do góry
Bezpłatny dostęp na 30 dni do INFORFK skorzystaj
Pobieranie danych...
Powrót do menu głównego
 
drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę
Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń 12/2021, data dodania: 10.11.2021

Porada w trakcie aktualizacji

Jak ustalać liczbę chronionych działaczy związkowych

PROBLEM

W zakładzie pracy funkcjonuje zakładowa organizacja związkowa reprezentatywna licząca 89 członków. Zakład jest zarządzany przez pracodawcę kierującego nim jednoosobowo, wspomaganego przez 2 zastępców. Dział personalny liczy 2 osoby, które są wyznaczone do dokonywania za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. W jaki sposób ustalić liczbę osób, które mogą podlegać ochronie związkowej?

RADA

Ustawa o związkach zawodowych przewiduje dwie metody ustalenia liczby osób, które mogą być objęte ochroną związkową przed zwolnieniem z pracy lub zmianą warunków zatrudnienia. Są to metody parytetowa oraz progresywna. W zależności od konkretnego przypadku każda z nich może dać różne wyniki. W omawianej w pytaniu sytuacji, stosując metodę parytetową, ochroną można objąć 5 osób, natomiast wykorzystując metodę progresywną - 7 osób. W praktyce zatem organizacja związkowa będzie wybierała tę metodę, która zapewni jej możliwość objęcia ochroną większej liczby osób.

UZASADNIENIE

Zarząd reprezentatywnej zakładowej organizacji związkowej ma prawo wskazać pracodawcy osoby wykonujące pracę zarobkową, podlegające tzw. szczególnej ochronie związkowej. Polega ona na tym, że pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może:

  • wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku prawnego ze wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z inną osobą wykonującą pracę zarobkową, będącą członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnioną do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy,
  • zmienić jednostronnie warunków pracy lub wynagrodzenia na niekorzyść osoby wykonującej pracę zarobkową.

Definicje organizacji związkowych. Chcąc prawidłowo wyliczyć liczbę osób chronionych z tytułu działalności związkowej, należy oprzeć się na właściwie zdefiniowanych pojęciach pracownika i zakładowej organizacji związkowej.

Pierwszym z nich jest właściwe zdefiniowanie pracownika. Mianowicie w prawie pracy pracownikiem jest osoba fizyczna zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Natomiast na potrzeby rozstrzygania kwestii związanych z funkcjonowaniem organizacji związkowych, w tym objęcia ochroną niektórych ich członków, należy posługiwać się szerszym pojęciem - osoby wykonującej pracę zarobkową. Jest nią pracownik lub osoba świadcząca pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia, jeżeli ma takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy.

Druga istotna definicja to rozstrzygnięcie, jaka organizacja związkowa ma status reprezentatywnej. Wśród organizacji związkowych można wyróżnić organizacje zakładowe oraz organizacje zakładowe reprezentatywne.

Tabela 1. Definicje zakładowej organizacji związkowej oraz reprezentatywnej zakładowej organizacji związkowej

Zakładowa organizacja związkowa

Reprezentatywna zakładowa organizacja związkowa

Organizacja zrzeszająca co najmniej 10 członków będących:

  • pracownikami u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji lub
  • innymi niż pracownicy osobami wykonującymi pracę zarobkową, które świadczą pracę co najmniej przez 6 miesięcy na rzecz pracodawcy objętego działaniem tej organizacji.

Organizacja będąca jednoczenie jednostką organizacyjną albo organizacją członkowską ponadzakładowej organizacji związkowej uznanej za reprezentatywną w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego:

  • zrzeszająca co najmniej 8% osób wykonujących pracę zarobkową, zatrudnionych u pracodawcy, lub
  • zrzeszająca co najmniej 15% osób wykonujących pracę zarobkową, zatrudnionych u pracodawcy.

W praktyce nie można wykluczyć, że żadna z zakładowych organizacji związkowych nie będzie spełniała wskazanych wymogów. W takiej sytuacji reprezentatywną zakładową organizacją związkową będzie organizacja zrzeszająca największą liczbę osób wykonujących pracę zarobkową, zatrudnionych u pracodawcy.

Metody parytetowa i progresywna wyliczenia liczby osób podlegających ochronie związkowej. Ustawa o związkach zawodowych przewiduje dwie metody, jakie może obrać zarząd reprezentatywnej zakładowej organizacji związkowej, chcąc wskazać pracodawcy liczbę osób podlegających szczególnej ochronie związkowej.

Przyjmuje się, chociaż nie wynika to bezpośrednio z przepisów ustawy, że sposób wskazania chronionych działacz , określony w art. 32 ust. 3, jest nazywany metodą parytetową, natomiast sposób wynikający z art. 32 ust. 4 - metodą progresywną. Obydwa sposoby określenia liczby osób szczególnie chronionych przedstawia krok po kroku tabela poniżej.

Tabela 2. Metody parytetowa i progresywna ustalenia liczby osób objętych szczególną ochroną związkową

Metoda parytetowa

Metoda progresywna

Krok 1

Ustalenie podstawy prawnej

Podstawą prawną stosowania metody parytetowej jest art. 32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych.

Zarząd zakładowej organizacji związkowej reprezentatywnej wskazuje pracodawcy osoby podlegające ochronie w liczbie nie większej niż liczba osób stanowiących kadrę kierowniczą u pracodawcy.

Krok 2

Ustalenie aktualnej liczby osób stanowiących kadrę kierowniczą

Osobami stanowiącymi kadrę kierowniczą na potrzeby stosowania metody parytetowej są:

  • kierujący jednoosobowo zakładem pracy,
  • ich zastępcy albo
  • osoby wchodzące w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem,
  • inne osoby wyznaczone do dokonywania za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 32 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych).

Przed podjęciem uchwały w sprawie objęcia szczególną ochroną poszczególnych osób wykonujących pracę zarobkową niezbędne jest uzyskanie od pracodawcy informacji w zakresie liczby osób wchodzących w skład kadry kierowniczej.

W tym celu organizacja związkowa powinna złożyć wniosek do pracodawcy (wskazując w nim jako podstawę prawną art. 32 ust. 91 ustawy o związkach zawodowych). Składając wniosek, należy wskazać pracodawcy definicję osób, które mogą się zaliczać do kadry kierowniczej, uwzględniając specyficzną definicję pojęcia kadry kierowniczej obowiązującą na gruncie ustawy o związkach zawodowych. W przeciwnym razie może dojść do nieporozumienia, w ramach którego pracodawca wskaże większą liczbę osób zaliczanych do kadry kierowniczej, co spowoduje zawyżenie dopuszczalnej liczby chronionych osób.

W odpowiedzi na wniosek pracodawca powinien powiadomić na piśmie zarząd zakładowej organizacji związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierowniczą. Powiadomienie powinno nastąpić w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisemnego wniosku.

W przypadku, o którym mowa w pytaniu, po uzyskaniu odpowiedzi pracodawcy, stosując metodę parytetową, można określić, że ochroną może zostać objętych maksymalnie 5 osób (pracodawca zarządzający jednoosobowo + 2 zastępców + 2 osoby wykonujące czynności z zakresu prawa pracy = 5 osób).

Krok 3

Porównanie możliwej liczby chronionych pracowników z wynikiem metody progresywnej

Chcąc ustalić maksymalną dopuszczalną liczbę osób objętych ochroną, powinno się porównać wyniki uzyskane za pomocą dwóch metod.

Porównanie wyników dwóch metod powinno nastąpić przed podjęciem uchwały przez zarząd zakładowej organizacji związkowej reprezentatywnej w sprawie objęcia ochroną konkretnych osób.

Krok 4

Podjęcie uchwały w sprawie ustalenia liczby chronionych osób

Zarząd reprezentatywnej zakładowej organizacji związkowej podejmuje pisemną uchwałę, w której wskazuje imiennie osoby podlegające szczególnej ochronie.

Krok 5

Przekazanie informacji pracodawcy

Zarząd zakładowej organizacji związkowej reprezentatywnej przekazuje pracodawcy informację w formie pisemnej w sprawie osób, których stosunek prawny podlega ochronie. Należy podać imiona i nazwiska tych osób, jak również czas trwania ochrony. W przypadku zmian w powyższym zakresie zmiany we wskazaniu osób objętych ochroną powinny nastąpić w terminie 7 dni od dnia zaistnienia zmiany.

Krok 1

Ustalenie podstawy prawnej

Podstawą prawną stosowania metody progresywnej jest art. 32 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych.

Zarząd zakładowej organizacji związkowej reprezentatywnej, zrzeszającej do 20 członków zatrudnionych przez pracodawcę, ma prawo wskazać pracodawcy 2 osoby wykonujące pracę zarobkową, podlegające ochronie, a jeżeli organizacja zrzesza więcej niż 20 członków zatrudnionych przez pracodawcę, ma prawo wskazać, jako podlegające tej ochronie, 2 osoby wykonujące pracę zarobkową oraz dodatkowo:

  • po 1 osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 10 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale od 21 do 50 tych członków,
  • po 1 osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 20 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale od 51 do 150 tych członków,
  • po 1 osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 30 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale od 151 do 300 tych członków,
  • po 1 osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 40 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale od 301 do 500 tych członków,
  • po 1 osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 50 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale powyżej 500 tych członków.

Krok 2

Obliczenie dopuszczalnej liczby chronionych osób

W przypadku gdy reprezentatywna zakładowa organizacja związkowa liczy 89 osób, należy zastosować następujący sposób liczenia:

2 osoby objęte ochroną (ochrona przewidziana z tytułu organizacji liczącej powyżej 20 członków) + 3 osoby (w ramach zasady ochrony jednej osoby na każde rozpoczęte 10 członków w przedziale od 21 do 50 członków) + 2 osoby (w ramach możliwości wskazania po 1 osobie na każde rozpoczęte 20 członków organizacji w przedziale od 51 do 151 członków) = 7 osób chronionych.

Krok 3

Porównanie możliwej liczby chronionych pracowników z wynikiem metody parytetowej

Chcąc ustalić maksymalną dopuszczalną liczbę osób objętych ochroną, powinno się porównać wyniki uzyskane za pomocą dwóch metod.

Warto zatem tym samym uzyskać informacje w zakresie aktualnej liczby osób stanowiących kadrę kierowniczą na takiej samej zasadzie jak w przypadku korzystania z metody parytetowej. Co istotne, skierowanie do pracodawcy wniosku w sprawie uzyskania informacji o liczbie osób tworzących kadrę kierowniczą nie oznacza automatycznie, że zakładowa organizacja związkowa reprezentatywna zdecydowała się na wybranie metody parytetowej.

Porównanie wyników dwóch metod powinno nastąpić przed podjęciem uchwały przez zarząd zakładowej organizacji związkowej reprezentatywnej w sprawie objęcia ochroną konkretnych osób.

Krok 4

Podjęcie uchwały w sprawie ustalenia liczby chronionych osób

Zarząd reprezentatywnej zakładowej organizacji związkowej podejmuje pisemną uchwałę, w której wskazuje imiennie osoby podlegające szczególnej ochronie.

Krok 5

Przekazanie informacji pracodawcy

Zarząd zakładowej organizacji związkowej reprezentatywnej przekazuje pracodawcy informację w formie pisemnej w sprawie osób, których stosunek prawny podlega ochronie. Należy podać imiona i nazwiska tych osób, jak również czas trwania ochrony. W przypadku zmian w powyższym zakresie zmiany we wskazaniu osób objętych ochroną powinny nastąpić w terminie 7 dni od dnia zaistnienia zmiany.

Czynniki decydujące o wyborze metody parytetowej lub progresywnej. Wybór konkretnej metody w zakresie ustalenia liczby osób objętych szczególną ochroną związkową należy wyłącznie do związku zawodowego. Pracodawca nie może ingerować w tym zakresie. W praktyce oznacza to, że organizacje związkowe każdorazowo będą liczyć, która z metod pozwala im w danej sytuacji na objęcie ochroną większej liczby członków.

WAŻNE

Wybór metody parytetowej lub progresywnej ustalenia liczby osób objętych szczególną ochroną związkową należy do związku zawodowego.

W przypadku licznych organizacji związkowych działających u pracodawcy stosowanie metody progresywnej może dawać lepsze efekty w postaci większej liczby chronionych osób. W odniesieniu do mniejszych organizacji może się okazać, że metoda parytetowa będzie optymalna, w szczególności gdy kadra kierownicza jest rozbudowana. Zatem zanim zapadną ustalenia co do zastosowania konkretnej metody, niezbędna będzie kalkulacja w zakresie aktualnej liczby osób stanowiących kadrę kierowniczą, w tym jednoznaczne ustalenie z pracodawcą, jaka liczba osób została wyznaczona do dokonywania za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy.

Możliwość zmiany metody liczenia osób chronionych. Wybranie konkretnej metody ustalania liczby chronionych osób nie oznacza, że zakładowa organizacja związkowa reprezentatywna jest związana daną metodą przez cały okres swego funkcjonowania. W przypadku zmian w zakresie liczby członków organizacji oraz osób, które mogą być uznane za kadrę kierowniczą pracodawcy, możliwa jest zmiana metody. Przykładowo spadek liczby członków związku zawodowego z jednoczesnym wzrostem liczby osób zaliczanych do kadry kierowniczej może przemawiać za zastosowaniem metody parytetowej w miejsce wcześniej stosowanej progresywnej.

PODSTAWA PRAWNA:

  • art. 11, art. 12, art. 251 ust. 1, art. 253, art. 32 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych - j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 263; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1666

Sebastian Kryczka

ekspert z zakresu prawa pracy, prawnik, były pracownik Państwowej Inspekcji Pracy, od kilkunastu lat specjalizuje się w problematyce prawa pracy oraz zagadnieniach kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy, autor wielu komentarzy, artykułów i porad z zakresu prawa pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony danych osobowych

Jeżeli w tym artykule nie znalazłeś rozwiązania swojego problemu – napisz redakcja2@inforfk.pl

Powiązane dokumenty

Potrzebujesz pomocy?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od IFK Platforma Księgowych
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK