do góry
Bezpłatny dostęp na 30 dni do INFORFK skorzystaj
Pobieranie danych...
Powrót do menu głównego
 
drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę

Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń 6/2020, data dodania: 24.03.2020

Porada w trakcie aktualizacji

Zasady nabywania prawa do należności po zmarłym pracowniku i odprawy pośmiertnej przez członków jego rodziny

PROBLEM

Nasza pracownica zginęła w wypadku samochodowym (wypadek nie miał związku z pracą). Osierociła dwoje dzieci: mieszkającą ze swoim ojcem córkę w wieku lat 17, która nie utrzymywała kontaktu z matką, oraz 20-letniego syna, który mieszkał z pracownicą przed jej śmiercią. Syn pracownicy nie uczy się. Ponieważ pozostał bez środków do życia, chcemy wypłacić mu zapomogę w wysokości 2000 zł. W jaki sposób i z jakich środków możemy dokonać takiej wypłaty? Komu powinniśmy wypłacić nieodebrane przez pracownicę wynagrodzenie za pracę, a także odprawę pośmiertną?

RADA

Prawa majątkowe, do których należy nieodebrane przez pracownicę wynagrodzenie za pracę oraz odprawa pośmiertna, do której mają prawo członkowie jej rodziny, przysługują mężowi oraz córce, jeśli się uczy. Mogą Państwo wypłacić zapomogę synowi zmarłej pracownicy i bez znaczenia w tym przypadku pozostaje wiek beneficjenta czy kontynuowanie nauki. Jeżeli źródłem finansowania tego rodzaju wsparcia będzie zfśs, zapomoga jest zwolniona z podatku bez ograniczenia kwoty. W przypadku gdy wypłacą ją Państwo ze środków obrotowych, zwolnienie jest limitowane do 10 000 zł w 2020 r. Szczegóły w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Prawa majątkowe po zmarłym pracowniku. Z dniem śmierci pracownika stosunek pracy wygasa. Prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą po śmierci pracownika, w równych częściach, na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W razie braku takich osób prawa te wchodzą do spadku (art. 631 Kodeksu pracy).

Śmierć pracownika kończy stosunek pracy, a prawa majątkowe po nim przejmuje rodzina w sposób uproszczony, a więc z pominięciem przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących dziedziczenia. Dopiero gdy nie ma małżonka ani innych członków rodziny, którzy spełnialiby warunki do uzyskania renty rodzinnej, należności przysługujące pracownikowi powiększają masę spadkową. Po zakończeniu postępowania w sprawie nabycia spadku należności te przysługują w odpowiednich częściach spadkobiercom zmarłej osoby.

Do praw majątkowych są zaliczane m.in. wynagrodzenie za pracę, dodatki, premie, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy oraz inne ewentualne świadczenia (nagroda jubileuszowa, trzynastka), do których pracownik nabył prawo za życia. Osobami uprawnionymi do nabycia praw majątkowych po zmarłym są m.in. jego dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione.

Małżonek nie musi spełniać żadnych dodatkowych warunków, aby nabyć te prawa. Pozostałe osoby, np. dzieci, muszą spełniać wymagania określone przy ubieganiu się o rentę rodzinną. Członkowie rodziny nie muszą jednak faktycznie występować o taką rentę - chodzi tu bowiem tylko o spełnienie warunków do jej uzyskania, np. co do wieku czy nauki. Przykładowo, dzieci, dzieci własne, drugiego małżonka i przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1) do ukończenia 16 lat,

2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo

3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów (art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Należy zaznaczyć, że nie ma znaczenia, w jakich stosunkach rodzinnych pozostawali członkowie rodziny ze zmarłym - czy mieszkali razem, jakie utrzymywali kontakty. W przypadku małżonka nie ma więc znaczenia, że nie mieszkał z żoną. Istotne jest to, że w chwili śmierci pracownicy pozostawał z nią w związku małżeńskim. Jeśli chodzi o dzieci pracownicy, to nie jest wymagane, aby mieszkały z rodzicami.

Zatem osobami uprawnionymi do praw majątkowych po Państwa pracownicy są: małżonek oraz córka, jeżeli nadal się uczy. Natomiast 20-letni syn pracownicy nie nabył prawa do należności po matce. Nie spełnia bowiem warunku co do nauki. Fakt, że mieszkał z matką, która go utrzymywała, nie czyni go uprawnionym, jeżeli się nie kształci.

Przychód z praw majątkowych. Należności po zmarłej pracownicy stanowią dla uprawnionych członków rodziny przychód z praw majątkowych, który podlega opodatkowaniu w ten sposób, że od kwoty przychodu - bez potrącania kosztów uzyskania przychodów i kwoty zmniejszającej podatek - należy obliczyć 17% zaliczkę (art. 41 ustawy o pdof). Przychód ten należy wykazać w informacji PIT-11, wystawionej na osobę, która go pobrała, w rubryce właściwej dla tego źródła. Świadczenia po zmarłej pracownicy nie podlegają oskładkowaniu, gdyż nie są przychodami ze stosunku pracy.

PRZYKŁAD

Po zmarłym pracowniku pozostało niewypłacone wynagrodzenie za pracę i ekwiwalent w łącznej wysokości 3600 zł brutto. Do tych należności jest uprawniony małżonek pracownika i 17-letnia córka spełniająca warunki do nabycia renty rodzinnej po zmarłym. Osoby te mają prawo do tych należności po połowie, czyli po 1800 zł. Każda z nich powinna otrzymać kwotę wynoszącą 1494 zł:

  • 1800 zł (przychód z praw majątkowych i podstawa opodatkowania),

  • 1800 zł x 17% = 306 zł (podatek),

  • 1800 zł - 306 zł = 1494 zł (kwota do wypłaty).

Jeśli wśród uprawnionych jest małoletnie dziecko, pieniądze można wypłacić jego opiekunowi prawnemu, czyli w tym przypadku ojcu 17-letniej córki zmarłej pracownicy. Dla niej jako podatnika też jest to opodatkowany przychód z praw majątkowych, który pracodawca musi wykazać w PIT-11 na dane małoletniej córki.

Pracodawca sam ustala krąg osób uprawnionych i powinien to zrobić bez zbędnej zwłoki. Wiek czy fakt pobierania nauki córka zmarłej pracownicy może potwierdzić np. przez okazanie legitymacji szkolnej. Pieniądze powinny zostać wypłacone niezwłocznie po rozpoznaniu osób uprawnionych i obliczeniu wysokości należności.

Prawo do odprawy pośmiertnej. Odprawa pośmiertna przysługuje w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby (art. 93 § 1 Kodeksu pracy). Odbiorcą tego świadczenia jest rodzina zmarłego, a konkretnie następujący jej członkowie:

  • małżonek,
  • osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z FUS.

Zatem podobnie jak przy należnościach z praw majątkowych uprawnionymi do odprawy po zmarłej pracownicy są małżonek (wdowiec) oraz ucząca się córka.

Odprawę dzieli się w równych częściach pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny. Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy pośmiertnej, przysługuje mu odprawa w wysokości połowy odpowiedniej kwoty odprawy (art. 93 § 4-6 Kodeksu pracy).

Wysokość odprawy jest uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy. Oznacza to, że należy uwzględnić zakładowy staż pracy (w tym u poprzedniego pracodawcy w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na podstawie art. 231 Kodeksu pracy).

Wysokość odprawy pośmiertnej

Okres zatrudnienia

Przysługująca odprawa

krótszy niż 10 lat

1-miesięczne wynagrodzenie

co najmniej 10 lat

3-miesięczne wynagrodzenie

co najmniej 15 lat

6-miesięczne wynagrodzenie

Przy obliczaniu odprawy pośmiertnej stosowane są zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, z tym że bez włączania do obliczeń współczynnika urlopowego. Pracodawca poprzestaje więc na ustaleniu średniego wynagrodzenia w przypadku składników zmiennych, a stałe składniki uwzględnia w podstawie wymiaru odprawy w wysokości należnej w dacie nabycia do niej prawa.

Może się zdarzyć, że objęcie pracowników ubezpieczeniem na życie będzie skutkować brakiem obowiązku pracodawcy wypłacenia odprawy pośmiertnej. Odprawa pośmiertna nie przysługuje bowiem uprawnionym członkom rodziny, jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie wypłacone przez instytucję ubezpieczeniową jest nie niższe niż odprawa pośmiertna przysługująca zgodnie z przepisami Kodeksu pracy. Jeżeli natomiast odszkodowanie jest niższe od odprawy pośmiertnej, pracodawca jest zobowiązany wypłacić rodzinie kwotę stanowiącą różnicę między tymi świadczeniami (art. 93 § 7 Kodeksu pracy). Odprawa pośmiertna jest zwolniona z podatku dochodowego od osób fizycznych (art. 21 ust. 1 pkt 7 ustawy o pdof).

Warunki przyznania zapomogi. Zapomoga jest świadczeniem jednorazowym mającym na celu wsparcie finansowe osoby, która z różnych przyczyn znalazła się w trudnej sytuacji życiowej.

Zwolnione z podatku dochodowego są zapomogi otrzymane w przypadku indywidualnych zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych, długotrwałej choroby lub śmierci:

  • z funduszu socjalnego, zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, z funduszy związków zawodowych lub zgodnie z odrębnymi przepisami wydanymi przez właściwego ministra - niezależnie od ich wysokości,
  • z innych źródeł - do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 10 000 zł (art. 21 ust. 1 pkt 26 w zw. z art. 52l pkt 2 ustawy o pdof - zwolnienie w tej kwocie obowiązuje od 31 marca 2020 r. i dotyczy 2020 r.).

Podstawą do zastosowania wskazanego zwolnienia jest stwierdzenie faktu wystąpienia określonego zdarzenia. Podmiot wypłacający zapomogę powinien każdorazowo oceniać, czy przesłanki do jej otrzymania przez podatnika mieszczą się w przypadkach wymienionych w tym przepisie oraz czy kwota zapomogi nie przekracza wskazanego limitu, jeżeli jest finansowana ze środków innych niż zfśs.

Zatem w związku ze śmiercią pracownicy oraz ze względu na trudną sytuację życiową i materialną, w jakiej znalazł się syn zmarłej, mogą Państwo wypłacić mu zapomogę. Formułując zakres tego zwolnienia, ustawodawca nie wskazał bowiem konkretnie osób, którym zapomoga może być wypłacona. W powołanym przepisie nie ma również dodatkowych wskazań co do osoby, której zdarzenie musi dotyczyć, aby wypłacona zapomoga mogła być zwolniona z podatku. W związku z tym ze zwolnienia z podatku korzysta każda zapomoga, która spełni ustawowe kryteria.

PODSTAWA PRAWNA:

  • art. 631, art. 93 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1495

  • art. 68 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 53; ost.zm.Dz.U. z 2020 r. poz. 568

  • art. 18, art. 21 ust. 1 pkt 7, pkt 26, art. 41 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 1387; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 695

Izabela Nowacka

ekonomista, specjalizuje się w prawie pracy, ubezpieczeniach społecznych i prawie podatkowym, autor licznych publikacji z zakresu rozliczania płac

Jeżeli w tym artykule nie znalazłeś rozwiązania swojego problemu – napisz redakcja2@inforfk.pl

Potrzebujesz pomocy?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od IFK Platforma Księgowych
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK