do góry
Bezpłatny dostęp na 30 dni do INFORFK skorzystaj
Pobieranie danych...
Powrót do menu głównego
 
drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę
Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń 4/2019, data dodania: 19.03.2019

Porada aktualna na dzień 19-04-2019

Czy pracownikom budowlanym przysługują diety z tytułu podróży służbowej

PROBLEM

Prowadzimy działalność w branży budowlanej. Nasi pracownicy co jakiś czas zmieniają miejscowość wykonywania pracy. W umowie ich miejscem pracy jest siedziba pracodawcy. Czy w związku z tym możemy przyjąć, że pracownicy przebywają cały czas w delegacji? Czy przysługują im diety?

RADA

Po pierwsze, określenie miejsca wykonywania pracy pracownika budowlanego jako siedziby pracodawcy jest nieprawidłowe. Nie jest ono bowiem faktycznym miejscem wykonywania pracy. Konieczna jest zmiana w tym zakresie. Po drugie, określenie miejsca pracy ma w konsekwencji istotne znaczenie dla ustalenia, czy pracownik wykonujący obowiązki w terenie był rzeczywiście w podróży służbowej. Jeżeli jego praca polega na stałym jej wykonywaniu w różnych miejscach, nie przebywa on w podróży służbowej. Oznacza to, że taki pracownik
przez samo wskazanie w umowie o pracę siedziby pracodawcy jako stałego miejsca pracy nie nabywa prawa do diet. Szczegóły w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Pracownik przedsiębiorstwa budowlanego realizującego inwestycje w różnych miejscowościach może mieć w umowie o pracę określone miejsce wykonywania pracy jako obszar, gdzie jego pracodawca prowadzi budowy lub pracownik wykonuje innego rodzaju stałe prace. Oznacza to konieczność określenia przez pracodawcę takiego miejsca jako np. miejscowości, województwa, powiatu czy nawet obszaru całej Polski, na którym aktywnie poszukuje on zleceń na prace budowlane. W efekcie pracodawca powinien wskazać takiemu pracownikowi w umowie o pracę, że miejscem jego pracy są budowy prowadzone lub realizowane, przynajmniej w części, przez zatrudniającego na obszarze wynikającym np. z umowy z klientem. Gdy firma prowadzi jednocześnie kilka budów w różnych miejscach, zazwyczaj załoga jest przemieszczana z jednej budowy na drugą, w zależności od potrzeb - jeśli firma wskazała te miejscowości w umowie o pracę lub podała obszar, gdzie one się znajdują.

PRZYKŁAD

Jan K. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie budownictwa. Zajmuje się pracami murarskimi, ciesielskimi i wykończeniowymi. Zatrudnia w swojej firmie 10 murarzy, dwóch cieśli i pięciu glazurników. Specjalnością firmy jest budowa domów jednorodzinnych. W związku ze znaczną liczbę zleceń Jan K. podjął decyzję o ograniczeniu obszaru ich poszukiwania do powiatu legionowskiego. W takim przypadku prawidłowe określenie miejsca pracy pracowników firmy powinno wskazywać dokładnie ten obszar. Może ono zostać uzupełnione o informację, że miejscem pracy pracownika są budowy prowadzone przez pracodawcę w ramach tego obszaru. W efekcie każda budowa znajdująca się w granicach określonego w umowie obszaru (w ramach którego pracodawca poszukuje kolejnych zleceń), na którą pracownik zostanie skierowany do pracy, będzie dla niego stałym miejscem pracy, w rozumieniu art. 775 § 1 Kodeksu pracy, a nie podróżą służbową.

Określenie jako miejsca wykonywania pracy przez pracowników budowlanych siedziby pracodawcy jest sprzeczne z istotą podróży służbowej. W orzecznictwie SN wskazuje, że podróż służbowa stanowi nietrwałą zmianę miejsca pracy, następującą na polecenie pracodawcy, wobec czego musi mieć ona charakter incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały. Dla pracownika podróż służbowa powinna zatem stanowić zjawisko nietypowe, okazjonalne (uchwała SN z 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08, OSNP 2009/13-14/166).

UWAGA!

Stałym miejscem pracy pracowników budowlanych jest, co do zasady, każdorazowo miejsce położenia inwestycji, na której pracownik przez dłuższy czas, stale i systematycznie świadczy pracę.

PRZYKŁAD

Marek S. prowadzi firmę remontowo-budowlaną. Realizuje inwestycje w różnych miejscowościach na terenie województwa dolnośląskiego. Zatrudnieni u niego pracownicy w umowie o pracę jako miejsce pracy mają wskazane budowy lub innego rodzaju stałe prace realizowane przez pracodawcę na obszarze województwa dolnośląskiego. W takim przypadku podróż służbowa wystąpi wówczas, gdy pracodawca oddeleguje jednego z pracowników np. do Warszawy, aby wykonał remont łazienki kontrahenta firmy. W takim przypadku zadanie jest krótkotrwałe i wymaga opuszczenia umówionego obszaru pracy. Pracownik nabywa zatem prawo do zwrotu wydatków związanych z podróżą służbową, w tym diet.

Określenie miejsca pracy pracownika jest obligatoryjnym elementem umowy o pracę (art. 29 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy). Pracodawca nie może zatem całkowicie swobodnie decydować o treści tego postanowienia.

Jak powinno zostać określone miejsce wykonywania pracy przez pracowników budowlanych, wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z 9 grudnia 2011 r. (II PZP 3/11, OSNP 2012/15-16/186). SN wskazał, że co do zasady miejsce wykonywania pracy może być określone w umowie o pracę na trzy sposoby, tj.:

  • punktowo (adresowo) - takie określenie miejsca pracy jest właściwe dla tych pracowników, którzy wykonują pracę związaną ze stałym miejscem. Jeżeli jest nim siedziba pracodawcy, to pracownik będzie w podróży służbowej wówczas, gdy na polecenie pracodawcy krótkotrwale wykona pracę poza tą siedzibą;
  • przez wskazanie pewnego obszaru geograficznego - będzie ono właściwe w odniesieniu do prac, które wymagają ciągłego przemieszczania się, czyli wykonywanych przez pracowników mobilnych (np. kierowców). Obszar ten musi być tak określony, aby odpowiadał rzeczywistemu terenowi, na którym pracownik przemieszcza się w ramach umówionej pracy;
  • przez wskazanie ruchomego (zmiennego) miejsca pracy - jest najbardziej odpowiednie dla określenia miejsca pracy pracowników budowlanych.

Nieprawidłowe określenie miejsca pracy pracowników utrudnia ustalenie, czy faktycznie pracownik był w delegacji i z tego tytułu przysługują mu określone świadczenia, np. diety. Ponieważ diety, do których prawo powstaje z tytułu podróży służbowych, są zwolnione zarówno z podatku dochodowego, jak i ze składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne, zasadność stosowania tych zwolnień przez pracodawcę jest często przedmiotem kontroli ZUS i organów podatkowych. Diety wypłacone mimo braku do nich prawa są traktowane wówczas jak składnik wynagrodzenia. Zatem podlegają oskładkowaniu i opodatkowaniu na ogólnych zasadach (wyrok WSA w Gdańsku z 17 stycznia 2018 r., I SA/Gd 941/17, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 27 lipca 2016 r., III AUa 1296/15).

UWAGA!

Diety z tytułu podróży służbowej wypłacone pracownikowi pomimo braku do nich prawa są składnikiem wynagrodzenia podlegającym oskładkowaniu i opodatkowaniu.

PODSTAWA PRAWNA:

  • art. 29 § 1 pkt 2, art. 775 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 917; ost.zm. Dz.U. z 2018 r. poz. 2432

  • art. 21 ust. 1 pkt 16 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1509; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 303

  • § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej - Dz.U. z 2013 r. poz. 167

  • § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - j.t Dz.U. z 2017 r. poz. 1949

Leszek Jaworski

specjalista z zakresu prawa pracy

Jeżeli w tym artykule nie znalazłeś rozwiązania swojego problemu – napisz redakcja2@inforfk.pl

Potrzebujesz pomocy?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od IFK Platforma Księgowych
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK