypadających na skompensowane zobowiązanie w walucie obcej:

2000 euro × (4,70 zł/euro - 4,65 zł/euro) = 100 zł

Ewidencja w księgach rachunkowych

  1. PK - kompensata rozrachunków

Wn konto 21 "Rozrachunki z dostawcami" 11 539 zł

Ma konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami" 11 539 zł

  1. Różnica kursowa powstała na zobowiązaniach

Wn konto 75-1 "Koszty finansowe" 100 zł

Ma konto 21 "Rozrachunki z dostawcami" 100 zł

Przykład 2 (wierzytelność w walucie obcej jest wyższa od wierzytelności wyrażonej w walucie polskiej)

Jednostka posiada wobec kontrahenta krajowego należność w kwocie 11 000 zł i jednocześnie zobowiązanie w kwocie 2000 euro netto (przeliczone według kursu z dnia poprzedzającego dzień wystawienia faktury 4,65 zł/euro) plus 2139 zł VAT. Jednostka dokonała kompensaty 10 grudnia 2021. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego dzień dokonania kompensaty, tj. 9 grudnia 2021 r., wynosił 4,70 zł/euro (wartości wszystkich kursów użytych są przykładowe).

Ustalenie wierzytelności niższej:

  • należność 11 000 zł

  • zobowiązanie 2000 euro × 4,70 zł/euro + 2139 zł 11 539 zł

Całość należności wyrażonej w złotych polskich jest niższa niż posiadane zobowiązanie w walucie obcej. W związku z tym kompensacie podlega wartość 11 000 zł (całość kwoty VAT 2139 zł oraz 1 885,32 euro stanowiące odpowiednik w walucie obcej odpowiadającej kwocie 8861 zł).

Ustalenie różnic kursowych przypadających na skompensowane zobowiązanie w walucie obcej:

1 885,32 euro × (4,70 zł/euro - 4,65 zł/euro) = 94,27 zł

Ewidencja w księgach rachunkowych

  1. PK - kompensata rozrachunków

Wn konto 21 "Rozrachunki z dostawcami" 11 000 zł

Ma konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami" 11 000 zł

  1. Różnica kursowa powstała na zobowiązaniach

Wn konto 75-1 "Koszty finansowe" 94,27 zł

Ma konto 21 "Rozrachunki z dostawcami" 94,27 zł

Po kompensacie pozostanie jednostce zobowiązanie w wysokości 114,68 euro (co daje saldo końcowe rozrachunków z dostawcami w kwocie 533,27 zł przeliczone według kursu z dnia powstania zobowiązania).

Podstawa prawna:

  • art. 30 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U z 2021 r. poz. 217

  • art. 3531, art. 498-502 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 1740; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1509

Irena Pazio

główna księgowa, praktyk

Jeżeli w tym artykule nie znalazłeś rozwiązania swojego problemu – napisz redakcja2@inforfk.pl

Powiązane dokumenty

Potrzebujesz pomocy?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od IFK Platforma Księgowych
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK